Agorafobi, nadir görülen bir tür kaygı bozukluğudur. Bu fobiden muzdarip olan bir kişi, bildiği veya güvenli olduğunu düşündüğü ortamlardan ayrılmaktan korkar. Kişinin kendini güvende hissetmediği alanlarda panik atak benzeri semptomlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle agorafobisi olan kişiler, bu tür durumlardan veya yerlerden kaçınmaya çalışırlar. Hatta agorafobiye sahip olan kişiler, çok şiddetli vakalarda günlerce ve aylarca evden çıkmak istemezler. Sizler için agorafobi nedir, agorafobiye ne sebep olur, belirtileri nelerdir ve nasıl tedavi edilir bu listede bir araya getirdik. Öncelikle agorafobi nedir öğrenerek başlayalım.
Önemli bir anksiyete bozukluğu türü olan agorafobi, herhangi bir yerden kaçamama veya kapana kısılma gibi oldukça büyük bir korku ile karakterize edilir. Agorafobisi olan kişiler, süpermarketler, alışveriş merkezleri, tramvaylar, trenler, uçaklar ve havaalanları gibi kalabalık kamusal alanlarda bulunmak istemezler. Böyle yerlerde kişiler, endişe, yoğun korku ve panik atak gibi durumlar yaşayabilir. Bu nedenle agorafobik kişiler, güvenli olduklarını bildikleri yerlerden çıkmak istemezler. Dışarı çıksalar bile yanlarında güvendikleri bir kişinin olmasını isterler. Oldukça şiddetli bir agorafobisi olan kişi, günlerce ve aylarca evden çıkmak istemez.
Aşağıdaki durumlar agorafobisi olan kişilerde korkuyu tetikleyebilir:
Kapalı ya da kalabalık yerlerde bulunmak
Güvenli bildikleri yerden (genellikle ev) uzak olmak
Uzak ya da açık yerlerde bulunmak
Agorafobi nedir öğrendiğimize göre bu kaygı bozukluğunun neden olduğuna bakalım.
Agorafobi neden olur?
Agorafobinin kesin nedenleri bilinmemektedir, ancak bu durumun gelişme riskini artırabilecek bir dizi risk faktörü vardır. Bunlar şunları içerir:
Sosyal anksiyete bozukluğu gibi farklı bir anksiyete bozukluğunun var olması
Başka bir fobi
Ailede agorafobi öyküsü
İstismar veya travma öyküsü
Beyin kimyası
Düşük benlik saygısı veya depresyon
Yaşanılmış olumsuz durumlar agorafobinin gelişiminde rol oynayabilir. Belirli bir durum veya ortamda panik atak yaşamak, gelecekte böyle bir tepkinin tekrar ortaya çıkacağı korkusuna yol açabilir. Bazı durumlarda travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), agorafobinin gelişimine katkıda bulunabilir. Travma sonrası stres bozukluğu, travmatik bir olayın ardından ortaya çıkabilir, aşırı dikkat ve anksiyete belirtilerine yol açarak agorafobinin başlamasına neden olabilir.
Uzun süreli izolasyon, agorafobinin gelişme riskini artırabilir. Örneğin, COVID-19 salgınının neden olduğu korku, sosyal mesafe ve karantinaların neden olduğu izolasyonla birleştiğinde birçok insan için kaygıyı artırdı. Ruh sağlığı uzmanları, bu olayların yansımalarının önümüzdeki yıllarda yetişkinlerin ve çocukların refahı üzerinde kalıcı bir etki yaratabileceğine inanıyor.
Agorafobi belirtileri nelerdir?
Agorafobinin belirtileri şunlardır:
Evden çıkmaktan korkmak
Açık alanlarda, köprülerde veya alışveriş merkezlerinde bulunmak istememek
Kapalı alan veya bina korkusu
Evden ayrılma veya sosyal ortamlarda yalnız kalma korkusu
Kamusal alanda kontrolü kaybetme korkusu
Kaçmanın zor olabileceği yerlerden korkma
Toplu taşıma korkusu
Bu durumlar çoğunlukla, orantısız bir endişe tepkisi yaratır. Panik ataklar genellikle agorafobinin başlangıcından önce gelir. Kişi korkulan bir duruma katlanmaya zorlandığında, aşağıdaki semptomları içeren bir panik atak yaşayabilir:
Göğüs ağrısı
Titreme
İshal
Baş dönmesi
Boğulma hissi
Gerçek dışılık duyguları
Mide bulantısı
Uyuşma
Hızlı kalp atımı
Nefes darlığı
Terleme
Agorafobi türleri
Agorafobili birçok kişide panik atak olsa da, panik atak öyküsü olmadan da agorafobi tanısı mümkündür. Bu gerçekleştiğinde, kişi hala kaçmanın zor veya aşağılayıcı olacağı bir durumda sıkışıp kalma korkusu yaşar. Ancak, genellikle panik atak geçirmekten korkmazlar. Bunun yerine, başka bir tür rahatsız edici anksiyete belirtisi, kusma veya şiddetli migren gibi diğer yoğun fiziksel sorunları yaşamaktan korkuyor olabilirler. Örneğin, kişi toplum içinde mesanesinin kontrolünü kaybedeceğinden veya yardım almadan bayılacağından korkuyor olabilir. Panik atak teşhisi konulanların yaklaşık üçte biri ila yarısında agorafobi gelişme olasılığı yüksektir. Bu durum genellikle yetişkinlikte gelişir, ancak ergenlikte de ortaya çıkabilir.
