Dolu bir mideyle sofradan kalktıktan sonra bile yalnızca zevk için kendinizi türlü atıştırmalıkların peşine düşmüş halde bulduğunuz oluyor mu? Cevabınız evetse hedonik açlık olarak isimlendirilen bir beslenme alışkanlığıyla karşı karşıya olabilirsiniz. Peki, zaman zaman çeşitli sağlık sorunlarında da neden olabilen bu tehlikeli beslenme alışkanlığı nedir, hedonik açlıkla mücadele edebilmek için ne yapmak gerekir? Detaylara birlikte bakalım.
İnsanlık olarak yemek ile kurduğumuz ilişkinin son derece karmaşık ve çoğu zaman sağlıksız olduğunu söylemek yanlış değil
Bildiğiniz gibi vücudumuz beslenmeden gelen enerjiyle, tükettiğimiz yiyecek ve içeceklerden aldığımız kalorilerle çalışıyor. Açlık olarak isimlendirdiğimiz şey en temelde vücudumuzun enerji ihtiyacı sinyalinden başka bir şey değil. Bu doğrultuda birincil yeme motivasyonumuzun enerji ihtiyacımızı karşılamak olması gerekiyor. Ne var ki yemek yeme ile kurduğumuz ilişki bu denli formel değil. Örneğin lezzetli ve besleyici yemeklerin yer aldığı bir sofradan dolu bir mideyle kalktıktan sonra dahi kendinizi türlü atıştırmalıklar yerken bulduğunuz oluyor mu? Cevabınız evetse uzmanların hedonik açlık olarak isimlendirdiği bir beslenme alışkanlığıyla karşı karşıya olabilirsiniz.
Hedonik açlık nedir?
Kavram, ismini Yunanca zevk anlamına gelen hedone kelimesinden alıyor. Yani bu ilginç beslenme alışkanlığı Antik Yunan mitolojisindeki zevk tanrıçası Hedon’a açık bir göndermede bulunuyor. Peki hedonik açlık nedir? Bu soruya basitçe, “açlık motivasyonuyla değil, zevk için yiyecek tüketme arzusu şeklinde” yanıt vermek mümkün. Elbette zevk, bütün gönüllü gıda tüketimlerindeki önemli bir unsur. Ancak hedonik açlık zaman zaman çeşitli sağlık sorunlarını da beraberinde getirebiliyor.
Hedonik açlığın biyolojik açlıkla hiçbir bağlantısı yok
Bildiğiniz gibi vücudumuz beslenmeden gelen enerji ve tükettiğimiz yiyecek ve içeceklerden aldığımız kalori sayesinde çalışıyor. Aldığımızdan daha fazla kalori harcadığımızda ise biyolojik veya fiziksel açlık olarak tanımlanan süreç başlıyor. Bu, gerçekten açlık hissetme durumu. Ancak yukarıda da değindiğimiz gibi hedonik açlık yalnızca zevk için yiyecek tüketme arzusu şeklinde ortaya çıkıyor. Yani hedonik açlık ile biyolojik açlığın hiçbir bağlantısı yok.
Temel motivasyon kalori ihtiyacı olmadığı için hedonik açlık genellikle gıdanın kolay bulunduğu ve açlığın nadir görüldüğü topluluklarla ilişkilendiriliyor
Bazı uzmanlara göre neredeyse tüm insanların hedonik yeme alışkanlıkları var
Söz gelimi İngiltere’deki Leeds Üniversitesi’nden İştah ve Enerji Dengesi Profesörü James Stubbs konuyla ilgili olarak “Neredeyse herkesin hedonik yeme alışkanlıkları var ve herkes motivasyonu zevk olan amaç odaklı davranışlara sahip.” ifadesini kullanıyor. Ancak bazı insanlar için yemek yemek, çok daha büyük bir zevk. Bu durum pek çok insanın ciddi sağlık sorunlarıyla da karşı karşıya kalmasına neden olabiliyor.
Hedonik açlık insanları yağ, tuz ve şeker oranı yüksek gıdalara yönlendiriyor
Çünkü bu yiyecekler iyi enerji kaynakları olarak görülüyor. Yani hedonik açlığın sağlıklı yiyeceklere bastırılması çoğu zaman mümkün olmuyor.
Hedonik açlık ve obezite arasında yakın bir ilişki var
Elbette bu iki kavram arasında yakın bir ilişki olduğunu fark etmek pek zor değil. Sırf zevk motivasyonuyla sağlıksız gıdalar tüketmenin obezite ile ilişkilendirilmesinde sıra dışı bir şey yok. Buna karşın hedonik açlık kendisini son derece başarılı şekilde gizleyebilen sinsi bir tehlike!
Yeme alışkanlıklarımız duygular ve stres gibi faktörler tarafından şekillendirilebiliyor
Yani zevk, yeme alışkanlıklarımıza yön veren tek faktör değil. Bazı uzmanlara göre bu durum fiziksel açlık ve hedonik açlık arasındaki ayrımın bulanıklaşmasına neden oluyor.
Hedonik açlıkla nasıl mücadele edilir?
Hedonik açlığın üstesinden gelinmesi gereken bir sorun olduğu açık. Çünkü teorik olarak zevk için yemekte herhangi bir sorun olmasa da fazla yeme, bağımlılık ve obezite gibi önemli tehlikelere kapı aralıyor. Peki, hedonik açlığa bağlı fazla gıda tüketmekten kaçınmak için ne yapmak gerekiyor? Uzmanlara göre yapılması gereken şeylerden biri kilo vermek. Çünkü bazı araştırmalar kilo verdikçe hedonik açlığın da azalabileceğini gösteriyor. Öte yandan bilinçli yemek de hedonik açlığa bağlı fazla gıda tüketmekten kaçınmanın bir yolu olabilir. Bu hususta yapılması gereken şey ise dengeli bir beslenme programı benimsemek.
