Bangladeş’te Atatürk’ün Adını Taşıyan Bir Lise: 1939’dan Bu Yana Eğitim Veriyor

Türkiye’den binlerce kilometre uzakta, Bangladeş’in küçük bir kasabasında Mustafa Kemal Atatürk’ün adını taşıyan bir lise bulunuyor. Üstelik bu okulun hikâyesi, Atatürk’ün ölümünden yalnızca iki ay sonra, 1939 yılında başlıyor. Dikkat çekici olan ise okulun Türkiye tarafından kurulmamış olması. Atatürk’e duydukları saygıyı yaşatmak isteyen bölge halkı, kendi imkânlarıyla bir araya gelerek bu eğitim kurumunu hayata geçiriyor. Bugün Atatürk Government Model High School (Bangladeş Atatürk Lisesi) adıyla faaliyetlerini sürdüren okul, Türkiye ile Güney Asya arasındaki tarihî bağların dikkat çekici örneklerinden biri.

Atatürk’ün ölümü Bengal’de de büyük üzüntü yarattı

1938 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatını kaybetmesi, yalnızca Türkiye’de değil, dünyanın farklı bölgelerinde de derin bir üzüntüyle karşılandı. Bu bölgelerden biri de o dönemde Britanya yönetimi altındaki Hindistan’ın Doğu Bengal eyaletiydi. Bengal halkı, Türk Kurtuluş Savaşı’nı ve Atatürk’ün bağımsızlık mücadelesini yakından takip ediyordu. Batılı sömürge güçlerine karşı kazanılan zafer, kendi özgürlük mücadeleleri açısından da büyük anlam taşıyordu.

Türk Tarih Kurumu’nun Belleten dergisinde yayımlanan tarihçi Bilâl N. Şimşir’in araştırmasında, Atatürk’ün ölümünün ardından bölgede düzenlenen anma toplantılarına, yürüyüşlere ve gönderilen başsağlığı mesajlarına ilişkin diplomatik belgeler yer alıyor. Araştırmaya göre 18 Kasım 1938 günü Hindistan genelinde Kemal Günü olarak anıldı. Türkiye’nin Kalküta Fahri Konsolosu, Müslüman toplumların yanı sıra Hinduların da Atatürk’ün ölümünden duydukları üzüntüyü dile getirdiklerini bildiriyordu.

Bengal’deki camilerde dualar edildi, okullarda ve çeşitli topluluklarda anma toplantıları düzenlendi. Bölgedeki aydınlar ve öğrenciler de Atatürk’ün hatırasının yaşatılması gerektiğini vurguluyordu.

Okulun kurulması tamamen yerel halkın girişimiydi

Bu atmosfer içinde, Doğu Bengal’in Noakhali bölgesine bağlı Daganbhuiya kasabasında yeni bir lise açılması için hazırlıklar yapılıyordu. Bölge, büyük ölçüde çiftçilikle geçinen ve ekonomik imkânları sınırlı bir nüfusa sahipti. Çocukların daha ileri düzeyde eğitim alabilmesi için lise ihtiyacı bulunuyordu. Okulun kuruluş çalışmaları devam ederken Atatürk’ün ölüm haberi geldi. Bunun üzerine yerel halk, yeni eğitim kurumuna Mustafa Kemal Atatürk’ün adının verilmesine karar verdi.

Burada özellikle altı çizilmesi gereken bir nokta var: Okulun kurulması veya adının belirlenmesi Türkiye’nin bir girişimi değildi. Tamamen bölge halkının kendi imkânlarıyla gerçekleştirdiği bir projeydi. Türkiye’nin Kalküta Fahri Konsolosluğu ise okulun açılışını öğrendikten sonra yöneticilere bir tebrik telgrafı gönderdi.

6 Ocak 1939’da Atatürk High School adıyla okulun resmî açılışı gerçekleştirildi. Törene 2 binden fazla kişinin katıldığı, okul müdürü Mizanur Rahman’ın ertesi gün Kalküta Fahri Konsolosluğu’na gönderdiği mektupta aktarılıyordu.

