Konuk yazarımız Mehmet Ufuk Peker listeledi, haberiniz olsun.
Hayatımız moda üzerine kuruluyor. In’ler, out’lar, trendler, popülerleşme… Trend olan ne varsa hepsi hızla halka mâl oluyor. Ve halka mal olan hakkında konuşmak da kolay oluyor. Hele medyanın bir köşesinde tutunacak kadar kalem oynatabiliyorsanız, her konuda konuşabilirsiniz demektir. Ekonomi, sağlık, kentleşme, diyet, tarım…
Ve tarım deyince de popüler konulardan organik tarım. Popüler olan medyanın konusu hâline gelmez mi… Enformasyon araçlarında bir köşeniz varsa, her popüler konuda söz söyleme hakkınız vardır. Araştırmanız, soruşturmanız gerekmez. Bilimsel olarak ifade edilenin naifliğinin karşısında gümbürdeyen manipülasyonun zaferi. Organik ürünler hakkındaki efsane ve gerçekleri derleyelim istedik.
Üretecek için, tüketecek için kafa karışıklığını çözelim diye bu listeye giriştik biz de…
1. Ürün çeşidi önemlidir
Tarımsal ürünlerin görüntüsü, kokusu, lezzeti daha çok ürünün çeşidi ile ilgilidir. Ürünün üretim süreci kalitesini etkiler. Ancak bu sınırlı bir etkidir. Manav reyonlarında karşılaştığımız boyut ve görüntüleri ile cezbedici tarımsal ürünler, temizlenme ve standardizasyon işlemlerine tabii tutulmuş ürünlerdir. Standardizasyon, yüksek miktarda üretim veya alım yapılan işletmelerce gerçekleştirilir. Organik üretim genelde daha dar alanlarda ve daha az miktarlarda yapılmaktadır. Standart dışı ürünler gıda ürünlerine işlenmek üzere ayrılır.
2. Sertifika var mı sertifika?
Yamru yumru, çarık çürük ürünler; sertifikası varsa organiktir. Ancak organik ürünler de görsel olarak daha kaliteli olabilmektedir. Bize kalırsa para verdiğiniz ürünü severek tüketmelisiniz. Organik tarım gerektiği gibi yapılırsa, birkaç yıl içerisinde ürünün çeşidine özgü kalite değerlerini sağlaması mümkün olacaktır.
3. İçinden canlı böcek (larva, tırtıl) çıkan ürün
Kurtlu bir meyveyi sırf organik diye yemek ister misiniz? Bazı zararlılar yumurtalarını çiçek döneminde yapar. Larvaları dane oluşumundan sonra yumurtadan çıkar. Ve bundan sonra da atacağınız hiçbir ilaç dane içerisindeki larvayı etkilemeyecektir. Dolayısı ile bol kalıntılı bir ürünün içinden de canlı larva çıkabilecektir. Ve yine belirtelim, sertifikası varsa ürün böcekli de olsa organiktir.
4. Pestisit tarama ve GDO analizleri şart
Organik üründe tarımsal ilaç ve GDO olmadığına dair analizler yapılmaktadır. Pestisit tarama analizleri ve GDO analizi yapılarak kalıntı ve GDO olmadığından emin olabiliriz. Yapılan denetimlerde organik üründe kalıntıların genelde depolama sırasında karışma veya bulaşmadan kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Ancak üreticilerin hatalı uygulamaları, alışkanlıkları sonucu yanlış uygulamaları için ciddi idari para cezaları söz konusudur. Ancak bu analizler ve yanına ekleyeceğiniz başka analizler, organik üründe sorun olup olmadığını anlamak içindir. Bir ürünün organik olduğunun tek güvencesi sertifikadır.
5. Denetim ve bilgilendirme süreci
Tarımsal ürünlere organik diyebilmemiz için, mevzuata uygun davranıldığının güvence altına alınmasını gerektirir. Bu da denetim ve belgelendirme ile sağlanabilir. Örneğin; bitkisel üretimde topraksız tarımla ya da hayvansal üretimde hayvan refahı, toprak ve su kirliliğinin önlenmesi gibi konulardaki tedbirler tam olarak alınmasa da, kalıntısız, GDO’suz et ve yumurta üretilebilir. Ancak, analizler bilinen maddelerle ilgilidir ve genelde olmaması gereken maddelere yöneliktir. Eksik olan veya özelliğini yitirmiş olan maddelerin analizlerle belirlenmesi hem çok uzun sürecektir, hem de maliyetli olacaktır.
6. Organik üretimde verim azalması
Organik üretimde verim düşüşü toprak canlılığının yeterli olmayışı, toprak yapısının bozulması gibi nedenlerden kaynaklanır. Ancak ekim nöbeti, kompost, yeşil gübreleme, tuzaklama gibi uygulamaların zamanında ve doğru şekilde gerçekleştirilmesi ile üç ila beş yıl içerisinde üretim maliyetleri düşerken, elde edilen ürün miktarı konvansiyonel üretimle yarışır düzeye gelebilmektedir.
