Bazen öz saygımızın bir anda yok olduğunu düşünürüz. Büyük bir başarısızlık, kötü bir deneyim ya da ciddi bir hayal kırıklığı yaşadığımızda öz güvenimizin sarsıldığını fark ederiz. Ancak çoğu zaman gerçek durum bundan biraz farklıdır. İnsanların öz saygısı genellikle tek bir olay yüzünden değil, uzun süre fark edilmeden devam eden küçük alışkanlıklar nedeniyle zayıflar. Peki öz saygıyı zedeleyen alışkanlıklar nelerdir?
Günlük hayatta yaptığımız bazı davranışlar ilk bakışta oldukça normal hatta masum görünebilir. Sabah uyanır uyanmaz telefona bakmak, gereğinden fazla özür dilemek ya da sosyal medyada başkalarıyla kendimizi kıyaslamak çoğu kişi için sıradan bir rutin haline gelmiştir. Ancak psikoloji uzmanlarına göre bu tür alışkanlıklar zamanla kişinin kendisi hakkındaki algısını değiştirebilir ve öz değer duygusunu fark edilmeden aşındırabilir.
İşin ilginç tarafı ise bu davranışların çoğunu otomatik olarak yapmamızdır. Yani çoğu insan bu alışkanlıkların kendine zarar verdiğinin farkında bile değildir. Eğer siz de zaman zaman kendinizi yetersiz, değersiz ya da sürekli geride kalmış gibi hissediyorsanız bunun nedeni büyük olaylardan çok küçük ama sürekli tekrarlanan davranışlar olabilir. İşte masum gibi görünse de öz saygıyı zedeleyen alışkanlıklar ve yapmanız gerekenler…
1. Sabah uyanır uyanmaz telefona bakıyorsunuz
Birçok insan için günün ilk refleksi telefona uzanmaktır. Bildirimler, mesajlar ve sosyal medya akışı daha yataktan kalkmadan dikkatimizi ele geçirir. Günün ilk dakikalarında başkalarının hayatına, beklentilerine ve gündemine maruz kalmak ise zihnimizi farkında olmadan etkiler. Araştırmalar, günün ilk anlarını bu şekilde geçirmek yerine kişinin kendi düşünceleriyle başlamasının psikolojik açıdan daha sağlıklı olduğunu gösteriyor. Aksi halde daha güne başlamadan kendinizi geride kalmış ya da yetersiz hissetmeye başlayabilirsiniz.
Bir işe başlamadan önce “Nasıl olsa olmaz” diye düşünmek oldukça yaygın bir alışkanlıktır. İnsanlar bazen reddedilme ihtimalinden kaçınmak için hiç denememeyi tercih eder. Ancak bu davranış zamanla kişinin kendine olan güvenini azaltır. Çünkü her vazgeçiş aslında beyninize “Ben zaten yapamam” mesajını gönderir. Bu da öz saygının yavaş yavaş zayıflamasına neden olabilir.
3. Sürekli başkalarına öncelik veriyorsunuz
Bazı insanlar başkalarının ihtiyaçlarını her zaman kendi ihtiyaçlarının önüne koyar. Bu davranış dışarıdan bakıldığında fedakârlık gibi görünse de uzun vadede sağlıklı değildir. Eğer sürekli herkesin ihtiyaçlarını karşılayıp kendi isteklerinizi görmezden geliyorsanız bilinçaltınıza “Benim ihtiyaçlarım önemli değil” mesajı vermiş olabilirsiniz. Bu da öz saygının zamanla zayıflamasına neden olabilir.
4. Konuşmaları tekrar tekrar düşünüyorsunuz
Bir sohbet bittikten sonra saatler hatta günler boyunca o konuşmayı zihninizde tekrar etmek oldukça yaygın bir alışkanlıktır. İnsanlar genellikle söyledikleri şeyleri yeniden değerlendirir ve çoğu zaman kendilerini gereğinden fazla eleştirir. Bu durum, zamanla kişinin kendine karşı daha sert ve eleştirel bir bakış geliştirmesine neden olabilir.
