Aydınlanma İdeallerinden Şeytani Komplo Hikayelerine: Masonların İlginç Tarihi

Masonlar tarih boyunca en çok merak edilen topluluklar arasında yer aldı. Öyle ki onlar hakkında birçok hikaye ve teori üretildi. Bu da Masonların tarihini gizemli kıldı. Ancak onlar hakkında neyin gerçek neyin hayal ürünü olduğunu anlamak çok zor. Bu nedenle Tarihçi John Dickie’nin BBC History Magazine’den Ellie Cawthorne’a aydınlanma idealleri ile gizlilik ve şeytani komplo hikayelerine kadar masonluğun tarihini anlatan yeni kitabı hakkında yaptığı konuşmayı derledik.

Ellie Cawthorne: Masonlar hakkında bir kitap yazdınız. Buna dair ilk görüşleriniz nelerdir?

John Dickie: İngiltere’de Masonluk tartışmalarına hakim olan iki rakip hikaye olduğunu düşünüyorum. Bir yandan, halkın hayal gücünde gizleyecek bir şeyi olan gölgeli bir organizasyon olarak görünürler. Titanik’in batışının veya Hillsborough felaketinin örtbas edilmesinden sorumlu oldukları tuhaf hikayeler vardır. İnsanlar iki Mason’u arka arkaya koyar ve bir komplo kurarlar.

Bunun tersi Masonların kendi tarihlerini anlatıyor, asil, onurlu ve fedakar bir kardeşlik. Kuşkusuz bu hikaye çok daha sıkıcı. Ancak bu iki hikaye arasında bir yerde, Masonluğun insanlar için ne ifade ettiği, yaptıkları şeyler ve Masonların tarih boyunca ürettikleri paranoyalar hakkında muazzam, keşfedilmemiş bir dünya var. Ayrıca Masonluğun tarihsel olarak ne kadar önemli olduğu da bu hikaye içinde yer alıyor.

Topluluğun başlangıcından beri gizlilik şüphesiz Masonluğun önemli bir unsuru olmuştur. Durum neden böyle?

Masonlara katıldığınız takdirde sırların öğrenileceği ve ayrıcalıklı bilgiye erişimi olan seçilmiş bir grubun parçası olunacağı fikri onlar için harika bir satış aracı oldu. Ancak Masonların ‘gizlilik’ kelimesini kullanma biçimi, aslında kutsal bir şeye dönüştü. Çünkü bu onlar için çok önemli olan ritüelleri etrafında bir huşu ve özellik duygusu yaratmak için kullanılır.

Ancak gizlilik Masonlar için çok güçlü bir araç olsa da, kaçınılmaz olarak yanlış anlaşılmalara yol açtı. 1980’lerden sonra Masonlar, bir çeşit glasnost yaşadılar ve kurumları ile kütüphanelerini benim gibi Mason olmayan akademisyenlere açtılar. Ancak söyledikleri şey sana sorduğun soru hakkında bir fikir veriyor. Şimdi diyorlar ki: “Biz gizli bir toplum değiliz, sırları olan bir toplumuz.” Bu tam olarak insanların kafasındaki soru işaretlerini bitirmeyecek, değil mi? Bunun yerine gizlilik, dünyanın geri kalanına istediği şeyi yansıtması için karanlık bir ayna sunar. Gizliliğin her iki tarafta da manipüle edilme biçimi, Masonluk tarihinin en büyük lokomotiflerinden biri olmuştur.

Bir toplum olarak Masonluğun doğuşu hakkında bize ne söyleyebilirsin?

Asıl soru, ellerinde nasır olan ve duvarlara levhalar koyan taş ustalarından, gerçek taş işçiliğiyle hiçbir ilgisi olmayan ancak bunun yerine aletlerini (şakül ipleri, malalar ve vb.) ahlaki metafor olarak benimseyen Masonlara nasıl geçtiğinizdir. İnşa etmek, kendinizi daha iyi bir insan yapmak için iyi bir metafor sunar.

