Bilimsel Bir Açıklaması Var! İnsanlar Neden Uykusunda Konuşur?
Bazen mırıldanma, bazen tek kelime, bazen de uzun tiratlar şeklinde görülen uykuda konuşma, bilim insanlarının hala tam olarak çözümleyemediği bir fenomen.
Gecenin sessizliğinde uyuyan birinin aniden mırıldandığını, anlaşılmaz kelimeler söylediğini ya da birden bağırmaya başladığını duydunuz mu? İlk bakışta ürkütücü veya gizemli gelebilir ama aslında bu durum oldukça yaygın: uykuda konuşma. İnsanlık tarihi boyunca rüyalara ve uykuya dair pek çok efsane anlatıldı; kimileri rüyaların geleceği haber verdiğini düşündü, kimileri ise uykuda söylenen sözlerin gizli sırları ortaya çıkardığına inandı. Günümüzde bilimsel araştırmalar bize çok daha net veriler sunsa da, uykuda konuşmanın tam olarak neden ortaya çıktığı hâlâ tamamen açıklanabilmiş değil. Yine de bildiğimiz bir şey var: Çoğu insan hayatının bir noktasında mutlaka uykusunda konuşuyor. Kimi zaman anlamsız sesler, kimi zaman tek kelimelik cevaplar, kimi zaman da bir tiyatro sahnesi repliği gibi uzun tiratlar… Bu davranış, bir yandan eğlenceli ve ilginç bir fenomen gibi görünürken, diğer yandan “acaba altında daha ciddi bir sorun mu yatıyor?” sorusunu da beraberinde getiriyor. İşte bu yazıda, uykuda konuşmanın ne olduğunu, neden meydana geldiğini, tehlikeli olup olmadığını ve filmlerdeki gibi gizli sırlarımızı ortaya çıkarıp çıkarmadığını birlikte keşfedeceğiz. Peki bazı insanlar neden uykusunda konuşur?
Hiç uykunuzda konuştuğunuz oldu mu?
Belki siz hatırlamıyorsunuz ama yanınızdaki biri mutlaka fark etmiştir. Bazen bu sadece anlamsız bir mırıldanma, bazen tek bir kelime, hatta bazen de tiyatro sahnesindeymişsiniz gibi uzun bir tirat olabilir. Kısacası, uykuda konuşmak sandığınızdan çok daha yaygın bir durum.
Ama işin asıl ilginç yanı şu: Neden oluyor? Zararlı mı? Ve en önemlisi, diyelim ki yanınızdaki biri sizin uykuda konuştuğunuzu duydu… Gerçekten geçmiş ilişkileriniz ya da gizli düşünceleriniz hakkında ipucu alabilir mi? Merak etmeyin, o kadar dramatik değil. Aslına bakarsanız bilim insanları bile bu durumun tüm sırlarını çözebilmiş değil.
Peki insanlar neden uykusunda konuşur?👇🏻
Çoğu durumda kesin bir nedeni yok. Vücudun yaptığı o garip reflekslerden biri gibi düşünün; hıçkırık tutmak ya da üşüyünce titremek gibi. Araştırmalar gösteriyor ki insanların üçte ikisi, hayatlarının bir döneminde en az bir kez uykuda konuşmuş. Yani yalnız değilsiniz, hatta çoğunluktasınız.
Çocuklarda ise bu oran daha yüksek. Küçük çocukların yaklaşık yarısı bir noktada uykusunda konuşuyor. Çünkü beyinleri henüz olgunlaşma sürecinde olduğu için uyanıklık ile uyku arasında bizim kadar “pürüzsüz” bir geçiş yapamıyorlar. Ayrıca daha çok uykuya ihtiyaç duyuyorlar. Bu da uykuda konuşma gibi parasomnilerin (yani uyku bozukluklarının) görülme ihtimalini artırıyor.
Bir uyku tıbbı uzmanı olan Dr. June Seliber-Klein bu durumu şöyle açıklıyor: “Bebekler, yeni yürümeye başlayan çocuklar ve küçük çocuklar, REM uykusunda daha fazla zaman geçiriyor. Uykuda konuşmak gibi davranışlar da bu dönemin doğal bir parçası olabiliyor.”
Yetişkinlerde durum nasıl?
Yetişkinlerde daha nadir görülüyor ama tamamen yok değil. Her 20 kişiden biri ara sıra uykusunda konuşuyor. Özellikle kaygı, depresyon veya travma sonrası stres bozukluğu gibi ruhsal durumlar varsa bu ihtimal biraz artıyor. Ama en büyük etken genetik. Eğer ailenizde uyurgezerlik, diş gıcırdatma ya da kabus görme gibi durumlar sık yaşanıyorsa, sizde de görülme ihtimali daha yüksek.
Bir de çevresel faktörler var. Özellikle stres burada büyük rol oynuyor. Gün içinde iş, okul, maddi kaygılar, sosyal sorumluluklar gibi düşünceler beyninizi fazlasıyla meşgul ediyorsa, beyniniz uykuya geçerken biraz “gecikebiliyor”. Böyle olunca da uyurken konuşmaya başlıyorsunuz. Nörolog Dr. Milena Pavlova’nın sözleriyle: “Aslında uyuyorsunuz ama beyninizin bir kısmı hâlâ uyanık. Normalde uyanıkken yaptığınız bazı şeyleri, uyku sırasında da sürdürüyorsunuz.” İnsanlar neden uykusunda konuşur yazımıza devam ediyoruz.
Bazen de işin sebebi ilaçlar veya sağlık durumları olabiliyor
Yüksek ateş, alkol ya da uyuşturucu etkisi, hatta bazı reçeteli ilaçlar uykuda konuşmaya yol açabiliyor. Örneğin bazı antidepresanlar, astım ilaçları veya uyku hapları bu duruma sebep olabiliyor.
