Sinestezi, bir duyuya ait bir bilginin, aslında o duyuyla ilgili olmamasına rağmen başka duyuları da harekete geçirdiği nörolojik durumdur. Genellikle kişiler bu durumla doğarlar, ancak bazıları yaşamın ilerleyen dönemlerinde sinestezi geliştirebilir. Sinestezi yaşayanlara “sinestez” denir. “Sinestezi” kelimesi, Yunanca “birlikte” anlamına gelen “synth” ve “algı” anlamına gelen “esthesia” kelimelerinin birleşiminden gelir. Sinestezler, müzik dinlerken renkleri “görme” veya bir yemeğin tadını alırken onu “keskin” ya da “yuvarlak” gibi dokularla hissetme deneyimleri yaşayabilirler. Sinestezinin ne kadar yaygın olduğu hala tam olarak bilinmiyor. 2006’da yapılan bir araştırma, toplumun %2 ila %4’ünde sinestezi olabileceğini öne sürüyor. Peki sinestezi neden olur, belirtileri nelerdir?
Sinestezi örnekleri
Sinestezi yaşayan biri olarak, dünyayı algılarken duyularınızın genellikle birbirine karıştığını ve bu durumun algılarınıza farklı bir boyut kattığını fark edebilirsiniz. Örneğin, bir yemeği her tattığınızda onun geometrik şeklini de hissettiğinizi düşünebilirsiniz: yuvarlak, keskin veya kare gibi.
Sevdiğiniz birine karşı derin bir duygu beslediğinizde, gözlerinizi kapattığınızda belirli renklerin görüş alanınızda belirdiğini görebilirsiniz. Belki de bu metni okurken, her cümleyi zihninizde farklı seslerle canlandırıyor olabilirsiniz. Bu tür deneyimler, sinesteziye örnek olarak verilebilir.
Sinestezi neden olur?
Bu durum genellikle doğuştan gelir veya çocukluk döneminde ortaya çıkar. Ancak bazı insanlar bu durumu sonradan da geliştirebilir. Araştırmalara göre, genetik olarak da miras alınabiliyor.
Beş duyumuzun her biri, beynimizin farklı bölgelerini uyarır. Örneğin, parlak sarı bir duvara baktığınızda, beyninizin arka kısmındaki görsel korteks aktive olur. Sinestezi yaşarsanız, aynı anda o rengin tadını alıyormuş gibi de hissedebilirsiniz. Araştırmacılar, sinestezi yaşayan kişilerin, duyusal uyarımlar arasında beynin farklı bölgeleri arasında daha güçlü bağlantılar olduğuna inanıyor.
Bazı maddeler de geçici sinesteziye yol açabilir. Psikedelik maddeler, duyusal deneyimlerinizi artırarak bu tür etkiler yaratabilir. Meskalin, psilosibin ve LSD gibi maddelerin bu fenomeni tetiklediği bilinirken, kenevir, alkol ve kafein gibi diğer uyarıcılar da geçici sinesteziye neden olabilir.
Belirtileri nelerdir?
Birçok farklı sinestezi türü bulunur. Örneğin, harfleri veya haftanın günlerini belirli renklerle ilişkilendiren “grafem-renk” sinestezisi en bilinen örneklerdendir. Bunun dışında, sesleri renklerle ilişkilendirme, sayıları formlarla eşleştirme gibi başka türler de vardır. Bazı kişiler sadece bir türünü yaşarken, bazıları birden fazla türü bir arada deneyimleyebilir.
Genel belirtiler şunlardır:
Duyular arasında istemsiz geçişler (şekilleri tatmak, renkleri duymak vb.)
Duyusal tetikleyicilerin belirli ve öngörülebilir duyusal etkileşimlere neden olması (her “A” harfini gördüğünüzde onu kırmızı olarak görmek gibi)
Farklı algılarını başkalarına açıklayabilme yeteneği
Sinestezi yaşayan bireylerin solak olma olasılığı daha yüksek olabilir ve genellikle görsel sanatlar veya müzikle ilgilenirler. Ayrıca, bu durumun kadınlarda daha yaygın olduğu düşünülmektedir.
Bu fenomen için özel bir tedavi bulunmamakla birlikte, birçok kişi bu durumun onlara farklı bir perspektif kazandırdığını düşünüyor. Diğer yandan, bazı sinestezler, bu durumun onları izole ettiğini hissedebilir ve deneyimlerini ifade etmekte zorlanabilirler. Benzer durumları yaşayan kişilerle çevrim içi topluluklarda bir araya gelmek, bu izolasyon hissini hafifletebilir. Bir ruh sağlığı uzmanı ile görüşmek de sinestezinin hayatınıza nasıl değer katabileceğini anlamanıza yardımcı olabilir. Beyninizin her iki tarafının uyum içinde çalışarak sizi yaratıcı işlerinizde ileri taşıyabileceğini keşfedebilirsiniz.
Sinestezi testi
Sinesteziniz olup olmadığını anlamak için çevrim içi testler yapabilirsiniz. Ancak, bu testlerin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini unutmayın. Eğer sinestezi yaşadığınızı düşünüyorsanız, kendinize şu soruları sorarak başlayabilirsiniz:
“A” harfini düşündüğünüzde, aklınıza belirli bir renk geliyor mu? Tüm alfabeyi gözünüzde canlandırıp her harfe atadığınız renkleri yazın. Birkaç saat sonra egzersizi tekrarlayın. Renkler aynı mı? Eğer öyleyse, sinestezi yaşıyor olabilirsiniz.
Klasik bir müzik açıp gözlerinizi kapatın. Daha önce hiç dinlemediğiniz bir şarkıyı seçin ve rahatlayarak zihninizde beliren görüntüleri izleyin. Müziğin bir rengi var mı? Farklı enstrümanlar farklı renklere mi karşılık geliyor? Duyduklarınızla birlikte belirgin bir görsel deneyim yaşıyorsanız, sinesteziniz olabilir. Ancak bu konudaki en sağlıklı bilgiyi bir uzmandan alacağınızı unutmayın. Sinestezi neden olur yazımızın sonuna geldik. Bu içerik de ilginizi çekebilir:
