Viski, çağımızın dünyada en popüler alkollü içkilerinden biri olarak biliniyor. Viski kelimesi, Keltçe “uisge beatha” kelimesinden türemiş. Bu kelime, dilimize “yaşam suyu” olarak çevrilmektedir. Tarihin tozlu sayfalarında ise bu kelimeye ilk kez, İskoç Kralı IV. James’in 1494 tarihli bir emrinde rast gelinir. Bahsi geçen bu belgede, Lindores Manastırında görev yapmakta olan Keşiş John Corr’a, bir tören için “uisge beatha” üretmesi amacıyla 508 kg arpa gönderilmesi emri verilmiş. 1540 tarihli yıllara kadar viski üretimi Katolik keşişlerin kontrolünde manastırlarda yapılmış. Tam da bu tarihte İngiltere Kralı VIII. Henry Katolik inancından uzaklaşarak manastırları feshetmiştir. Bu durumda birçok keşiş işsiz kalmış. İşsiz kalan keşişler viskiyi evlerinde üreterek geçimlerini sağlamaya çalışmış ve böylece viski tüm halka yayılmış. Tam bu noktada hatırlatmak isteriz ki o dönemlerde üretilen viski çeşitleri günümüzde üretilen viski çeşitleri ile içki standartları olarak oldukça farklılık göstermekte.
Günümüz piyasasında bir içkiye viski diyebilmek için o içkinin en az 3 yıl meşe fıçılarda yıllanması önem arz ediyor. Fakat geçmiş zamanlarda viski üretim işleminin çok daha kısa süreli olarak uygulandığı tahmin ediliyor. O dönemlerdeki viskinin, çok daha şeffaf renge yakın sert alkollü, uzun süre dinlenmemiş bir içki olduğu söylenebilir. Viskiler, yapım aşamasında kullanılan tahıllar ve üretim süreçlerine göre de farklılık gösterirler. Dilerseniz vakit kaybetmeden viski üretim sürecine ve viski çeşitlerine birlikte göz atalım.
Viski nedir?
Viski, İrlanda ve İskoçya lehçelerinde “yaşam suyu” anlamını taşıyan “uisge beatha”dan geliyor. Arpa, buğday, çavdar veya mısırdan damıtılarak üretiliyor. Meşe fıçılarda dinlendirilerek olgunlaştırılan bir içki türü olduğunu not düşelim. Viski, sek olarak, sulu, buzlu ya da başka içecekler harmanlanarak içilebilir. Tarihi kayıtlarda viski kelimesine ilk kez 1494 yılında rastlandığından bahsetmiştik. John Corr isimli bir papaz kişisel defterine cenaze giderleri adı altında viski yapılmak üzere 508 kg arpa yazıyor. Viski dünya genelinde birçok ülkede üretimi yapılan bir içki.
Nasıl üretilir?
Üretim esnasında viski yapımında kullanılan tahıllar farklılık gösteriyor. Bu tahıllar İskoçya, İrlanda, Kanada ve ABD’de üretilen arpa ve buğdaylardan oluşmakta. Kanada ve ABD çavdarı ile ABD mısırını da listeye ekleyelim. İrlanda’da günümüzde hala malt ve malt olmayan arpaların birlikte kullanıldığı viskiler üretilmekte. Viski tahmin edildiği gibi rengini kalitesinden, fıçılardan veya fıçılarda bekleme süresinden almaz. Farklı renkler üretici firmalar kontrolünde viskiye karamel eklenerek sağlanır. Aeneas Coffey 1831’de “sürekli damıtım imbiği ” adı verilen aleti icat etti. Bu önemli keşif viski içkisinin üretim sürecini hızlandırdı ve dünyanın dört bir yanına dağılmasını sağladı. Coffey imbiğinin keşfinden önce, viski yüzyıllar boyunca hep aynı stilde üretildi. Maltlanmış arpanın birasına bakır imbiklerde ağır ağır damıtılma işlemi uygulanıyordu. Ancak bu viski hem pahalıya mal oluyor hem de üretim fazla artırılamıyordu. Üstelik oldukça ağır bir tada ulaşıyordu. Coffey imbiği keşfiyle her türlü tahılın birasından, seri ve ucuz viski damıtılabildi. Viski, geniş coğrafi üretim alanı, farklı tipleri olan ve yüzlerce marka tarafından üretilip pazarlanan kaliteli bir içki. Viskileri ana başlık altında ana tipler olan İskoç viskisi, İrlanda viskisi ve Amerikan/Burbon viskisi olarak kategorilendirmek mümkün.
Viski nasıl içilir?