Peki bu geçiş nasıl gerçekleşti? Sanırım ilk önemli aşama, bakanların taş ustaları loncasını kazanmaya çalıştıkları ve onları Rönesans kültürünün bazı çok güçlü unsurlarıyla tanıştırdığı 6. James’in İskoç mahkemesiydi. Bunun önemli bir yönü hafıza sanatıdır. Romalı büyük hatip Cicero, kendisini bir binada hayal ederek konuşmalarını hatırlardı. Her oda konuşmasının bir bölümünü temsil edecek ve odadaki her bir öğe, yapması gereken bir nokta olacaktı. Rönesans’ta, bu tür bir hafıza egzersizinin sihirli özelliklere sahip olduğu görüldü. Bu doğru koşullarda Tanrı’nın zihnine erişmenize olanak sağlayabilir. Ve Masonlar ritüel alanlarını hafıza tiyatroları gibi benzer bir şey olarak görmeye başladılar. Bunu hala Mason localarının tasarımında görebilirsiniz. Her aşaması bir törenle işaretlenmiş, masonik yolculuğunuzdan geçtiğiniz bir tür ritüel tiyatrosudur.

Masonlar kısa süre içinde dünyanın çeşitli yerlerinde localar kurdular

Bence bu bir taş ustasının loncasının başlangıç ​​ritüellerini felsefi açıdan daha hırslı bir şeye yükselten sihirli andı. Daha sonra taş ustası olmayan beyefendi, heyecan verici entelektüel gelişmelere açık bir organizasyon olarak Masonluğun ilgisini çekmeye başladı.

Bir diğer önemli an, İngiltere’nin ilk Büyük Locası’nın 1717’de kurulmasıydı. Bu Masonlar için bir tür yönetim organı oldu. Bu olay, Whig rejiminin kendisini kurduğu sırada gerçekleşti ve etkili muhafazakarlar her pozisyondan atıldı. Grand Lodge’un ilk yılları hala gizemini koruyor. Ancak orada kesinlikle bir Whig devralması da vardı. Bu, Masonluğun kültür yollarından çıkıp aydınlanma otoyoluna girdiği andı. 15 yıl içinde İstanbul, Halep, Karayipler, Kuzey Amerika, Avrupa ve dünya çapında Mason locaları vardı. Bu, bir fikrin en olağanüstü başarı hikayesidir.

Erkeklerin masonlara katılma sebebi neydi?

Topluluğun büyümesi hikayenin bir parçasıydı. Kendinizi belli kodamanlara bağlamanın bir yoluydu. Huguenot sürgünlerinin Masonluğun ilk dönemlerinde önemli olması tesadüf değildir. Bunlar göçmenlerdi ve Masonluk onların himaye için bir oyun yapmalarına izin verdi. Burası genç erkeklerin yaşlı erkeklerden bir şeyler öğrenebileceği bir yerdi ve dünyayı dolaşmanıza yardımcı olurlardı. Ayrıca itibarınız da sizinle birlikte seyahat edebiliyordu.

Kuşkusuz çok fazla içki vardı ve sırta tokat atılıyordu. Ancak tamamen alaycı değildi. Masonluğun ritüel sembolizm formülünde ve üyelerine yönelik ahlaki mesajlarında çok güçlü bir şey vardı. Burası yalnızca bireysel gelişim için bir araç değil, aynı zamanda paylaşılan bir büyüme ve kardeşlik duygusu da sunuyordu. Birçok insan hayatın anlamı gibi büyük manevi sorularla hesaplaşmak için Masonluğa başvurdu.

İnsanlar genellikle Masonların tüm ipleri elinde tuttuğuna dair belirsiz iddialarda bulunurlar. Etkilerinin gerçekte nasıl ortaya çıktığına dair bazı örnekler verebilir misiniz?

Oldukça çeşitli olabilir. 19. yüzyılın başlarında Dresden’de yapılan araştırmalar, çok sayıda doktor ve avukatın Mason olduğunu gösteriyor. Bu Mason olmayanların başarılı bir avukat veya doktor olmasının çok daha zor olduğu anlamına geliyordu. Ancak mesleğe girmek isteyen bir yabancı,, Masonlara katılarak küçük bir bedel ödemiş oluyordu. Topluluk aynı zamanda insanların itibarlarını izleme ve mesleki standartları korumalarını sağladı. Bu bir anlamda olumlu bir şey olarak görülebilir.

