Dondurucu… Evimizin gizli kahramanı. Yeri gelir yazdan kalma dolmalarla kışı ısıtır, yeri gelir yarım kalan yemeklerle israfı önler. Bazen de “Bozulmasın, dondurayım!” iç güdüsüyle adeta sihirli bir kutuya dönüşür. Ama işte tam da burada işler biraz karışıyor! Çünkü her yiyecek dondurucu dostu değil. Bazıları var ki, oradan çıktığında tanınmaz hâle geliyor: yoğurt bir anda ayran kıvamına geçiyor, çıtır çıtır kızartmalar sünger gibi oluyor, o nefis makarna ise lapa mı lapa… Hayal kırıklığıyla dolu bir buzlanma hikâyesi! Eğer siz de “Dondurucuya koyayım, sonra bakarız” diyenlerdenseniz, durun. Bugün dondurucuda saklamamanız gereken yiyecekler neler tek tek sizinle paylaşıyoruz. Hazırsanız, buzların altındaki gerçeklerle yüzleşmeye başlayalım!
1. Süt
Sütü dondurmak kulağa pratik gelebilir ama işin aslı öyle değil. Çözüldüğünde süt, ayrışıp sulanıyor ve kıvamı bozuluyor. Özellikle tam yağlı süt, yağ-su ayrımına giriyor ve sonuç, sabah kahvesi için “eeh işte” bir kıvam. Lezzeti kötü değil, sağlığa zararı yok ama kahvaltı keyfinizi biraz baltalayabilir. Yine de, pişirme ve fırın işleri için kullanmak isterseniz sorun yok! Mesela bir kekin ya da krepin içine döküp karıştırın, kimse fark etmeyecek.
2. Çiğ patates
Patatesin içinde tahmin ettiğinizden çok daha fazla su var. Dondurulduğunda ise bu su buz kristallerine dönüşüyor ve patatesi sünger gibi yapıyor. Sonra da elinizde, dokununca dağılacak kadar lapa bir şey kalıyor. Ama dikkat: bu çiğ hali için geçerli. Patatesli bir yemek pişirdiyseniz ve onu dondurmak istiyorsanız sorun değil. Özellikle fırınlanmış ya da haşlanmış patatesli yemekler dondurucuda daha iyi dayanıyor.
3. Kızartmalar
Dışarıdan söyleyip artanı dondurucuya atmak mı? Ah, keşke işe yarasa… Ama maalesef o nefis çıtırlık tarihe karışıyor. Kızarmış yiyecekler, dondurulunca sünger gibi oluyor. Ne mozzarella çubuğu kalıyor ne tavuk nugget’ın o efsane kıtırlığı. Eğer evde donduruculuk kızartmalık yapıyorsanız, önce fırınlayın, kızartma kısmını çözdürdükten sonraya bırakın. Böylece en azından çıtırlığı biraz kurtarabilirsiniz.
4. Kabuklu yumurtalar
Yumurta kabuğuyla dondurulur mu? Büyük hata! Çünkü yumurtanın içindeki su donar, genleşir ve kabuğu çatlatır. Bu da bakterilere kapıyı sonuna kadar açmak demek. Yumurta dondurmak istiyorsanız kabuğunu kırın, iyice çırpın, sonra hava almayan bir kapta saklayın. Üstüne bir de etiket yapıştırın ki ne olduğunu siz bile unutmayın. “Bu neydi ya, smoothie mi?” demeyin sonra.
5. Yumuşak peynirler
Krem peynir, ricotta, labne… Bunlar dondurucudan çıkınca tanınmaz hâle geliyor. Yapıları bozuluyor, suyu ayrılıyor, topak topak oluyorlar. Yani sabah bagelin üstüne sürmelik kıvam hayal ediyorsanız, buzdolabından şaşmayın. Ama yemeklerin içine karıştırmak için kullanacaksanız, fena fikir sayılmaz. Yine de doku hassaslığı olanlar uzak dursun.
Salatalık, marul, kereviz, karpuz… Hepsi yüksek su içeriyor. Su donunca ne oluyor? Buz kristalleri oluşuyor ve hücre duvarlarını patlatıyor. Sonra çözülünce elinizde yumuşak, sulu, “ıyy bu ne?” dedirtecek bir karışım kalıyor. Bunları dondurmak yerine taze tüketin.
