Günümüzde uyku ile ilişkili birçok hastalıkta artış görülüyor. İnsanların yaşam tarzları ve uyku planlamaları da bu artışı etkiliyor. Bu hastalıkların bazıları genetik başlangıçlı olurken uyku ile ilintili bazı hastalıklar ise günlük rutinler sonucu ortaya çıkıyor. Narkolepsi hastalığı ise kronik uyku bozukluğu olarak tanımlanıyor. Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte genetik faktörler ve yaşam tarzına bağlı olarak ortaya çıktığı düşünülüyor. Narkolepsi, halk arasında uyuyakalmak ve ayakta uyumak olarak da tabir ediliyor. Bu hastalığın en belirgin özelliği ise normal dışı zaman dilimlerinde aniden uyuyakalmak. Zamansız uyku ataklarına neden olan bu ilginç hastalığın detaylarına birlikte bakalım istedik.
Narkolepsi nedir?
Narkolepsi sinir sistemine etki eden bir hastalık türüdür. Bu hastalığa sahip kişilerde gün içinde normal olmayan bir uyku hali görülür. Yapılan araştırmalara göre, bu hastalık kronik seyreder. Hastalığın görülme sıklığı ise yaklaşık % 0,5-2 arasındadır. Hastalık genellikle 10 ila 25’li yaşlar arasında ortaya çıkar. Teşhisi oldukça zor bir hastalık türüdür. Bu nedenle hastalara geç teşhis veya yanlış teşhislerin konulma durumu söz konusu olabilir. Narkolepsi rahatsızlığına dair doğru bilinen yanlışlardan biri bu hastalığın geç saatlerde daha yoğun görülmesidir. Ancak bu doğru kabul edilmez. Çünkü narkolepsi tanısı koyulan hastalarda gündüz saatlerinde de yoğun uyuşukluk ve uyku atakları görülür.
Narkolepsi hastalarının büyük bir çoğunluğunda katapleksi olarak bilinen geçici kas kontrolü kaybı yaşanabilir. Narkolepsi tek başına ölümcül bir tehlikeye neden olmaz. Fakat gün içinde hastalarda görülen uyku atakları ve uyuşukluk halleri kazalara ve yaralanmalara yol açabilir. Hastalığın diğer etkilerinden söz etmek gerekirse, bireylerin işlerini yürütmekte zorlanması ve günlük yaşamlarında kurdukları iletişimlerde sorunlar yaşamaları listelenebilir.
Belirtileri nelerdir?
Narkolepsi, gün içinde önlenemez uyku ataklarına yol açan bir rahatsızlıktır. Bu hastalıktan muzdarip bireyler uyku hali dışında da kendilerini sürekli yorgun hissederler. Tanı koyulan hastaların kaslarında gevşeme görülmesi, narkolepsi belirtileri arasında yer alır. Akabinde uykuya dalma esnasında kol, bacak ve gövdede ani kuvvet kaybı görülür. Narkolepsi belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Belirtilerin zamanla ağır ağır gelişmesi ya da birkaç hafta içinde aniden kendini göstermesi de olağan bir durum kabul edilir. Narkolepsi her ne kadar kronik bir hastalık olsa da yaşlanmayla birlikte birtakım belirtiler azalma gösterir. Narkolepsi teşhisinin koyulabilmesi için hastanın mutlaka bir uzman tarafından muayene edilmesi önemlidir. Hastalığa dair en sık görülen belirti ise gündüzleri aşırı uykulu olma hali olarak açıklanır.
Narkolepsi günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen ve yaşam kalitesini düşüren bir rahatsızlıktır. Gün boyunca uyku halinde hissetmek ve ani uyku atakları yaşamak konsantrasyon kaybını beraberinde getirir. Aniden gelişen uyku krizleri hastalığın bir diğer ciddi belirtilerden kabul edilir. Atakların ne zaman ortaya çıkacağı ve ne kadar devam edeceği belirsizdir. Narkolepsinin belirtilerini kısaca özetlemek gerekirse: Ani uyku atakları, devamlı hissedilen yorgunluk hali, kol, bacak ve gövdede kuvvet kaybı, uyku felci, uyku bozukluğu, uykuya dalarken ya da uykudan uyanırken görülen halüsinasyon, bakışlarda donukluk, günün erken saatlerinde yaşanan odaklanma ve uykulu olma sorunu listelenebilir.