Başka bir örnek, Fransız Devrimi’nden sonra Masonluğu yeniden canlandıran ve onu rejiminin bir aracı olarak kullanan Napolyon döneminden geliyor. Mason locaları, onun kişilik kültü için tapınak haline geldi. Rejimindeki tonlarca general ve üst düzey insan, daha sonra Fransız İmparatorluğu’na dahil edilen ülkelerdeki büyük locaların başına yerleştirildi. Örneğin, hırslı bir Neopolitan olsaydınız, kır evi, krallığı yönetmek için aşağı inen Fransızlarla birlikte vakit geçireceğiniz yer olurdu. Dolayısıyla Masonlar, siyasi kültürü kontrol eden bir mekanizmaydı ve rejimin bir aracıydı.

Muhtemelen en kötü Masonik ağ, şantaj, bilgi toplama, sağcı terörizm, mafya için para aklama gibi her türlü yolsuzluğa karışan İtalya’daki P2 Lodge’dur.

Yani Masonlar her zaman temel ideallerine ulaşamadı?

Birçok Mason, ırk, inanç, renk ve geçmiş gibi şeylere aldırmadan kendini kapsayıcılık ve yaşamaya adamıştır. Dolayısıyla bu fikirlere inandılar ve sadık kaldılar. Ancak bu evrenselcilik başından beri paradoksaldı. Kadınlar haricinde herkese eşit değerler verdi. Yüksek ideallerle oluşturulmuş olsa da, nihayetinde diğer her şeyle aynı toplumsal güçlerin kurbanı oldu. Coğrafya, Masonluk hakkındaki herhangi bir tartışmada anahtar niteliktir. Çünkü yaratıldıktan kısa bir süre sonra, organizasyona büyük bir marka kontrolü sorunu sunuldu. İnsanlar her yerde kendi çıkarlarına uygun farklı formlar icat ediyorlardı.

Araştırmanızın ilginç bir yönü de Masonluğun ırk ve emperyalizmle ilişkisi. Bize bunun hakkında ne söyleyebilirsiniz?

Masonluğun temel kodu teorik olarak herkese açıktır. Bununla birlikte birçok alanda ırkla ilgili sorunları olmuştur. Amerika Birleşik Devletleri en şaşırtıcı durumdur; 1775’ten beri ırksal olarak bölünmüş olan özgürlük ve hoşgörü idealleri üzerine kurulmuş evrensel bir kardeşliktir. Amerika’da her zaman biri siyah biri beyaz olmak üzere iki Masonluk olmuştur. Bugün hala durum böyledir.

Emperyalizm, Masonların kendileri ve geçmişleri hakkında konuşma biçimlerindeki büyük bir kör noktadır. Masonluk birçok yönden imparatorluğun çarklarını yağladı. Aynı zamanda, emperyalizmi kardeşlik ve evrensel işbirliği ideallerinin içine gizleyerek emperyalizm için kullanışlı bir kapak hikayesi sağladı. Ama yerliler katılmak istediğinde ne oldu? Bazı durumlarda, 18. yüzyıl Hindistan’ında olduğu gibi, emperyalistler yerel yöneticileri de bünyesine katmak istedikleri için, bazıları localara çok erken kabul edildi. Ancak 19. yüzyılın sonlarına doğru, Hintliler iktidar yapılarına entegre edilmek istediklerinde, üyeliklerine yönelik tutumlar daha karmaşık hale geldi. Masonluğa derinlemesine inanan ama aynı zamanda ırkçı olan Rudyard Kipling gibi insanların bu garip çelişkileri müzakere etme yöntemleri, günümüz masonlarının kabul etmesi gereken bir şeydir.

Masonluğu çevreleyen komplo teorileri Masonların zulüm görmesine nasıl yol açtı?

Masonlar yıllar boyunca korku uyandırdı. Fransız Devrimi’nin ortaya çıktığı 18. yüzyılda zaten muhafazakar Avrupa’yı endişelendiriyorlardı. Londra’da sürgünde olan Fransız rahip Augustine Barruel, bunların hepsini Masonlara bağlayan bir kitap yazdı. Bu gerçekten komplo teorilerine inanılmasını sağlayan şey oldu.

O andan itibaren Masonluk karşıtlığı başladı. Masonik bir komplo fikri, her şeyi kontrol eden belirsiz bir mali elit fikrine dayanan anti-Semitizmin yeni bir enkarnasyonu için şablon haline geldi. İkili birleşmeye başladığında, Hitler’in Mein Kampf’ta bahsettiği Yahudi-Mason komplo fikri ortaya çıktı. Hitler, siyasi amaçlarına uygun olarak Masonluk karşıtlığını açıp kapatmaya hazırdı ve siyasi amaçları temelde Yahudi düşmanıydı. Masonları hedef almak, ihtiyaç duyduğunda fikirlerine sosyalist bir hava kattı. Çünkü onu bir burjuva birliğine yapıştırıyor gibiydi.

