Acre'den Ezo'ya: Varlığını Bir Yıl Dahi Sürdüremeyen Ülkeler

Tarih boyunca bazı devletler yüzyıllar boyunca varlığını sürdürürken bazıları bağımsızlıklarını ilan ettikten kısa süre sonra ortadan kalktı. Savaşlar, işgaller, siyasi anlaşmalar ve büyük güçlerin bölgesel çıkarları, kimi ülkelerin ömrünü yalnızca birkaç ayla sınırladı. Ancak bu örneklerin hepsinde aynı süreç yaşanmadı: Bazıları başka devletler tarafından ilhak edildi, bazıları ise siyasi birleşmeler ya da yönetim değişiklikleri sonucunda bağımsızlığını kaybetti. İşte bağımsız bir devlet olarak varlığını bir yıldan kısa süre sürdüren beş siyasi oluşumun hikâyesi.

1. Kaliforniya Cumhuriyeti

Varlığı bir ay bile sürmeyen Kaliforniya Cumhuriyeti, 1846 yılında Meksika yönetimine karşı ayaklanan Amerikalı yerleşimciler tarafından kuruldu. O dönemde bugünkü Kaliforniya, Meksika’nın kontrolündeydi. Bölgedeki Amerikalı yerleşimciler ile Meksika yönetimi arasındaki gerilim giderek artarken küçük bir grup, 14 Haziran 1846’da Sonoma kasabasını ele geçirerek bağımsızlık ilan etti. Yeni cumhuriyetin simgesi olarak üzerinde bir boz ayı bulunan bir bayrak hazırladılar. Bu olay, tarihe Ayı Bayrağı İsyanı olarak geçti.

Ancak Kaliforniya Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı uzun sürmedi. Meksika ile ABD arasındaki savaşın devam ettiği bu dönemde Amerikan birlikleri bölgeye ilerledi. ABD donanmasının Monterey’de Amerikan bayrağını göndere çekmesinin ardından 9 Temmuz 1846’da Sonoma’daki cumhuriyet bayrağı da indirildi ve yerine ABD bayrağı çekildi. Böylece Kaliforniya Cumhuriyeti’nin bağımsız bir siyasi oluşum olarak varlığı sona erdi. Bugün Kaliforniya eyaletinin resmi bayrağında hâlâ California Republic, yani Kaliforniya Cumhuriyeti ifadesi yer alıyor. Kısa ömürlü cumhuriyetin simgesi olan boz ayı da eyaletin en bilinen sembollerinden biri olmayı sürdürüyor.

2. Batı Florida Cumhuriyeti

Bir yıldan kısa süre varlığını sürdüren devletlerden biri de Batı Florida Cumhuriyeti’ydi. Günümüzde Louisiana eyaletinin bir bölümünü kapsayan bölgede kurulan cumhuriyet, İspanyol yönetimine karşı ayaklanan Amerikalı yerleşimciler tarafından 23 Eylül 1810’da ilan edildi. Mavi zemin üzerindeki tek beyaz yıldızdan oluşan bayrak, yeni devletin simgesi haline geldi.

Ancak cumhuriyetin ömrü yalnızca 74 gün sürdü. ABD Başkanı James Madison, bölgenin daha önce Fransa’dan satın alınan Louisiana topraklarına dahil olduğunu öne sürerek kontrolün ABD’ye geçmesini istedi. Amerikan birlikleri Aralık 1810’da bölgeye girdi ve Batı Florida Cumhuriyeti’nin varlığı sona erdi.

Cumhuriyet kısa ömürlü olsa da bayrağı sonraki yıllarda kullanılmaya devam etti. Bonnie Blue Flag adıyla tanınan tek yıldızlı mavi bayrak, Teksas’ın bağımsızlık mücadelesi sırasında da kullanıldı ve Amerikan İç Savaşı’nda Güney eyaletleriyle özdeşleşen sembollerden biri haline geldi.

3. Acre (Akka) Cumhuriyeti

Günümüzde Brezilya’nın batısında yer alan Acre eyaleti, geçmişte üç kez bağımsızlığını ilan eden kısa ömürlü bir cumhuriyete ev sahipliği yaptı. 19. yüzyılın sonlarında bölge, kauçuk üretiminin önem kazanmasıyla Brezilyalı göçmenlerin yoğun olarak yerleştiği bir yer haline geldi. Ancak o dönemde Bolivya’nın kontrolündeydi. Bölgedeki Brezilyalı yerleşimciler ile Bolivya yönetimi arasındaki anlaşmazlıklar, bağımsızlık girişimlerini beraberinde getirdi.