Damak tadınıza uygun olarak tercih edebileceğiniz viskiyi sek içmek tadını daha iyi almanızı sağlayacaktır. Eğer alkol ile aranız gayet iyi ise siz de viskiyi sek olarak içmeyi mutlaka deneyin deriz. Eğer sek içme taraftarı değilseniz aşağıda listelediğimiz kombinasyonlarla viskinizi keyifli ve daha yumuşak içimli hale getirebilirsiniz.
Sek içim
Viski&Buz
Su&Viski
Viski&Kokteyl
Meşrubat& Viski
Viski&Soda
Viski çeşitleri nelerdir?
Viski çeşitleri genel olarak İskoç (Scotch), İrlanda (Irish) ve Amerikan (American/Bourbon) viskisi olarak 3’e ayrılıyor. Bourbon Viski, ABD’de üretilir ve yalnızca bir kez damıtılır. Üretiminde genel olarak mısır tercih edilir. İskoç viskisi, İskoçya’da üretilir ve iki kez damıtılır. Üretiminde genel olarak arpa tercih edilir. Viskinin yapımında kullanılan tahıllar, çimlendirildikten sonra çimlenmenin durdurulması için özel fırınlarda yani açık ateşte kurutulur. Bu sebeple ateşin dumanı tahıllara tamamen siner. Yakıt olarak ise tor kullanılır. Bu nedenle, iskoç viskisinde is kokusu hissetmek olağandır. Son olarak Irlanda viskisi, Irlanda’da üretilir ve üç kez damıtılır. Üretiminde genellikle arpa kullanılır. Viskinin tahılları da sac üzerine kurutulduğu için, ateşin dumanı tahıllara sinmez yani İskoç viskisinde olduğu gibi yanık kokusu hissedilmemektedir.
Viski çeşitlerine yakından göz atalım
Grain Viski (Tahıl)
Endüstriyel imbiklerde sürekli damıtım tekniği ile üretilen bir viski olan Grain, viski çeşitleri arasında yer alıyor. Üretiminde arpanın yanı sıra buğday, çavdar, mısır ve yulaf gibi tahıllar tercih ediliyor. Şişelenerek piyasaya sürülüyor olsalar da genel olarak harman viski yapımında kullanılırlar. Malt viskilere nazaran daha hafif viskilerdir. Malt viskilerde görüldüğü üzere karakterleri belirgin sayılmaz. Üretim maliyetleri malt viskilere kıyasla çok daha az maliyetlidir.
Blended Viski (Harman)
Dünya üzerinde viski üretiminin %90’ından fazlasını harman viski çeşitleri oluşturmakta. Bu viski çeşiti malt ve tahıl viskilerinin karışımı olarak da tanımlanabilir. Genellikle %40 malt, %60 tahıl viskisinden üretilirler. Johnnie Walker, J&B ve Chivas Regal gibi markalar en popüler harman viski üreticileri arasında yer alır.
Single Malt Viski (Tek Malt)
Tek damıtım evinde üretilen bir viski çeşiti Sinle Malt. Üretiminde sadece arpa ve su kullanılan, bakır imbiklerde, batch damıtım tekniğiyle damıtılan bir viski çeşiti. Bu viski İskoçya’nın yanı sıra Kanada, Japonya ve İrlanda gibi birçok ülkede üretilmekte.
Blended Malt Viski (Malt Harman)
İki ya da daha çok damıtım evinde üretilen, harmanda yalnızca malt viskilerin tercih edildiği bir viski çeşiti Blended Malt Viski. Harman viskilerden ayrı olarak tahıl viskileri içermiyor. Chivas Regal Ultis ve Johnnie Walker Green Label bu viski çeşitinin en popüler örneklerinden.
Tennessee Viski
Bourbon viskiler ile Tennessee viskilerin üretim süreçleri bir fark dışında birbirine benzer. Tennessee viskiler, damıtılma işleminin ardından bir de kömürden süzülürler. Kömür filtrasyonu olarak adlandırılan bu işlem Lincoln Country Process ve Charcoal Mellowing isimleriyle anılıyor. Jack Daniel’s ve George Dickel, en ünlü Tennessee viski markaları arasında.
Bourbon Viski
Bu viski çeşiti yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde üretilmiştir. Üretiminde en az %51 oranında mısır, kalan kısımda ise çavdar, buğday veya arpa kullanılmıştır. Olgunlaşma döneminde daha önce içinde olgunlaştırma işlemi gerçekleştirilmemiş ve içi yakılmış yeni fıçılarda dinlendirilir. Alkol oranı en az %40 olan viskiler Bourbon adıyla tanınır.
Rye Viski (Çavdar)
Rye ya da çavdar viskilerinin üretim aşamasında en az %51 civarında çavdar kullanılır. Olgunlaşma döneminde bir önceki viskide olduğu gibi yeni; yani, daha önce içinde işlem gerçekleştirilmemiş ve içi yakılmış fıçılarda dinlendirilirler. Birbirine benzer şekilde üretilen Bourbon ve çavdar viskileri arasında bulunan en önemli fark, üretimde tercih edilen tahıl. Bourbon viskilerde mısır en az %51 oranında bulunurken çavdar viskilerinde yalnızca çavdar kullanılır. Ayrıca ek bilgi olarak Bourbon viskilerin sadece ABD’de üretilme şartı bulunmaktadır.