7. Crumble tatlılar ve yemekler
O üzeri kıtır kıtır ekmek kırıntılı, galeta unlu, parmesanlı fırın yemekleri var ya… Dondurucu onları tanımıyor. Çıtır dokular yumuşuyor, hatta hamurlaşıyor. Yani fırında makarna, crumble tatlılar veya gratinler dondurulunca lezzet olarak hâlâ fena değiller ama o ilk günkü doku? Maalesef geçmiş olsun…
8. Çözülmüş et
Bir et bir kere çözüldü mü, tekrar dondurucuya sokmayın. Bunu lütfen not alın. Çünkü çözüldükten sonra bakterilere karşı açık hâle geliyor ve tekrar dondurmak bu bakterilerin çoğalması için zemin hazırlıyor. En doğrusu, çözülmüş eti pişirin. Eğer artarsa, pişmiş hâliyle dondurun. Böylece hem güvenli hem de tekrar yemek için ideal olur. Dondurucuda saklamamanız gereken yiyecekler yazımıza devam ediyoruz.
9. Yoğurt
Bir kabın dibinde kalmış yoğurdu dondurucuya atmak kulağa mantıklı gelebilir. Sağlık açısından bir sorun da yok aslında. Yani yoğurdu dondurunca “aman probiyotikleri gitti” diye üzülmenize gerek yok. Onlar hâlâ oradalar. Ama iş kıvama gelince… Orada işler değişiyor. Yoğurt çözüldüğünde o bildiğimiz pürüzsüz, kaşıklamalık dokusunu kaybediyor ve hafif pütürlü, sulu bir hale geliyor.
10. Makarna
Pişirdiniz, arttı, kıyamadınız… “Ben bunu dondururum, sonra yerim,” dediniz. Ama bilin ki çoğu makarna dondurulup çözüldüğünde hamur gibi olur, hatta tabiri caizse lapa lapa… Hele o kremalı soslular var ya… Hayal kırıklığı garanti. Ama küçük bir tüyo: Makarna çok fazla pişmemişse yani al dente pişirdinizse, biraz daha şanslısınız. O zaman kıvamını az da olsa koruyabiliyor.
Pirinç, dondurucuya girdi mi, çıktığında “Ben kimim? Neredeyim?” diye soruyor adeta. Yapısı bozuluyor, tane tane olması gerekirken bulamaç gibi bir görüntüye kavuşuyor. Dondurunca sağlığınız için risk oluşturmaz ama yediğinizde tatmin etmez. O yüzden, pilavınızı buzluk yerine buzdolabında birkaç gün içinde tüketmek en doğrusu.
12. Mayonez
Mayonezi indirimde gördünüz, “Alayım da dondurucuya atayım” dediniz… Aman yapmayın! Çünkü dondurulmuş mayonez çözüldüğünde tam bir hayal kırıklığı. Kremsi yapısı gider, yerine topak topak ayrılmış, iştah kapatan bir şey gelir. Cidden, görüntüsü bile yeter.
13. Soslar
Makarna sosu artar, “Bunu sonra bir daha kullanırım” dersiniz. Ama dikkat! Krema veya süt bazlı soslar dondurucuda çözülünce ayrılır, topaklanır ve adeta kesilmiş gibi olur. Ama bir istisna var: Un bazlı soslar! Onlar dondurucuya dayanıklı kahramanlar. 4 aya kadar saklayabilirsiniz, sorun çıkmaz.
14. Krema
Yumurta akıyla yapılan o şahane, kabarık krema dondurucuya hiç ama hiç uygun değil. Çözüldüğünde içindeki yapı çöker, krema “ağlar” yani sıvısını salar. Hele beze yaptıysanız? Geçmiş olsun… Bezeniz pamuk gibi değil, lastik gibi olur.
15. Sarımsak
Bazı insanlar fazla sarımsağı atmamak için dondurur. Ama sarımsak dondurucudan çıkınca bir garipleşir. Tadı keskinleşir, dokusu değişir, hatta kararır. Ezilmiş ya da bütün halde atsanız bile, taze sarımsağın o buram buram kokusunu unutun.
16. Baharatlar
Dondurucuda saklamamanız gereken yiyecekler yazımızın sonuna geldik. Bazı baharatlar var ki, dondurucuda resmen karakter değiştiriyor! Mesela:
Soğan ve biber: Tadı değişir, hatta ekşimsi bile olabilir.
Köri: Küflü gibi bir tat bozukluğu geliştirir.
Sarımsak, yeşil biber, karanfil: Dondurunca acılaşır, keskinleşir.
Yani özetle: Baharatlar dondurucunun arkadaşı değil, düşmanı.