Narkolepsi teşhisi nasıl konur?
Gündüz seyreden aşırı uyku hali ve ani kas tonusu kaybı nedeniyle doktora başvuran kişilere muayene sırasında narkolepsi ön tanısı konulabilir. Ön tanının ardından detaylı bir değerlendirme yapılır. Hastalar değerlendirmeler sonucunda kesin tanı amacıyla uyku uzmanına sevk edilir. Hastalığın net olarak teşhisi için uyku uzmanları tarafından uyku analizi gerçekleştirilir. Narkolepsi şüphesi taşıyan hastanın uzman kontrolünde gece boyunca takibi yapılır. Hastanın uyku öyküsü ve gün içinde yaşadığı uyku problemlerini netleştirebilmek için doktor tarafından hastaya belirli sorular yönlendirilir. Bu problemlerin narkolepsi ile bağlantısı araştırılır. Gereken durumlarda hastadan bir uyku günlüğü tutması istenebilir. Bu aşama ile doktor uyanıklık ile uyku düzeni arasındaki ilişkiyi inceler.
Hastalığın teşhis aşamasında polisomnografi olarak isimlendirilen bir testten yardım almak mümkündür. Bu test ile kafa derisine yerkeştirilen elektrotlar sayesinde hastanın uyku sinyalleri ölçümü yapılır. Yapılan bu test beynin, kasların ve gözlerin hareketini ölçer. Ayrıca bu test ile hastanın nefes alıp verme dinamiği de gözlemlenir. Hastalara son uygulanan test ise uykuya dalma sürelerini ölçen çoklu uyku gecikme testi olacaktır. Bu test için hastanın gün içinde bir iki saat aralıklarla uyuması istenir. Bu aşama ile hastanın ne kadar sürede uykuya daldığı gözlemlenir. Tüm bu testler sonucunda hastaya, narkolepsi teşhisi koymak mümkündür.
Hastalığa dair tedavi yöntemleri nelerdir?
Hastalığa dair en çok merak edilen konulardan biri narkolepsinin bir tedavisinin olup olmadığı! Narkolepsi hastalığının henüz kalıcı bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Ancak doktorlar tarafından hastalığın belirtilerini hafifletmeye yönelik bazı ilaçlar reçete edilebilir. Sodyum oksibat, uyku halinin yatıştırılması ve uyku krizlerinin önlenmesi için narkolepsi tedavisinde kullanılan ilaçlardandır. Bunun yanında antidepresan ilaçlar da hastaların yaşadıkları belirtileri kontrol altına alabilmesinde yardımcı olur. Ancak bu ilaçların doktor gözetiminde kullanılması gerektiğini hatırlatmak isteriz. Çünkü yüksek tansiyon ve kalp ritminde değişiklikler bazı hastalarda olumsuz etki yaratabilir. Tedavinin ilerleyen süreçlerinde yeniden muayene olmak önemlidir. Hastalığın seyrine göre uzman kontrolünde ilaçların dozlarında değişiklikler olabilir.
Her şeyin ötesinde hastalığın ne yazık ki kesin bir çözümü olmadığı için, insanların narkolepsi ile yaşamayı öğrenmesi gerekir. Günlük yaşamlarını buna göre planlamak hastaların hayatını kolaylaştıran bir adım olacaktır. Hastanın gün içerisinde 20 dakikalık kısa uyku rutinleri oluşturması yaşanan kronik nöbetlerin önüne geçebilir. Narkolepsi hastalarının geceleri uyumadan 4 saat öncesinde egzersiz yapmaları da daha konforlu bir uyku uyumalarına yardımcı olur. Uyumadan önce kesinlikle alkol ve sigara tüketimi gerçekleştirilmemelidir. Bir uyku düzeni oluşturmak önemlidir. Narkolepsi hastaları, haftanın her günü aynı saatte uyuyup uyanmaya özen göstermelidir. Hastanın bu süreçte çevresinden destek alması da kişinin yaşamını ciddi oranda kolaylaştırır.