Şaşırtıcı derecede paranoyak olan Franco’nun Masonlara yaptığı zulmü çok az kişi biliyor. İspanya İç Savaşı sırasında Masonları kontrolsüz bir şekilde katletti. İç savaştan önce İspanya’da muhtemelen 5.000 Mason olduğu düşünülüyordu. İç savaş bittiğinde çok fazla kişi sürgüne gitmişti ya da öldürülmüştü. Dolayısıyla Masonların sayısı 1.000’in altına düşmüştü. Bu zulüm 60’lara ve 70’lere kadar sürdü. Masonları yargılamak için özel bir mahkeme kurulmuştu ve asgari ceza 12 yıl bir gündü.

Masonluğun kiliseyle ilişkisi ne olacak?

19. yüzyılın büyük bir kısmında Katolik kilisesi Masonların yaptıklarını onaylamıyordu. Papalık, onların ritüellerini ve dini hoşgörü kurallarını sapkınlıktan başka bir şey olduğunu düşünmüyordu.

Derin güvensizlik düzeyini vurgulayan tuhaf bir olay Taxil aldatmacasıdır. 1880’lerde Katolik kilisesi ile sekülerleşme güçleri arasında kültür savaşı başladı. Kilise bunu şeytanın yükselişi olarak gördü ve Masonları suçladı. Bu bağlamda, anti-Katolik olan Leo Taxil, eski bir Mason olduğunu ve şeytanın localarda kendini gösterdiğini söyledi. Zincirleme sigara içen lezbiyenlerin önderlik ettiği bir Mason komplosunun maskesini düşürdüğünü iddia etti. Taxil, yazmaya devam etti ve Katolik kilisesi hiyerarşisinden büyük destek aldı. Ancak 12 yıl sonra yazdıklarının tamamen bir aldatmaca olduğunu itiraf etti.

Masonlar değişen zamana iyi adapte oldu mu?

Evet, muhtemelen en başarılı dönemleri 20. yüzyılın ortalarıydı. Sanırım zirveye 4 milyondan fazla üyenin bulunduğu 1957 yılında ABD’de ulaştılar. O yıllarda yaşayan orta sınıf beyaz bir Amerikalı olsaydın, Mason olma ihtimalin vardı.

Yakın zamanda yok olacaklarını sanmıyorum, ancak şimdi büyük ölçüde ağaran bir organizasyon. Bence kendilerini sürdürmek için başarılarının neye dayandığını düşünmeleri gerekiyor. 1950’lerde Amerika’daki klasik Mason resmi, kendisi için hazırlanan akşam yemeğini yemek için işten eve gelen ve ardından karısını yeri cilalamak için geride bırakarak dışarı çıkan adamdı. Artık böyle yaşayamazsın. Ancak bazı ilerlemeler var. Örneğin, Fransız Masonlar kısa süre önce Büyük Loca’ya kadınları kabul etti. İlginç bir şekilde bu kalıbı ilk kıran trans bir kadındı.

Mason tarihini anlamanın neden önemli olduğunu düşünüyorsun?

Başlangıç ​​olarak, erişiminin katıksız ölçeği diyelim. Masonluğun olağanüstü derecede bulaşıcı olduğu kanıtlanmıştır. Kendinizi ritüeller, semboller vb. şeyler ile bir kardeşlik içinde organize etme modeli, Sicilya mafyası ve Mormon kilisesi gibi çeşitli şeylerin ortaya çıkmasına yardımcı oldu.

Hoşgörü, akıl, kozmopolitlik ve hakların eşitliği gibi büyük aydınlanma ideallerine inananlar da ilgimi çekiyor. Bu fikirlerin geçmişini ve nasıl hayata geçirildiğini anlamamız gerekiyor. Masonluğu ve onun farklı tezahürlerini, aydınlanma değerlerinin bir tür trajikomedisi olarak düşünüyorum. Bu çok keskin bir odak noktası haline geldi. İdeallerimizi yaşamanın ne kadar zor olduğunu ve bunu başarmak için ne yapmamız gerektiğini düşünmemizi sağlıyor.

Masonlardan Haşhaşiler’e Tarihin En Gizemli 10 Topluluğu

Kaynak: 1