Gaslighting kavramını duydunuz mu? Türkçe karşılığı henüz bulunamamış bu kavram, ikili ilişkileri oldukça ilgilendiriyor. Gaslighting’i uygulayan tarafın karşı tarafın gerçeklik algısını yavaş yavaş yitirmesine sebep olarak psikolojik manipülasyon uygulaması olarak özetlenecek bu kavram çoğu kişinin ilişkilerinde tanık olduğu bir süreci ifade ediyor.
Erkek/kız arkadaşınızın ya da eşinizin siyaha beyaz demesinin sebebini sizin üzerinizde uygulanan gaslighting ile açıklayan bilim çevreleri bir anlamda size kılavuzluk ediyor. İlişki yaşadığınız kişinin narsist eğilimlerinin ve size gerçeklikleri unutturma yöntemlerinin yanında böyle bir ilişkiden kurtulmanız sonrasında hayatınızı güzelleştirmenin yöntemlerini sıraladığımız bu yazıyı okurken bu psikolojik manüpilasyon oyununun kurbanı olduğunu fark eden varsa paniğe gerek yok. Kolay ve hızlı olmasa da bu oyunun kurallarının ve sonucunun değiştirilmesi kaçınılmaz.
Gaslighting nedir?
Girizgahta özetini verdiğimiz bu kavramı ve kökenini biraz daha açıklamak ve böylece konunun sindirilmesini kolaylaştıracak bilgiler vermek iyi olacak gibi duruyor.
Gaslighting, istismar yöntemi olduğu gibi psikolojik bir manipülasyonun karşılığını belirtiyor.
Kavramın kökeni Gas Light isimli bir tiyatro oyununa dayanıyor. Patrick Hamilton’un 81 yıl önce sahnelediği Gas Light (Gaz Lambası) isimli tiyatro oyunu bu kavramın isminin kökenini belirtiyor. Bu konu, tiyatronun yanı sıra beyaz perdeye de uyarlandı ve 1944 tarihli olup Ingrid Bergman’ın başrolünü üstlendiği sinema filminde de karşımıza çıkıyor.
Evinin eskisine göre daha loş olduğunu iddia eden kocanın, eşi üzerinde uyguladığı ışık oyunlarıyla eşinin gerçeklik algısını yitirmesine sebep olacak sorgulamalara itmesi gaslightingin ne kadar sinsi olduğunu ortaya koyuyor. Çünkü erkek karakter evin ışıklarıyla oynayarak, eşinin kendini ve inandığı gerçeklikleri sorgulamasına neden yaratırken akli dengesiyle ciddi bir şekilde oynamayı ve amacına ulaştığında eşinin tüm mücevherlerine konmayı hedefliyor.
Sizi bu şekilde manipüle eden sevgiliniz, eşiniz ya da yakınınızdaki herhangi bir kişinin amacı ekonomik bir servet olmayabilir. Ancak en değerli servetinizi, gerçekliğinizi yitirip psikolojinizin bozulmaması için ilişkinize dair sormanız gereken bazı sorular olabilir.
Gaslighting, güven kaybı yaratabilir
İlişkide üstünlüğü elde tutup sosyopatça kendi suni gerçekliğine karşı tarafı inandırmaya başaran kişi, bunu çok anlaşılabilecek kadar bariz yapmaz. Süreç o kadar sakin veya sıradan ve yavaş ilerler ki, ne olduğunun anlaşılması uzun sürebilir. Sürecin sonunda mağdur olan taraf kendini suçlamayı abartır ve neticede kendine olan güveni yok olabilir. Aslında üstünlük kurup gerçekliği yok etmek isteyen tarafın amacı da budur.
İlişki devam ederken ya da bittikten sonra oluşan bu güven kaybı uçurumun kenarından aşağıya salınmak anlamına gelir. Reçete belli; objektif bakış açısını bırakmadan olaylara dışarıdan bakabilmek. Çünkü kendine güvenmeyi bırakmak türlü psikolojik bozuklukları ve günlük yaşamın akışını bozacak ruh hallerini beraberinde getirir.
Gözü açılan mağdurun atması gereken ilk adım karşı tarafı engellemek
Gaslight konusunda kurban olduğunu ve haliyle gerçeklik algısını yitirdiğini ve sona yaklaştığını fark eden kişinin atması gereken ilk adım karşı tarafı engellemektir.
Sosyal medya ile hayatımıza giren “engellemek” kavramı basit küslüklerde de işe yarayan bir yöntem. O halde karşı taraftaki sosyopat kızı/erkeği engellemek ilk başarılı adım anlamına gelecektir. Telefonu ele alıp iletişimin sağlanabileceği tüm platform ve elbette ki rehberden o kişiyi engellemek mağduru olası baskılardan kurtarabilecektir.