7. “Organik ürün çok pahalı”
Organik ürünün fiyatı konvansiyonel ürüne yakın olmalıdır. Piyasada yeterli organik ürün olmadığından organik ürünün pazar fiyatı yüksektir. Ancak, üreticilerin eline geçen fiyatın bu düzeyde olmadığı görülmektedir. Tabii üreticilerin eksikliğinden kaynaklanan verim kaybı, küçük parsellerde üretim, yeterli organik girdi bulunmaması gibi unsurlar genelde maliyeti yükseltmektedir. Organik ürünleri ile diğer tarım ürünleri arasında fiyat farkının % 20 civarında olması yeterlidir.
8. Fiyat farkı düşüyor
Başlarda çok yüksek olan fiyat farkı, organik üretimi ve organik ürün pazarı yaygınlaştıkça, % 50 civarına gerilemiştir. Uzun vadede maliyetin daha da düşebileceği ve fiyat farkının ortalama % 20 düzeyine gerileyeceği öngörülmektedir.
9. Organik ürün tüketim dozunu ayarlayın
Organik ürün elbette sağlıklı bir üründür. Ancak ilaç niyetine organik ürün tüketilmez. Çünkü tarımsal ürünler ve gıdalardan beklenen yararı azami derecede sağlayabilir ve sentetik kimyasal kalıntılardan kaynaklanan zararları önler.
10. Çevreye duyarlı üretim
Organik tarım çevreye duyarlı bir üretim tarzı olsa da, yalnızca organik üretim yaparak doğayı koruyamayız.
11. Ekolojik/Biyolojik ürün
İngilizce konuşulan ülkelerde de kullanılan “ORGANİK ÜRÜN” yanında Fransa ve Güney Avrupa’da kullanılan “EKOLOJİK ÜRÜN” ve Almanya ve Kuzey Avrupa ülkelerinde kullanılan “BİYOLOJİK ÜRÜN” ifadeleri de yasal olarak organik ürün anlamına kullanılmaktadır. Bunun dışında hiçbir ifade organik ürün anlamında kullanılamaz.
12. Toprak olmadan Organik Tarım Olur mu?
İyi Tarım Uygulamaları olur. Belki gezen tavuğu da kümes içerisinde gezdirirsiniz. Ama topraksız Organik Tarım ve de Organik Hayvancılık asla. Bu gibi üretimler ruhsatlı her tür (sentetik, biyolojik, madensel, mekanik vb.) girdinin izin verilen miktarlarda ve belli kurallarla kullanılabildiği üretim kültürleridir. Ülkede izin verilen limitler dâhilinde bu ürünlerde kalıntı olması kabul edilir. Bu tip üretim toprak olmadan yapılabilir.
13. Köyde yetiştirilmesi yetmez
Hiçbir belgesi olmayan doğal, natürel, köy ürünü gibi ifadeler genelde aldatmaya yöneliktir. Tarım ürünleri genelde köylerde üretilmektedir. Yani ürünün köyde yetiştirilmesi katkısız, kalıntısız veya temiz olduğunu göstermez.
14. Organik demek “doğal” demek değildir
Tarımsal faaliyet, insan faaliyeti olduğundan tarlada veya köyde yetiştirilen bir ürün organik olsa da doğal olamaz. Bunun dışında doğal veya natürel ifadeleri sınıflandırma veya işleme şekli itibarı ile kullanılmaktadır. Örneğin; zeytinyağında kullanılan “natürel” ifadesi 0,8 ila 2,0 arasında olan asitlik düzeyini gösterir. Ya da “natürel incir” ifadesi şekillendirilmeden, işlemeden paketlenen kuru incir için kullanılır.
15. “Arılı ürün” etiketi
Arılı Ürün ifadesi veya etiketi, ürünün organik olduğunu göstermez. Arı çiçeklerden toz alırken bitkisel üründe döllenmeyi sağlar. “Sera üretiminde” kapalı koşullarda, rüzgâr gibi dış etkenler de olmadığından, hormonlarla sahte dölleme sağlanmaktadır. Özellikle domateslerde sahte döllenme, kestiğinizde içinden su akan, çekirdeksiz ürün oluşumuna neden olur. Bu durum sera içine arı kovanı yerleştirilerek giderilir. Arı kullanıldığında doğal olarak tarımsal mücadele konusunda da daha dikkatli davranmak gerekecektir. Yani hem daha kaliteli hem de normalden düşük kalıntılı bir ürün üretilmektedir. Serada yapılan organik üretimde de arı kullanılmaktadır. Ancak her arılı ürün organik değildir. Üstelik serada arılı üretimle ilgili bir belgelendirme sistemi yoktur. Ürünün serada değil de tarlada üretildiği dönemde kullanılan “arılı ürün” ifadesi de tüketicinin bilinçsizliğinden yararlanmak amaçlıdır.
16. Ürünün tarlada yetiştirilmesi
Serada üretilmeyen her ürün zaten tarlada üretilmiştir. Tarla ürünü ifadesi bir ürünün serada üretilmediğini anlatmak içindir. Belgesi yoktur. Eğer aynı dönemde aynı ürün hem tarlada hem serada üretiliyorsa, tarla ürünü tercih edilebilir. Bunun dışında anlamlı değildir.
17. Semt pazarlarındaki ürünler organik midir?
Zaten ülkemizde gittiğiniz semt pazarlarında organik ürün satışına rastlanmamaktadır. Organik ürünleri bu ürünlerin satıldığı organik veya ekolojik ürün pazarlarında, büyük market zincirlerinde, şarküterilerde ve organik ürün satan marketlerde bulmak mümkündür.