Peki bu durum tehlikeli mi?
İyi haber şu: Çoğu zaman değil. Uykuda konuşmak daha çok çevrenizdekiler için sinir bozucu olabilir – özellikle aynı evi ya da aynı yatağı paylaştığınız kişi için – ama size doğrudan zarar veren bir şey değildir.
Sleep Foundation’ın ifadesiyle: “Uykuda konuşma vakalarının çoğu zararsızdır. Genellikle kişinin uykusunu ciddi şekilde etkilemez ve çoğu zaman sağlık açısından tehlikeli bir noktaya varmaz.”
Ama elbette, bazı istisnalar var. Bazen uykuda konuşma, başka bir uyku bozukluğunun belirtisi olabilir. Mesela uyku apnesi (yani uyurken nefesin durması) ile ilişkili olabilir. Veya uyurgezerlikle birlikte görülüyorsa, siz farkında olmadan kalkıp dolaşabilir ve başınızı derde sokabilirsiniz.
Bir başka ihtimal de REM davranış bozukluğu (RBD) ya da gece terörleri gibi rahatsızlıkların işareti olması. Normalde masum bir mırıldanma gibi başlayan konuşmalar, bağırmaya, hatta fiziksel tepkilere dönüşebiliyor. Uzman Dr. Pavlova bu durumu şöyle açıklıyor: “RBD, önce zararsız konuşmalarla başlayabilir ama zamanla tekmelere, yumruklara, hatta kişinin yataktan düşmesine yol açabilir.”
Şimdi gelelim pratik tarafa. Çoğu durumda yapmanız gereken hiçbir şey yok çünkü bu durum son derece normal ve çoğunlukla zararsız. Hatta dürüst olalım: Yapabileceğiniz pek bir şey de yok.
Uyku Vakfı da bunu doğruluyor: “Uykuda konuşmanın kesin nedeni tam olarak bilinmediği için, bunu tamamen durdurmanın kanıtlanmış bir yolu yok.” Ama en azından atakları azaltmak için uyku hijyeninize dikkat etmek tavsiye ediliyor.
Bunun anlamı basit:
Her gün aynı saatte yatağa girmek,
Öğleden sonra ve akşamları kafeinden uzak durmak,
Uyumadan önce ekranlardan ve mavi ışıktan kaçınmak,
Düzenli egzersiz yapmak,
Sağlıklı bir yaşam tarzına dikkat etmek.
Kısacası, “o bildiğimiz ama uygulaması zor rutinler.” Pavlova bunu şöyle özetliyor: “Vücudun uykuya en iyi şekilde hazırlanmasını isteriz. Stres, kafein ve ekranlar ise bunun tam tersi etki yapar.”
Ama tüm bunlara rağmen sabahları hâlâ yorgun kalkıyor ya da uyurken şiddetli tepkiler veriyorsanız, işte o zaman doktora görünmek iyi bir fikir olabilir. Cleveland Clinic’ten Dr. Michelle Drerup, “Eğer uykuda konuşma yetişkinlikte aniden başlarsa veya çığlık, korku ve şiddet içeren davranışlarla birlikte olursa, mutlaka bir uyku uzmanına danışmalısınız” diyor. Hatta böyle bir durumda doktorunuz, uyku apnesi ya da uzuv hareket bozukluğu gibi sorunları elemek için bir uyku testi bile isteyebilir. İnsanlar neden uykusunda konuşur yazımıza devam ediyoruz.
Gelelim asıl aklınızdaki soruya: Uykuda konuşurken en derin sırlarınızı açıklıyor olabilir misiniz?
İnsanlar neden uykusunda konuşur yazımızın sonuna geldik. Ama merak edilen son bir noktaya değinmek istiyoruz: Uykuda konuşurken en derin sırlarınızı açıklıyor olabilir misiniz? Hollywood filmleri buna bayılır. Kahraman uykuya dalar ve birdenbire planlarını anlatmaya başlar. Veya taş kalpli karakter, ancak uyurken aşkını itiraf eder. Güzel bir senaryo malzemesi, kabul. Ama gerçek hayatta işler öyle yürümüyor.
2017’de yapılan ve 200’den fazla kişiyle 900’e yakın uykuda konuşma kaydının incelendiği bir çalışmada ilginç sonuçlar çıktı:
Söylenenlerin %60’tan fazlası kelime bile değildi; anlamsız seslerdi.
Anlaşılır olanlar arasında en sık geçen kelime “hayır” idi.
Geri kalanların büyük kısmı da… küfür çıktı!
Yani uyurken dünyaya büyük sırlar vermekten çok, içinizdeki “asabi taraf” ortaya çıkıyor diyebiliriz.
Ayrıca konuşmaların bazen rüyalarla ilgili olduğu düşünülse de çoğu zaman bağlantı bulunamıyor. Yine de ortak bir özellik var: Olumsuz ve kaba ifadeler, kısa cevaplar, hatta bazen rüyada bir tartışmayı tekrar ediyormuşsunuz gibi konuşmalar. Ama kesin olarak bilmek zor çünkü uykuda konuşanlar bunu hatırlamaz; yanındakiler ise genelde söylediklerinizin yarısını bile anlamaz.
Özetle: Uykuda konuşmak bir “hakikat serumu” değildir. Uzman Pavlova’nın dediği gibi: “Eğer birisinin en derin sırlarını öğrenmek için yöntem arıyorsanız, uykuda konuşma kesinlikle doğru adres değil. Bu sadece uzun yıllardır devam eden bir efsane.”