Ortak tanıdıklara ültimatom verilebilir
Haberleşmeyi kesmek için bu engelleme yöntemi işe yarayabilir. Ancak en ufak bir sızıntıdan dahi faydalanmak isteyecek sosyopat tarafın kullanabileceği silahlardan biri de ortak tanıdıklardır. Onlara sizi etkilemesi muhtemel sözler söyleyerek, bu sözlerin size ulaşmasını amaçlayacaklardır. Yani büyük bir ihtimalle böyle yapacaklardır ki tecrübeyle sabit olan bu gerçeğin bilinmesinde fayda var.
Bu durumda bir adım daha atılmalı ve ortak tanıdıklara bir ültimatom verilebilir. Kesinlikle ondan bir haber getirmemeleri gerektiği kendilerine açıkça belirtilmeli. Böylece mağdur olan kişi canını sıkacak, kandırılmaya müsait durumlardan uzaklaştığı gibi bu ortak tanıdıkların da elçi konumundan kurtulmaları sağlanacaktır. Bir taşla iki kuş…
Çocukların kullanılması
Gaslighting durumunda, durumun daha vahim olduğu hallerden biri tarafların evli olması ve üstüne üstlük çocuklarının olması… Evet, vahim duruyor ama önlem alınabilecek bir durum. Çocuklar, bir ilişkiyi zorunlu kılabilir. Klasik bir yöntem olarak çocuklarla vakit geçirmek isteyen ve böylece kaleyi ele geçirmeyi hedefleyen bu sosyopatça oyuna gelmemek mağdur tarafın elinde. Duygular bir kenarda bırakılacak şekilde, iletişimin sınırları kalın mı kalın çizgilerle belirlenebilir. Bu sayede oltaya gelmek bir yana karşı tarafın beklemediği şekilde kafese tıkılması mümkün olur.
Suçlu olan taraf iyi bilinmeli
Tüm bu önlemlere karşın karşı taraf, mağdur ettiği tarafa karşı agresif duygular besleyeceğinden sakin olamayacaktır. Bu durumda “senin suçun!” söylemleri ağırlık kazanacak. Basit bir olta daha. Ne yapılması gerektiği ise belli; “yav he he”…
Kişinin kendine ayıracağı vakit ve kişisel gelişim
Mağdur kişi yukarıdaki yöntemlerle modunu sağlamlaştıracaktır. Dolayısıyla olağan akışa ve gündelik yaşama dönme gerekliliği önem kazanacak. Bu fırsatı değerlendirmemek ayıp olur.
Sosyopat bir çizgideki ilişkiden kurtulan mağdur taraf kişisel gelişimine zaman ayırmalı. Çünkü ancak bu şekilde kendini şımartabilecek ve kendi gerçekliklerini yeniden, daha kuvvetli inşa edebilecektir. Bir tiyatro kulübüne üye olmak, şehirdeki müzeleri gezmek, seyahat etmek ve bol bol okumak gözle görülür faydaları sağlayacaktır.
Zevk veren, aydınlatan, huzur sağlayan her şey mutlaka olumlu bir sonuç yaratacaktır.
Düzenli uyku etkeni
Uyumak özellikle kadınlar için vazgeçilmez gibi gözükse de cinsiyet ayrımı gözetmeksizin faydalar yaratabilen bir ihtiyaç. Ancak düzenli olması gerekliliği var. Düzenli bir uyku olması gereken öz bakıma destek sağlayacağından dinamik ve keyifli bir dönemin başlangıcı olacaktır.
Uykusuzluk için önerilebilecek birçok yöntem olduğu gerçeğini bir kenarda tutarak en basit çözüm önerilerini dikkate almak ve uygulamak bile işe yarayacaktır. Mesela, yatmadan önceki son bir saat elektronik cihazlardan ayrı geçecek bir zaman bile uykunun bastırması için güzel bir sebep yaratacaktır.
Gönüllü organizasyonlara dahil olmak faydalı olabilir
Günümüzün anlayışında sosyal faydayı samimiyetle sağlamaya çalışan birçok proje ve örgütlenme var. Başka hayatlara dokunmanın yarattığı iyilik halinin yanında birçok etkinlik becerisinin kazanıldığı ve türlü deneyimlerin ortaya çıkmasının artılarına şahit olmak iyi bir “kaçış” yöntemidir. Nereden nereye olduğunun önem kazandığı “kaçmak” belki de yer yer işe yarayacak bir yöntemdir.
İyiliğe doğru kaçmaktan zarar gelmez…
Psikologlarla konuşmanın alışkanlık hale gelmesi gerekir 
Psikoloğa gitmenin delilik olmadığı algısının güçlenmesi zor zamanların geride kalmasını kolaylaştıran bir etken. O halde psikologlardan kaçmanın, korkmanın bir anlamı yok. Gerekli olduğu düşünülüyorsa başvurulabilecek adresleri internetten bulmak oldukça kolay.
