Hiç bir odaya girip neden orada olduğunuzu unuttunuz mu? Ya da tam bir şey söylemek üzereyken ne diyeceğinizin tamamen aklınızdan çıktığı oldu mu? Beynimiz gün boyunca sayısız bilgi, düşünce ve görevi bir arada tutmakla meşgul. Ancak bazen, bu yoğun tempoda bir kısa devre yaşanıyormuş gibi hissederiz. Peki, ne düşündüğümüzü unuttuğumuzda beynimizde tam olarak ne oluyor? Bu sorunun cevabını anlamak için önce hafızanın nasıl çalıştığını ve bazı yaygın yanlış anlamaları düzeltmek gerekiyor. Peki, aklımızdan geçen düşünceleri neden anında unuturuz, anlık unutkanlık neden olur?
Northeastern Üniversitesi’nde psikoloji profesörü olan Susanne Jaeggi, hafızanın tek bir kavram olmadığını, aksine birçok farklı bileşeni olduğunu söylüyor
Her biri farklı bilişsel süreçlerle bağlantılı olan bu bileşenler, belleği daha karmaşık hale getiriyor. Hafızayı iki ana kategoriye ayırabiliriz: uzun süreli bellek ve çalışma belleği.
Uzun süreli bellek, yıllar boyunca depoladığımız bilgi, deneyim ve becerileri kapsayan geniş bir bellektir
Bu kategori saatlerden ömür boyu sürebilecek anıları içerir. Öte yandan, çalışma belleği ise anlık düşünceleri birkaç saniye ya da dakika boyunca işler ve çok kısa sürelidir.
Massachusetts Institute of Technology (MIT)’de sinirbilim profesörü olan Earl K. Miller, çalışma belleğini “bilinçli düşüncenin çalışma alanı” olarak tanımlar. Her yeni bilgi, duyusal algı veya düşünce, bu bellekte işlenir. Ancak çalışma belleğinin kısıtlı yapısı, neden bazen unuttuğumuzu açıklıyor.
Çalışma belleğimiz ise çok sınırlı bir kapasiteye sahip. Psikologlara göre, bir seferde sadece dört ila yedi bilgi parçasını aktif olarak burada tutabiliriz
Bu “parçalar” arasında harfler, sayılar, kelimeler veya kavramlar olabilir. Ancak beynimiz bir fikri işlemekten diğerine hızla atlar ve bu da bazı bilgilerin “düşmesine” neden olur. Yani, bir anda çok fazla düşünceyle uğraşırken beynimiz karmaşa içinde kaybolabilir. Bir anlamda kısa devre yapar.
Beyin bir düşünceden diğerine geçerken, bazıları arasında bağlantıyı kuramaz ve sonuç olarak az önce aklımızda olan şeyi bir anda unuturuz
Her ne kadar aynı anda birden fazla iş yapabildiğimizi düşünsek de, bu aslında bir tür zihinsel hokkabazlık gibidir. Beyin bir düşünceden diğerine geçerken, bazıları arasında bağlantıyı kuramaz ve sonuç olarak anlık unutkanlık yaşarız. Bu süreçte prefrontal korteks devreye girer; dikkatimiz dağılırsa, önceki düşünceyi tamamen kaybedebiliriz.
Bir düşünceyi unuttuğumuzda bu durumu nasıl çözebiliriz?
Jaeggi’ye göre, bağlamı yeniden oluşturmak çok yardımcı olabilir. Unuttuğunuz düşünceyi hatırlamak için önceki bulunduğunuz mekâna geri dönmek ya da o an ne yaptığınızı yeniden düşünmek beyninize hatırlatma işlevi görebilir. Bu sayede kaybolan düşünceyi kısa süreli hafızadan kurtarıp geri çağırabilirsiniz.
Son olarak, beynin daha etkili çalışması için aynı anda birden fazla iş yapmayı bırakmalısınız. Çünkü bunu yapmak bir şeyleri unutma riskini artırır. Tek bir işe odaklanmak, dikkatinizi dağılmaktan koruyarak daha az şeyi unutmanızı sağlar.
