Unutkanlık, demans ve Alzheimer birbirleriyle sıklıkla karıştırılabiliyor. Nöroloji Uzmanı Dr. Sevda Sarıkaya, unutkanlığın, günümüz şehir hayatının içinde olan, stres oranı yüksek işleri yapan kişilerde birçok sebepten ötürü ortaya çıkabildiğini, her unutkanlığın illa bir hastalık belirtisi olmadığını belirtiyor. Demans ve Alzheimer ise genelde ileri yaşlarda ortaya çıkan ve beyin hücrelerinin hasarından dolayı unutkanlığa sebep olan hastalıklar. İşte unutkanlık, demans ve Alzheimer hastalığı hakkında 13 bilgi.
1. Demans beyin hücrelerinin hasarıyla ortaya çıkıyor
Demans, herhangi bir sebeple beyin hücrelerin hasarlanması sonucu meydana geliyor. Hücrelerin hasarlanması sonucu birbirleriyle olan iletişimleri bozuluyor. Beyin hücrelerinin birbiriyle haberleşememesinin sonucu olarak, düşünceler, davranışlar ve duygular etkileniyor. Genellikle bulgular, beyinde hasarlanan hücrelerin yoğun olduğu alanın fonksiyonlarıyla ilgili. Örneğin, hafıza alanları etkilenmişse unutkanlık, yer ve yön bulma ile ilgili alanlar etkilenmişse kaybolmaz, yön bulamama şikayetleri ortaya çıkıyor.
2. Alzheimer hastalığı bir demans türü
Demans hastalığının birçok çeşidi var. En sık görülen demans türü ise Alzheimer. Demans bir ana başlık, Alzheimer hastalığının ise sadece altındaki çeşitlerden birisi. Her Alzheimer hastası aynı zamanda demans hastası ama her demans hastası, Alzheimer hastası değil.
3. Her unutkanlık Alzheimer hastalığı değil
Unutkanlık bir bulgu. Bedenimizde bir şeylerin ters gittiğini gösteren bir ikaz gibi düşünebilirsiniz. Unutkanlığın sebebi tespit edilip tedaviye yönelik girişimlerde bulunulduğunda düzelme şansı var. Tabii ki bu tamamen sebebin ne olduğu ile ilişkili. Alzheimer hastalığı ise unutkanlığa neden olan durumlardan sadece birisi. Her unutkanlık asla Alzheimer hastalığı değil. Ya da unutkanlık yaşayan her bireyin ileride Alzheimer hastalığına yakalanma olasılığı yüksek algısı doğru değil. Alzheimer hastalığı beyin hücrelerinin ölümüyle seyreden bir hastalık ve ilerleyici. Unutkanlık ilk bulgularından birisi olsa da tek bulgusu değil.
4. Unutkanlık illa bir hastalık sonucu ortaya çıkmaz
Her unutkanlık bir hastalığa bağlı değil. Bazen altta yatan herhangi bir hastalık olmadan da unutabiliriz. Genellikle unutkanlığın en sık sebebi günlük koşuşturmaca içerisinde stresle birlikte zihnimize fazlaca yüklenip önem sıralaması yapamamamızdan kaynaklanır. Bilgilerin önem sırasını belirleyemeyince, beynin filtreleme sistemi düzgün çalışmıyor ve bizim için gerekli bilgileri de unutuyor. Unutkanlık yaşamamak için ilk kural, zihnimizi dağınık bir masaüstü gibi kullanmaktan vazgeçip, düzenli kitap rafları gibi kullanmaya başlamak.
5. Unutkanlığın birçok sebebi var
Unutkanlık nedenlerini sıralamak gerekirse; dikkat eksikliğine bağlı olarak konsantrasyonu sağlamada güçlük, B12 vitamini eksikliği, folik asit eksikliği, depresyon, kaygı bozukluğu, alkol ve uyuşturucu madde kullanımı, sağlıksız diyetler, beyinde hafıza alanlarını etkileyen tümör, inme, AVM (damar yumağı) gibi durumlar, hormonal düzensizlikler, bazı ilaçların kullanımı, uyku bozuklukları Alzheimer hastalığı ve diğer tür demanslar sayılabilir.
6. Uykusuzluk unutkanlığa sebep oluyor
Bilim adamları uyku ve hafıza ilişkisi üzerine neredeyse 100 yıldır çalışıyor. Önceleri uykunun hafıza üzerindeki etkisinin daha pasif olduğu, dış uyaranlardan uzaklaştırdığı için hafızaya iyi geldiği düşünülürdü. Ancak son yıllarda uykunun hafıza üzerindeki etkisinin aktif ve çok önemli olduğu üzerinde duruluyor. Uykunun en kaba haliyle iki dönemi var. Hızlı göz hareketleri yaşanan dönem (REM) ve yavaş göz hareketleri olan dönem (Non-REM). Hafızanın konsolidasyonunda (birleştirme) iki döneminde önemi var. Son çalışmalarda yavaş göz hareketleri olan dönemin etkisinin daha fazla olduğu, bu dönemde konsolidasyonun daha yoğun olduğu ortaya çıktı. Uyku sırasında kısa süreli bellekteki bilgiler, uzun süreli belleğe aktarılıyor. Uyku dönemlerinin sürelerinde bir düzensizlik ve/veya uykusuzluk unutkanlığa sebep olabiliyor.
