Neden Bazı İnsanlara Sürekli İyilik Yapıyoruz? Sebebi “Benjamin Franklin Etkisi”

Yapılan araştırmalar, birine sürekli iyilik yapmamızın arkasında güçlü psikolojik nedenler olduğunu gösteriyor. Bu durum, sadece karşımızdaki kişiyle kurduğumuz bağla değil; aynı zamanda kendi zihnimizin çalışma şekliyle de yakından ilgili. Eğer yaptığınız iyiliklere rağmen karşılık göremiyor ama yine de devam ediyorsanız, bunun sebebi düşündüğünüzden farklı olabilir. Bu durum psikolojide Benjamin Franklin Etkisi olarak adlandırılıyor.

Daha anlaşılır şekilde bakalım:

1. İyilik yaptıkça devamı geliyor

Araştırmalar, daha önce iyilik yaptığımız birine yeniden iyilik yapma ihtimalimizin, onun bize iyilik yapma ihtimalinden daha yüksek olduğunu gösteriyor. Önceden hoşlanmadığımız kişilere iyilik yaptığımızda onları sevmeye başladığımız bilişsel bir önyargıdan ibaret.

2. Asıl sebep “bağlanma”

Çoğu insan karşılık görmediğinde bunu “saflık” ya da “aptallık” olarak yorumlayabilir. Oysa asıl neden, iyilik yaptığımız kişiye zamanla daha fazla bağlanmamızdır. Çünkü zihnimiz, yaptığımız davranışları anlamlandırmak ister ve bu iyilikleri “bu kişiyi önemsiyorum” şeklinde yorumlar. Birine hediye aldığımızda ya da onun bir işini hallettiğimizde aldığımız teşekkür, gülümseme gibi geri bildirimler de bu davranışı pekiştirir. Bu da zamanla duygusal yatırımın artmasına ve o kişiyi hayatımızda daha değerli bir yere koymamıza neden olur.

3. Bu fikir kime dayanıyor?

Bu etki adını, Amerikalı düşünür ve siyasetçi Benjamin Franklin’den alır. Franklin’e göre: “Birine yaptığınız iyilik, onun size iyilik yapmasından çok, sizin o kişiye tekrar iyilik yapma ihtimalinizi artırır.” Franklin’in otobiyografisinde yer alan bir hikayeden alıntıyla açıklayalım. Franklin kendisinden hoşlanmayan rakip milletvekilinden basit bir yardım ister ve rakibi ona yardım eder. Bir sonraki karşılaşmalarında o kişi artık Franklin’e çok daha iyimser davranıyordu.

4. Bunun arkasındaki mekanizma: Bilişsel uyumsuzluk

Benjamin Franklin etkisi, psikolojide bilişsel uyumsuzluk ile açıklanır.
Zihnimiz, “Ben bu kişiye iyilik yapıyorum; o halde onu seviyor olmalıyım” şeklinde bir uyum kurar.

5. Küslükte bile devreye giriyor

Küstüğünüz birine hediye almanız da bu etkiyle ilgilidir. Davranışınızı (hediye almak) zihninizle uyumlu hale getirmek için o kişiye karşı yeniden olumlu duygular geliştirmeye başlarsınız.

6. Bu durum deneylerle de gözlemlendi

Bu etkiyi test etmek için yapılan bazı deneylerde, insanlar arasındaki etkileşimler incelendi. Bir taraftaki kişiler sürekli iyilik yaparken, diğerleri daha nötr davrandı. İlişki içinde iyilik yapan kişiler; ilgi göstermekten küçük jestlere kadar daha fazla çaba sarf etti.

7. Sonuç neydi?

İyilik yapan kişilerin, karşı tarafa olan duygusal yakınlığının arttığı gözlemlendi. İyilik yapmak sadece karşımızdaki kişiyi değil, aslında en çok kendi duygularımızı değiştirir. Yani bazen birine bağlanmamızın sebebi, onun bize yaptıkları değil; bizim ona yaptıklarımızdır.