5. Başkalarının ruh halinizi etkilemesine izin veriyorsunuz
Çevremizdeki insanların ruh hali çoğu zaman bizi etkileyebilir. Ancak bazı kişiler başkalarının duygularını kendi duygularından ayırmakta zorlanır. Bir arkadaşın kötü ruh hali, bir iş arkadaşının sert mesajı ya da bir yabancının kaba davranışı tüm günümüzü etkileyebilir. Eğer duygusal durumunuz tamamen çevrenizdeki insanlara bağlıysa zamanla kendinizi daha kırılgan ve güvensiz hissetmeniz mümkündür.
6. “İyiyim” deseniz de kötü hissediyorsunuz
Birçok insan gerçek duygularını ifade etmek yerine “İyiyim” demeyi tercih eder. Yorgun, üzgün ya da stresli olduğumuzda bile bunu saklamak çoğu zaman daha kolay gelir. Ancak duyguları sürekli bastırmak, kişinin kendi ihtiyaçlarını görmezden gelmesine neden olabilir. Bu durum uzun vadede kişinin kendi duygularını önemsememeye başlamasına yol açabilir.
7. Sosyal medyada kendinizi başkalarıyla kıyaslıyorsunuz
Sosyal medya insanların hayatlarının en iyi anlarını paylaştığı bir alan olduğu için gerçek hayatın tamamını yansıtmaz. Ancak insanlar yine de bu görüntülerle kendi hayatlarını karşılaştırma eğilimindedir. Başkalarının başarılarını, tatillerini ya da ilişkilerini görmek bazı kişilerde yetersizlik duygusu yaratabilir. Bu kıyaslama alışkanlığı ise zamanla öz saygıyı zedeleyebilir.
Birisi size iltifat ettiğinde hemen “Abartıyorsun” ya da “O kadar da iyi değil” demek oldukça yaygın bir davranıştır. Ancak bu alışkanlık kişinin olumlu geri bildirimleri kabul etmekte zorlandığını gösterir. İltifatları sürekli reddetmek zamanla beyninize şu mesajı verebilir: “Ben aslında o kadar da iyi değilim.” Bu da öz saygıyı olumsuz etkileyebilir.
9. Daima meşgulsünüz
Öz saygıyı zedeleyen alışkanlıklar listemize devam ediyoruz. Bazı insanlar sürekli bir şeylerle meşgul olmayı üretkenlik olarak görür. Ancak bazen bu yoğunluk duygularla yüzleşmemek için kullanılan bir kaçış yöntemi olabilir. Kendinize hiç durup düşünme fırsatı vermemek uzun vadede zihinsel yorgunluğa neden olabilir. Bu nedenle ara sıra durup dinlenmek ve duygularınızı anlamaya çalışmak oldukça önemlidir.
10. Gereksiz yere sürekli özür diliyorsunuz
Bazı insanlar neredeyse her durumda özür dileme eğilimindedir. Yol istemek, soru sormak ya da fikir belirtmek gibi durumlarda bile “özür dilerim” demek alışkanlık haline gelebilir. Ancak sürekli özür dilemek bilinçaltına kişinin varlığının bir rahatsızlık yarattığı mesajını verebilir. Bu da zamanla özgüveni ve öz saygıyı zayıflatabilir.
11. Değerinizi sadece verimliliğe bağlıyorsunuz
Bazı insanlar kendilerini yalnızca ne kadar üretken olduklarına göre değerlendirir. Dinlenilen bir gün, boş geçirilen bir hafta sonu ya da düşük tempolu bir dönem hemen suçluluk duygusu yaratabilir. Oysa insanın değeri yalnızca yaptığı işlerle ölçülemez. Sürekli üretmek zorunda hissetmek zamanla kişinin kendine karşı daha sert bir tutum geliştirmesine neden olabilir.
12. Kendinizi kötü hissettiren insanları hayatınızda tutuyorsunuz
Öz saygıyı zedeleyen alışkanlıklar listemizin sonuna geldik. Bazı ilişkiler insanın kendisini daha iyi hissetmesini sağlar, bazıları ise tam tersine kişiyi sürekli aşağı çeker. Sürekli eleştiren, küçümseyen ya da olumsuz enerji yayan kişilerle vakit geçirmek öz saygıyı ciddi şekilde etkileyebilir. Eğer birinin yanında kendinizi sürekli değersiz hissediyorsanız, bu ilişkinin size nasıl etki ettiğini yeniden düşünmek faydalı olabilir.
