Türlerin Kökeni’nin yaratıcısı olmasıyla hem yerilen hem de övülen (bugün dahi) büyük bilim insanı Darwin, bu eserini uzun zaman sakladıktan sonra yayımlamasının ardından “bir cinayeti itiraf etmiş gibi” hissettiğini belirtmişti. Borsa ile Darwin arasında bir bağlantı var mı? Yok tabii… Devam ediyoruz; yapıtı okuyanlar iyi bilirler ki kendisinin böyle hissetmesi haklı mesnetlerin üzerinde şekilleniyor. Öte taraftan insan ile genetik benzerliği en yüksek türlerden olan maymunların dikkatimizi çekmesinin birçok sebebi var. Ancak burada bilmemiz gereken nokta, bilimsel çalışmaların ortaya koyduğu verilere göre insan ile maymunlar arasındaki genetik özdeşlik oranının yüzde 98.77 olarak açıklandığı. Gelin Maymun Deneyi ve altında yatan gerçeklere birlikte bakalım…
Borsa yatırımlarına rehberlik eden maymunlar 
Keskin bir virajla borsaya gelelim… “Yatırım-kumar” ikileminde tartışılmaya devam eden borsa dünyası, kimi için kazanç kapısı kimi için pişmanlık noktası olmaya devam ediyor ki piyasanın oluşturulma biçimi göz önüne alınırsa böyle olması kaçınılmaz bir netice haline geliyor. Buraya kadar tamam da… Neden bu paragrafta keskin bir virajı dönmek zorunda kaldık da maymunlardan borsaya geldik? Sebebi maymun deneyi…
Çünkü maymunların başrol oynadığı bir deney var ve bu deney doğrudan borsadaki hareketliliği ilgiyle takip edenlerin dikkatinden kaçmayacak boyutta. Hazırsanız konuya dalıyoruz…
1970’lerdeki Türkiye ve o dönemdeki dünya
Kıbrıs merkezli sorun nedeniyle ev ve otomobillerin karartılması ve böylece Yunan jetlerinin meydana getireceği faciayı en az hasarla atlatabilmenin hesaplarının yapıldığı yıllardı 1970’ler. Yine bu dönemleri içine alan yıllarda Kemal Sunal’ın oynadığı filmlerden ve X kuşağına mensup büyüklerimizin hatıralarından aşina olduğumuz başta yağ, benzin, ekmek olmak üzere bilumum ihtiyaçların giderilmesi için uzayan kuyrukların olağan karşılandığı bir zaman aralığıydı… Devam eden siyasal ve toplumsal sorunlar ile ağır işleyen çarklarıyla eziyet odağı olan ekonominin kol kola girmiş olduğu bu yıllarda dünyanın genelinde esen sert rüzgarlar çatı uçurup yuva yıkan cinstendi. Bu koşullar, Hippilerin anlaşılır protest tavırlarını ortaya koyan sebeplere işaret ediyordu o yıllarda.
Borsanın süregelen ikilemi
Alanın profesyonellerine göre borsa, işi bilenin akılcı hareketleriyle kumar olmaktan uzak bir yatırım alanı. Fakat başka bir görüşe göre ise kumar niteliği olan borsada kazanmak bahis platformu misali şansın yaver gitmesiyle doğrudan bağlantılı. Malum, borsa oldukça fazla sayıda hisse sahibinin kötü anılarını barındıran bir merkez. Ancak durumun uzmanlarca ele alınıp yorumlanması bambaşka bir portre koyuyor ve bunu anlamak için de konuyu iyice araştırmak şart.
Borsada gözü kapalı hisse işlemi yapmak
Teknik analizler, ekonomik terimlerle yorumlanan ve heveslilere yol gösteren tüm yöntemlerin belki de en ilginç özellikleri barındıran bu maymun deneyi ilk kez bir profesörün kitabında anlatıldı.
Tarihler 1973’ü gösterdiğinde Princeton Üniversitesinin akademisyenlerinden Profesör Burton Malkiel, bir kitap yayımladı. Dilimize “Wall Street’te Rastlantısal Bir Yürüyüş“ olarak çevrilen “A Random Walk Down Wall Street” isimli eser, bu maymun deneyinin duyulmasını sağladı. Malkiel’e göre gözleri bağlı bir maymun tarafından gazetelerin borsa sayfalarına rastgele atılan dart oklarının işaret ettiği hisselerden oluşturulacak bir portföy, en az profesyonel portföy yöneticileri tarafından özenli bir çalışmayla tercih edilmiş hisselerden meydana getirilen bir portföy kadar iyi performans gösteriyordu. Profesör Malkiel’in bu anlatımı bir metafordan ileriydi. Gerçekten deneme yanılma yöntemiyle gözlemlenmiş ve bir sonuç elde edildikten sonra kitaptaki yerini almış deneydi.
Borsacılar kızdı ve tepkiler gecikmedi
Kitapta yer alan maymun deneyinin duyulması alanın profesyonellerini bir hayli kızdırmış ki pek de haksız sayılmayan tepkiler ortaya çıkmaya başlamıştı. Çünkü yüzeysel bakıldığında alanın uzmanlarına yönelik bir haksızlık yapılıyor ve doğal olarak dolaylı yoldan hakaret içeren ifadelerdi bu deneyi anlatan cümleler. Ancak iddiaya tepki veren sadece bu alıngan profesyoneller değildi. Wall Street Journal ve Chicago Sun gazeteleri başta olmak üzere birçok kişinin yanı sıra hatırı sayılır sayıdaki kurum tarafından ciddiye alınan “maymun deneyi” tekrar tekrar test edildi.
Borsanın yarım asırlık maymun deneyi
Hatta bugün dahi söz konusu deney gerçekleştiriliyor. Savı test etmek isteyenler maymunlarla olmasa da gözlerini kapatıp hisselerle kaplı duvarlara dart oku atmaya devam ediyor. Çünkü sonuç bilinen bu testlerin büyük çoğunluğunda hemen hemen aynı akıbeti paylaşıyor.
Maymun gözünü açsa da siz gözünüzü kapatın
Konunun uzmanlarına göre olayın aslı ise uzun vadedeki yatırımın çoğu zaman kazanç sağlayacağı öngörüsüne dayanıyor. Daha net bir ifadeyle bugün düşen bir hissenin 3-5 ve hatta 10 yılı kapsayan uzun vadede kazanca dönebileceği neredeyse kesinliğe çok yakın bir sonuç. Dolayısıyla gözünüzü kapatıp attığınız oklarla da konuyu enine boyuna analiz edip rakamların arasında boğulmanın ardından gerçekleştirdiğiniz işlemlerdeki başarılı sonuçları almanız oldukça olası.
Deney ve yatırım yapması okuyucudan uyarı yapması bizden olsun
Bu yazı, borsa konusunda yaklaşık yarım asırdır devam eden “maymun deneyi”ni okuyucuyla paylaşmak adına ve yalnızca bu konuya ilişkin bilgi vermek amacıyla yazıldığından herhangi bir yatırım tavsiyesinin söz konusu olmayan bir içeriktir. Deneyi test etmek okuyucunun tasarrufunda ancak yatırım konusunda en ufak bir öneri aramak zaman kaybı olacağından bu tatlı olduğu kadar ciddi nitelik barındıran uyarıyı yapmak da bize görev olsun.