Atatürk’ün adını taşıyan okulun eğitim hedefleri

Okulun kuruluş amacı yalnızca Atatürk’ün anısını yaşatmak değildi. Bölgedeki çocuklara daha iyi eğitim imkânları sunmak da önemli hedefler arasındaydı. Özellikle yoksul ailelerin çocuklarının eğitim alabilmesi isteniyordu. Genel eğitimin yanında tarım ve teknik eğitim verilmesi de planlanmıştı. Çünkü bölge halkının önemli bir bölümü çiftçilikle geçiniyordu ve öğrencilerin yaşadıkları çevrenin ihtiyaçlarına uygun beceriler kazanması amaçlanıyordu.

Okul ilk etapta geçici bir binada açıldı. Açılış öncesinde 125 öğrencinin kaydı yapılmıştı. Atatürk adının verilmesinin yarattığı ilginin de etkisiyle açılış günü 100 öğrenci daha kayıt yaptırdı. Yeni okul binasının ise 300 öğrenci kapasiteli olması planlanıyordu. Ancak kurucuların hedefleri bununla sınırlı değildi. Okulun kalıcı binasının inşa edilmesi için en az 10 bin rupi, maddi imkânları kısıtlı öğrencilerin eğitimini desteklemek için de aynı miktarda kaynak toplanması kararlaştırılmıştı. Bu kaynakların halkın katkılarıyla oluşturulması hedefleniyordu.

10 Kasım okul için özel bir gün ilan edildi

Atatürk’ün anısını yaşatmak isteyen okul yönetimi, 10 Kasım tarihine de özel bir anlam yükledi. Her yıl bu tarihin okul için tatil günü olması ve Atatürk’ün anısını, başarılarını ve ideallerini yaşatmak amacıyla törenler düzenlenmesi kararlaştırıldı. Okulun açılışı Türkiye’nin diplomatik temsilcilikleri aracılığıyla Ankara’ya da ulaştı. Dönemin Dışişleri Bakanlığı konuyu Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ve Millî Eğitim Bakanlığı ile paylaştı.

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü de okulun açılışından duyduğu memnuniyeti ileterek teşekkürlerinin okul müdürüne ulaştırılmasını istedi. Böylece Daganbhuiya’da başlayan bu girişim, Türkiye tarafından da takdirle karşılandı.

1939’da başlayan hikâye bugün de devam ediyor

Atatürk Lisesi’nin sonraki yıllardaki gelişimi, 1979 yılında Bilâl N. Şimşir’in araştırmasını yayımladığı dönemde Türk diplomatik arşivlerinde yeterince belgelenememişti. Hatta araştırmanın sonunda okulun hâlâ yaşayıp yaşamadığı sorusu açık bırakılmıştı. Ancak bugün bu sorunun yanıtını biliyoruz. Bangladeş’in Feni bölgesinde bulunan okul, Atatürk Government Model High School adıyla eğitim faaliyetlerini sürdürüyor.

Türkiye ile Bangladeş arasındaki tarihî dostluğun sembollerinden biri olarak görülen okul, 2026 yılında Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından gerçekleştirilen yenileme çalışmalarından da geçti. Okul binasının iyileştirilmesi, eğitim ortamlarının geliştirilmesi ve bahçenin düzenlenmesini kapsayan projenin ardından 11 Haziran 2026’da açılışı gerçekleştirildi.

Yaklaşık 1000 öğrencinin eğitim gördüğü okul, aradan geçen 87 yıla rağmen Atatürk’ün adını taşımaya devam ediyor. Türkiye’den binlerce kilometre uzakta, yerel halkın kendi imkânlarıyla başlattığı bu girişim, Atatürk’ün bağımsızlık mücadelesinin ve düşüncelerinin farklı coğrafyalarda nasıl karşılık bulduğunu gösteren etkileyici bir tarih hikâyesi olarak varlığını sürdürüyor.

Kaynak: 1