İlk bağımsızlık ilanı 14 Temmuz 1899’da İspanyol gazeteci Luís Gálvez Rodríguez de Arias öncülüğünde gerçekleşti. Ancak Brezilya’nın müdahalesiyle bu cumhuriyet Mart 1900’de sona erdi. Aynı yılın kasım ayında yapılan ikinci girişim de aralık ayında bastırıldı. Üçüncü bağımsızlık ilanı ise Ocak 1903’te José Plácido de Castro liderliğinde gerçekleşti. Bu kez süreç, Brezilya ile Bolivya arasında imzalanan Petrópolis Antlaşması’yla sonuçlandı. Kasım 1903’te Acre, Brezilya topraklarına katıldı. Böylece üç ayrı dönemde bağımsızlık ilan eden Acre Cumhuriyeti’nin girişimleri kalıcı bir bağımsızlıkla sonuçlanmadı.

4. Ezo Cumhuriyeti

Ezo Cumhuriyeti, günümüzde Japonya’ya bağlı Hokkaidō adasında kurulan kısa ömürlü bir devletti. Aralık 1868’de, Japonya’da Tokugawa şogunluğunun sona ermesinin ardından ortaya çıkan siyasi mücadele sırasında kuruldu. Eski şogunluk donanmasının komutanı Enomoto Takeaki liderliğindeki askerler, yeni Meiji yönetimine karşı koymak amacıyla Hokkaidō’ye çekildi. Yaklaşık 2.500 asker ve bazı Fransız askeri danışmanlarının desteğiyle kurulan cumhuriyet, Japonya tarihinde farklı bir yönetim denemesi olarak öne çıktı.

Ancak Ezo Cumhuriyeti’nin ömrü uzun olmadı. Yeni Japon yönetimi, adadaki kontrolünü yeniden sağlamak için harekete geçti ve 1869 baharında başlayan çatışmalar cumhuriyetin yenilgisiyle sonuçlandı. Enomoto Takeaki’nin teslim olmasıyla Ezo Cumhuriyeti’nin varlığı Mayıs 1869’da sona erdi. Böylece yalnızca birkaç ay ayakta kalabilen bu siyasi oluşum, Japonya’nın merkezi yönetim altında birleşme sürecinde tarihe karıştı. Ezo Cumhuriyeti, Asya’da kurulan ilk cumhuriyetlerden biri olarak da anılıyor; ancak kıtadaki ilk cumhuriyet olduğu iddiası tartışmasız bir tarihsel bilgi değil.

5. Korsika Krallığı

Günümüzde Fransa’ya bağlı olan Korsika, Akdeniz’de tarih boyunca farklı güçlerin egemenlik mücadelesine sahne oldu. 1284’te Cenova Cumhuriyeti’nin kontrolüne giren ada, yüzyıllar boyunca Cenova yönetiminde kaldı. Ancak ağır vergiler ve yönetime duyulan tepki, 1729’da büyük bir isyanın başlamasına neden oldu. Bu karışıklıklar sırasında Alman maceracı Theodor von Neuhoff, bazı ada sakinlerinin desteğini alarak kendisini Korsika Kralı ilan etti ve 1736’da kısa ömürlü bir krallık kurdu.

Neuhoff’un krallığı, dış destek ve kalıcı bir yönetim kurma konusunda yaşadığı sorunlar nedeniyle uzun süre ayakta kalamadı. Cenova’nın yeniden kontrol sağlamaya çalışmasıyla kral adadan ayrılmak zorunda kaldı. Böylece Korsika Krallığı yaklaşık sekiz ay içinde fiilen sona erdi. Ancak adadaki bağımsızlık mücadelesi bitmedi. Pasquale Paoli önderliğinde 1755’te Korsika Cumhuriyeti ilan edildi. Bu cumhuriyet, 1769’da Fransa’nın adayı ele geçirmesine kadar varlığını sürdürdü. Korsika’nın bağımsızlık arayışı böylece farklı yönetim biçimleri altında devam etse de ada uzun vadede Fransa’nın kontrolüne girdi.

Kaynak: 1