Tam anlamıyla sırrı çözülememiş olsa da hep dikkat çeken uygarlıklar arasındadır Aztek, Maya ve İnka uygarlıkları. Zaman zaman popüler kültürün hediye ettiği argümanlarla gündemde yer tutabiliyor bu uygarlıklar (kıyamet senaryoları ve İzmir Şirince dersem yeterince hatırlatmış olurum sanırım) ve merak odağı haline gelebiliyorlar.
Ancak takvimlerinden, sözde kehanetlerden bahsetmektense birazcık mimarilerinden bahsetmek güzel olacaktır. Çünkü Maya kültüründe piramitler (tabi diğer ileri uygarlıklarda da görülebileceği gibi) anlatılmak istenenlerin somutlaştırılmış hali olarak inşa edilmekteydi.
Mayalar, Orta Amerika’ya yazıyı getiren uygarlık olarak biliniyor
Özellikle mimari ve sanatsal alanlarda ileri bir uygarlık olduğunu bildiğimiz Mayalar ile ilgili bir başka önemli detay da Orta Amerika coğrafyasına yazıyı getirmiş olmalarıdır. Bu uygarlık için yazı gelişmenin sembolü olduğu gibi “ifade”nin ve “anlatım”ın en güçlü aracıydı. Hal böyle olunca da kaçınılmaz olarak bunu en iyi yaptıkları işlere yansıttılar; mimari ve dolayısıyla piramitlerine.
Maya dilinin ancak dörtte biri çözülebilmiş durumda
Maya yazılarının kullanıldığı nesneler genellikle taş tabletler, tahta plakalar, çömlek parçaları ve ender de olsa kireç emdirilmiş ve kireç tabakasıyla kaplanmış bir çeşit bitki lifinden üretilmiş kitaplar oluyor.
Mayalar’ın dili kendine has özellikleri olan, komplike bir yapıya sahip. Bu nedenle dil uzmanlarını bir hayli uğraştırıyor. Öyle ki, günümüzde bu dilin şifrelerinden bahsedilir. Tabii bu şifrelerin tahmin edildiği gibi tamamı çözülebilmiş değil. Ancak yüzde 25 kadarında bir deşifre söz konusu. Yine bu araştırmalara göre 800 hiyeroglif işaret kullanılmış. Dilin çözülen kısımları sayesinde; günlerin isimleri, aylar, tanrılar, rakamlar, renkler ve pusula yönleri okunabiliyor.
Antik Mısır ve Modern Japonca ile olan benzerlikler
İlkel bir toplum olarak görülseler de dönemin ileri uygarlıklarından olduğunun altını bir kez daha çizebileceğimiz Mayalar’ın dilini yaklaşık 2 milyon kişinin konuştuğu belirtiliyor. Antik Mısır ve modern Japonca dillerinde olduğu gibi kelimeleri ve fikirleri belirten ideogramlarla sesleri belirten fonetik sembollerin bir karışımından oluşuyor. Fakat Maya halkının nasıl konuştuğu hala bir soru işareti olarak duruyor. İşte bu da çözülemeyen “şifre”ler arasında yer alıyor.
25 yüzyıllık yazı kültürü
Araştırmalara göre Mayalar, M.Ö 3 ile 4. yüzyıllar civarında yazıyı kullanmaya başlamışlar. Bir bakıma 25 yüzyıllık bir yazı kültürü var.
İspanyollar Maya kitaplarını toplu halde yaktılar
Eğer İspanyollar bu konuda ısrarcı olmasaydı Maya kültürüne dair elimizdeki veriler daha geniş olabilirdi. Özellikle papazların emri doğrultusunda yok edilen kitaplar şüphesiz uygarlığa ilişkin çok zengin bir bilgi arşivi oluşturuyor.
Arkeolojik sit alanlarındaki taş yazıtların, tabletlerin yanı sıra, günümüze ancak üç adet Maya el yazması adı verilen ve birkaç sayfadan ibaret bir metinler kalmıştır.
Maya el yazması metinlerin özellikleri
Maya el yazmaları, Avrupa kökenli kaşiflerin bölgeyi tarumar etmesinden önce, bazı ağaçların kullanılmasıyla ortaya çıkan Orta Amerika kağıdı adı verilen nesnelerin üzerine Maya hiyeroglifleriyle yazılmış olup uyarlığa dair bilgiler verdiği anlaşılan metinlerdir. Bu metinler; Codex Dresdensis (Dresden), Tro-Cortesianus (Madrid) ve Peresianus (Paris) isimlerini aldılar.
Çağdaş bilimsel yöntemlerle dahi anlaşılması henüz mümkün olmamış olan Maya kültürü uzun bir süre daha dikkatle incelenmeyi hak ediyor. Günümüzden asırlar öncesinde varlık gösteren ancak coğrafi keşifler gerekçesiyle ülkelerini Avrupa kaşiflerine teslim eden Mayalar, çeşitli toplumsal ve coğrafi sebepler nedeniyle zayıflamış ve son olarak dış güçlerce medeniyetin devamlılığını sağlayamamıştır.
Türkçe ile olan şaşırtıcı benzerlik
Mayalar, sembolik biçimler ile harf ve işaretlerle ortaya çıkan bazı bulgular hakkında ilginç iddialar da dillendirilebiliyor. Bunlardan biri de Maya dilinin Türkçe ile olan benzerliği. Bu iddiaya göre sözcüklerin eklemeli olmasının yanı sıra birçok sözcük doğrudan Türkçe’de karşılık buluyor. İşte iddia edilen benzerliğin ortaya çıkardığı sonuç:
Maya dilinde: Tucan (okunuşu Tukan) / Türkçe anlamı: Tokan, Doğan
Maya dilinde: Kaxnak (okunuşu Kaşnak) / Türkçe anlamı: Kasnak
Maya dilinde: İch (okunuşu İç) / Türkçe anlamı: İç, içeri
Maya dilinde: Tuy / Türkçe anlamı: Tüy
Maya dilinde: Tepek / Türkçe anlamı: Tepe
Gelecek dönemlerde bizi heyecanlandıracak yeni bilimsel keşifleri duymanın keyfini yaşamamız dileğiyle…
