Sabah uyandığınızda her şey harikadır: “Bugün sadece sağlıklı besleneceğim, spora gideceğim ve o bekleyen raporu bitireceğim.” dersiniz. Ama ne hikmetse güneş battığında, kendinizi pijamalarla koltukta, elinizde bir paket cipsle hiç izlemeyeceğiniz bir filmi seçmeye çalışırken bulursunuz. Hayır, iradesiz değilsiniz. Sadece “piliniz” bitti. İnsan psikolojisi, her seçimde sanki bir kası çalıştırıyormuş gibi enerji harcar ve gün sonunda o kas artık iflas eder. İşte tam bu noktada sormanız gereken soru şu: Karar yorgunluğu nedir? Modern dünyanın bize sunduğu sınırsız seçenekler aslında zihnimiz için gizli bir tuzak. Her gün ortalama 35 bin karar veriyoruz ve beynimiz bu yükün altında yer yer şalterleri indiriyor. Eğer siz de akşamları neden “saçma” kararlar verdiğinizi merak ediyorsanız, işte zihninizin çalışma mekanizmasına dair bilmeniz gerekenler:
İlginizi çekebilir:
Uzmanlar Açıkladı! Daha Dayanıklı Bir Psikoloji İçin Her Gün Yapmanız Gereken 4 Şey
1. İradeniz sınırsız bir depo değildir
Karar yorgunluğu nedir? sorusunun temelinde “Ego Tükenmesi” yatar. İradeniz, sabah uyandığınızda dolu olan ancak her seçimle (ne giyeceğimden, hangi mail’e ne yazacağıma kadar) yavaş yavaş boşalan bir depo gibidir. Yani sabahki iradenizle akşamki iradeniz asla aynı kişi değildir.
Gündelik yaşamın hemen her anında yeni bir karar almamızı gerektiren süreçler ile karşılaşıyoruz
Bazen, iş veya şehir değiştirmek gibi “büyük” karar alma aşamalarıyla yüz yüze geliyoruz. Bazense o gün için ne giyeceğimize ya da akşam yemeğinde ne yiyeceğimize karar vermemiz gerekiyor. Kısacası gündelik yaşamlarımız bazen büyük bazen küçük bazen zorlayıcı ve can sıkıcı karar verme süreçlerinin arifesinde geçiyor.
Karar yorgunluğu kabaca, seçim yapma yükünden kaynaklanan zihinsel ve duygusal gerilimi ifade etmek için kullanılıyor. Bu ilginç kavramı ilk kez kullanan isim ise Roy F. Baumeister adındaki psikolog.
2. Beyin yorulunca en kolay olan yolu seçer
Zihninizdeki yakıt azaldığında, beyin analiz yapmayı bırakıp hayatta kalma moduna geçer. Bu da sizi en kolay, en zahmetsiz ama genelde en sağlıksız seçeneklere (fast-food, gereksiz alışveriş, erteleme) iter.
3. Karar yorgunluğunun belirtileri nelerdir?
Uzmanlara göre karar alamamak, karar vermekten kaçınmak, otoriter kişilerin kararlarına uymak, karar verme aşamasındaki yoğun duyguları yönetememek ve karar alırken tükenmiş hissetmek, bu tehlikeli psikolojik olgunun yaygın belirtilerinden bazıları.
3. Hakimler bile bu tuzağa düşüyor
Araştırmalar, şartlı tahliye hakimlerinin sabah saatlerinde veya yemek arasından hemen sonra daha merhametli kararlar verdiğini, gün sonuna doğru ise yorgunluktan dolayı reddet butonuna daha çok bastığını gösteriyor. Yani adalet bile karar yorgunluğu nedir? sorusunun cevabına göre şekillenebiliyor.
Sadece hakimler mi? Psikologlar, karar yorgunluğunun bazı belirli mesleklerde çalışan kişileri daha fazla etkilediğini dile getiriyor. Buna göre hukuk alanında çalışanlar, öğretmenler, bilgi teknolojisi çalışanları ve sağlık çalışanları karar yorgunluğu söz konusu olduğunda riskli grupta yer alan kişiler.
4. Seçeneklerin çokluğu sizi özgürleştirmez, felç eder
Reçel deneyi olarak bilinen meşhur çalışmada, 24 çeşit reçel sunulan müşterilerin, 6 çeşit sunulanlara göre çok daha az satın alma yaptığı görülmüştür. Seçenek arttıkça beynin işlemci yükü artar ve sonunda hiçbir şey seçemez hale gelirsiniz.
5. Rutinler, zihinsel enerjinin koruyucusudur
Steve Jobs’un siyah boğazlı kazağı veya Mark Zuckerberg’in gri tişörtü bir moda tercihi değil, birer enerji tasarrufu hamlesidir. Rutin oluşturmak, karar yorgunluğu nedir? bilenlerin en büyük silahıdır; çünkü otomatize edilen her iş, beyne harcayacak ek enerji bırakır.
6. Karar yorgunluğu duygusal patlamalara neden olur
Neden akşamları sevgilinizle veya ailenizle daha çok tartıştığınızı hiç düşündünüz mü? Çünkü gün boyu kararlarla yorulan beyin, duygularını kontrol etme yetisini (öz-düzenleme) kaybeder. Sabrınızın taşması aslında karakterinizle değil, bilişsel yakıtınızla ilgilidir.
7. “Aç ayı oynamaz” sözü bilimsel bir gerçektir
Glikoz, beynin ana yakıtıdır. Kan şekeriniz düştüğünde karar verme yetiniz de doğrudan çöker. Bu yüzden önemli kararlar almadan önce karnınızın tok olduğundan emin olun; “açken sen, sen değilsin” sloganı sandığınızdan çok daha bilimsel.
8. Zihninizin bu “error” verme anları aslında birer işaret
Beyninizin bazen basit bir soru karşısında bile kilitlenmesi, aslında insan beyninde gerçekleşen garip olaylar serisinin bir parçasıdır. Bu, zihninizin “şarj etme vakti geldi” deme şeklidir.
Sonuç: zihinsel enerjinizi bir bütçe gibi yönetin
İçinde bulunduğumuz modern dünya bizi her saniye bir şeyler seçmeye zorlayan bir “karar bombardımanı” altında tutuyor. Ancak unutmamalıyız ki; zihnimiz sınırsız bir kütüphane değil, düzenli olarak şarj edilmesi gereken organik bir işlemcidir. Karar yorgunluğu nedir? kavramını hayatınıza dahil ettiğinizde, gün içindeki enerjinizi bir bütçe gibi yönetmeye başlarsınız.
En kritik kararlarınızı sabahın ilk kahvesiyle birlikte halledin, akşamı ise mümkün olduğunca “seçeneksiz” ve huzurlu geçirin. Kendinize karşı daha şefkatli olun; akşam verdiğiniz o saçma kararlar, sizin karakter zayıflığınız değil, biyolo
Kaynak: 1