Scotch Viski (İskoçya)
Sadece İskoçya’daki damıtım evlerinde üretilen bir viski çeşiti Scotch viski. Ülke sınırlarında, en fazla 700 litrelik meşe fıçılarda, en az süreyle üç yıl dinlendirilen,%40 ile %94.8 arasında alkol oranına sahip viskiler Scotch adını alabilirler. Scotch viskiler 3’e ayrılır. Yalnızca arpa maltından üretilen ve en az 8 yıl dinlendirilen malt; %51 oranında malt viskiyle harmanlanan Blended ve buğday, mısır ve çavdar gibi tahıllardan üretilen Grain olarak listelenebilir.
Irish Viski (İrlanda)
Irish ya da İrlanda viskisi adı verilen viski çeşiti üç defa damıtılır. İrlanda viskisi genellikle arpa maltından üretilir. Viski üç yıl süresince dinlendirildikten sonra şişelenir ve satışa sunulur. Scotch viskiye kıyasla daha hafif bir tat ve kokuya sahip olduğunu söylemek mümkün.
Bonus: Viski Kokteylleri
Whisky Sour
Whisky Sour kokteyl, Bourbon viski, limon suyu ve şeker ile yapılan içeriğinde yumurta akı bulunan enfes viski kokteyllerinden biri. Ulaşılan kaynaklar, kokteylin 1872 yılında Şili’nin liman şehri Iquique’de keşfedildiğine işaret ediyor. İlk duyduğunuzda biraz ilginç gelse de kokteyllerde kullanılan yumurta akı, karışımın içine eklenen malzemeyi dengeli bir şekilde birbirine harmanlıyor. Hatta barmenlere göre yumurta akının, kokteyl yapmayı kolaylaştıran bir adım olarak da görüldüğü söylenir. Kokteyldeki köpüğün de ana nedeni olan ak, birçok içkide tercih edilen sweet & sour’un ana malzemesi. Whisky Sour, yumurt akı ile hazırlanan, ekşi-tatlı aroma veren dünya üzerindeki en meşhur klasik kokteyl tariflerinden biri.
Whisky Sour, shaker ile yapılan kokteyller arasında yer alıyor. Buz doldurulan shaker’a belirtilen ölçülerdeki malzemeler ilave edilir. Yaklaşık 20 saniye süresince shaker son derece güçlü şekilde çalkalanır. Kokteylin lezzetine etki eden en önemli noktalardan biri, shaker’ın kullanılma şekli ve süresi. İşin püf noktası da, ideal soğukluk, köpük ve sulanmaya ulaşıldığında çalkalama işlemini bitirme ve içkiyi bardağa aktarmada gizli. Bardakta beliren köpük 2-3 damla angostra bitter ile tamamlanır. Whisky Sour kokteyl, hazırlanışında yumurta akı opsiyonel olarak belirtilse de, ulaşılan sonuçta büyük fark yarattığını söylemeliyiz. Bu enfes kokteyli hazırlamak için; 2 ölçü Bourbon viski, 1/2 şeker şurubu, 1 ölçü taze limon suyu, 1/2 yumurta akı (tercihe göre) Angostra bitter yeterli olacaktır
Hot Toddy
Hot Toddy’e aslında bir viski kokteyli olmasının yanı sıra daha çok soğuk algınlığını iyileştirmesi ile bilinen “şifalı” bir içki. Yapması oldukça pratik, içmesi ise fazlasıyla keyifli diyebiliriz. Rüzgarlı ve soğuk kuş günlerinde battaniye altında keyifli bir film eşliğinde yudumlamak için ideal bir içecek. Bu enfes kokteyli hazırlamak için ihtiyacımız olan malzemeler; 5-6 cl viski, bal, limon, sıcak su, tarçın ve karanfil. Hazırlanışı ise şu şekilde; Bir kahve veya çay kupasına 1 tatlı kaşığı bal ( şeker de tercih edebilirsiniz) ve 5 cl viskinizi koyup üzerine sıcak su ekleyin. Karışımı iyice karıştırdıktan sonra 2 limon dilimi, tarçın ve 2-3 adet karanfil ekleyip bir kez daha iyice karıştırın. Hot Toddy’i Rom ve Brendi gibi içkilerler de hazırlamak mümkün, ancak bu kokteyle en çok viskinin yakıştığını hatırlatalım. Viskiye alternatif olarak aromalı viski likörlerini de tarifi hazırlarken deneyebilirsiniz.