7. Vitamin ve mineral eksikliği unutkanlığa sebep olabiliyor
Vücuttaki başkaca birçok vitamin ve mineral değişiklikleri de unutkanlığa sebep olabiliyor. Sodyum, kalsiyum, magnezyum gibi minerallerin kandaki normal değerlerinin dışına çıkmasının ve B1 (tiamin), C ve D vitamini eksikliklerinin unutkanlığa yol açtığı biliniyor. Hatta vitamin B1 ve sodyum eksikliği düzeltilmezse demansa yol açabiliyor. Bunların dışında ölçümünü yapamadığımız, bilmediğimiz başka mineral ve vitaminlerin de unutkanlığa yol açabileceği tahmin ediliyor.
8. Unutkanlığınız sizi rahatsız ediyorsa uzmana başvurma zamanı gelmiş olabilir
Eskiden kolayca üstesinden geldiğiniz işleri artık organize edemiyorsanız, önemli randevuları, özel günlerinizi unutmaya başladıysanız, özel eşyalarınızı sık sık kaybediyorsanız, anahtarı sürekli kapının üzerinde unutuyorsanız, ocaktaki yemeğinizi sıklıkla unutup yakıyorsanız, yeni tanıştığınız kişileri tekrar gördüğümüzde tanıyamıyorsanız, kendinizden beklemediğiniz durumlar içerisindeyseniz artık sorunu araştırmanın zamanı gelmiş olabilir.
9. Alzheimer en sık görülen demans türü
Alzheimer hastalığı bellekle ilgili alanların diğer zihinsel alanlardan daha öncelikli ve fazla etkilendiği, en sık görülen demans türü. İlk bulgusu unutkanlık. Tüm demanslar içerisindeki oranı yüzde 60-80 olarak düşünülüyor.
10. Alzheimer’ın henüz tedavisi yok
Alzheimer hastalığı diğer birçok demans çeşidinde olduğu gibi beyin hücre ölümü ile seyrediyor. Günümüz bilgileri ışığında, durdurulamaz ya da tamamen tedavi edilemez. Son 5-10 yıldır özellikle ABD’de Alzheimer hastalığı tedavi çalışmalarına büyük bütçe ve fonlar ayrılıyor. Yeni yapılan tedavi çalışmalarının bir kısmının sonuçları umut vadediyor.
11. Alzheimer hastalığında yaşın önemi büyük
İleri yaş, Alzheimer hastalığı için bilinen en güçlü risk faktörü. Hastalığa yakalananların büyük çoğunluğu 65 yaş ve üzerinde. Elbette 65 yaş altında da hastalığına yakalanma olasılığı var ama düşük. Genç yaşta ortaya çıkan Alzheimer hastalığının genetik kökenli olma olasılığı yüksek. Normal beyin yaşlanmasında, hafızayla ilgili bazı etkilenmeler oluyor. O yüzden erken evre Alzheimer hastalığını bu durumdan ayırt etmek güç.
12. Yaşanmaya bağlı unutkanlıkta nasıl olur
Günlük aktivitelerini ve bağımsız yaşamını etkilemeyen nadir unutkanlıklar olur. Unutulanlar genellikle çevredekilerin hatırlatması ile ya da kendiliğinden daha sonra hatırlanır. Yön bulmada sorun yaşanmaz. Tanınan bölgelerde kaybolmalar olmaz. Ara sıra kelime bulmakta zorlanmalar olabilir. Ama bu durum sohbetin gidişini bozmaz. Karar verme ve yargılama mekanizmaları tamamen normal işler.
13. Alzheimer hastalığına bağlı unutkanlık nasıl olur
Günlük aktivitelerinde aksamaya sebep olan ve işlerde mağduriyete sebep olan unutkanlıklar yaşanıyor. Unutulanlar genellikle daha sonra hatırlanmıyor. Yakın çevre ile bu sebepten dolayı tartışmalar yaşanabiliyor. Yön bulmada sorun yaşanabiliyor. Tanınan bölgelerde kaybolmalar olabiliyor. Kelime bulmakta zorlanmalar yaşanıyor. Aynı şeyler sohbet içerisinde tekrarlanabiliyor. Seçim yapmakta zorluklar yaşanabiliyor.
Kaynak: 1