Agorafobi ile karıştırılan diğer fobiler
Agorafobide görülen kaçınma davranışları, belirli bir fobinin tanı kriterlerinden farklıdır.
Agorafobisi olan bir kişi, uçakta panik atak geçirme korkusu nedeniyle uçakla seyahat etmekten kaçınabilir ve mutlaka aerofobi veya uçma korkusu nedeniyle olmayabilir.
Agorafobisi olan bir kişi, çok sayıda insanın önünde panik atak geçirmenin utancından korkarak kalabalıklardan kaçınabilir. Böyle bir korku, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme kaygısını içeren ayrı bir ruh sağlığı durumu olan sosyal anksiyete bozukluğuyla aynı şey değildir.
Agorafobi tedavisi
Bir kişide panik atakla birlikte agorafobi gelişmişse, semptomlar genellikle kişinin tekrarlayan ve kalıcı panik atakları yaşamaya başladığı ilk yıl içinde ortaya çıkmaya başlar. Agorafobi tedavi edilmezse daha da kötüleşebilir. Agorafobi ve panik atak semptomlarını yönetmede en iyi sonuçları elde etmek için, semptomlar ortaya çıkar çıkmaz tedaviye başvurmak önemlidir. Agorafobisi olan bir kişi, hem psikoterapi hem de ilaçların bir kombinasyonu ile tedavi edilir.
Psikoterapi
Terapötik yaklaşım, kişinin, terapistinin desteği ve rehberliği ile kaçındığı durumlarla yavaş yavaş yüzleştiği bazı sistematik duyarsızlaştırmaları içerir. Bazı araştırmalar, maruz bırakma terapisinin psikodinamik tedaviyle bütünleştirilmesinin, agorafobili panik atakta faydalı olduğunu göstermiştir. Çoğu zaman kişi, yanında güvendiği biri varsa korkularıyla daha iyi yüzleşir.
İlaçlar
Agorafobinin belirli semptomlarını yönetmeye yardımcı olmak için ilaçlar reçete edilebilir.
Agorafobi ile başa çıkmak
Bir ruh sağlığı uzmanından yardım almanın yanı sıra, agorafobi semptomlarını daha iyi yönetmeye yardımcı olabilecek yaşam tarzı değişiklikleri de vardır. Bunlar şunları içerir:
Kaygıyı azaltmaya yardımcı olmak için derin nefes alma, hayal etme ve kas gevşemesi gibi stres yönetimi tekniklerini uygulamak
Sağlıklı ve besleyici bir diyet yapmak
Düzenli fiziksel egzersiz yapmak
Uyuşturucu ve alkolden kaçınmak
Kafein alımını sınırlamak
Agorafobisi olan bir kişi, ailesinin ve arkadaşlarının desteği ve profesyonel yardım sayesinde yaşadığı olumsuz durumları yönetebilir. İlaç ve psikoterapi ile agorafobiye sahip olan kişi, sonunda daha az panik atak yaşamayı, daha az kaçınma davranışını ve daha bağımsız ve aktif bir yaşama olasılığına sahip olabilir.
Adım Caner Cem Martı, 1996 yılında Bartın'da doğdum. 2010 yılında geçirdiğim kaza sonucunda vücudumun %99'u felç kaldı. 2015'ten bu yana bazı cihazlar yardımıyla internet ortamında çalışabiliyorum. İçerik editörlüğü ve sosyal medya uzmanlığı gibi alanlarda tecrübe sahibiyim, ancak asıl uzmanlık alanım SEO uyumlu makale yazmak. Ayrıca front-end tasarımlar yapıyorum. Sinema, spor ve tarih gibi konular çok dikkatimi çekiyor. Özellikle sinema tutkunuyum.
