Ağaçlar; çiçeğiyle, yaprağıyla, meyvesiyle, gölgesiyle ve en önemlisi doğaya kattığı bin bir çeşit faydasıyla doğal yaşamın vazgeçilmez unsurlarından biri. Amerika’nın bir eyaletinde üretilen, bahar aylarında önce rengarenk açan çiçekleri ile muhteşem bir görüntü sergileyen, ardından kırk çeşit meyve veren KIRK MEYVELİ AĞAÇ’I (İlker Öztop’un güzelim çevirisiyle “Aşure Ağacı”nı) tanıtalım istedik.
1. Ödenek yoksa bahçe de yok
2008 yılında, New York Eyaleti Zirai Araştırma İstasyonundaki bir meyve bahçesinin ödeneksizlik yüzünden kapanacağını öğrenen Syracuse Üniversitesi Sanat Profesörlerinden Sam Van Aken; atalık, antika ve yerli meyve çeşitlerinin yetiştirildiği ve kimisi 150-200 yaşında ağaçlardan oluşan bu bahçenin kapanmasının bu eski ve az bulunur meyve çeşitlerinin de yok olması anlamına geleceğini bildiğinden, meyve bahçesini satın alır.
2. Sanatçılıktan iraatçiliğe
Çocukluğu bir çiftlikte geçen profesör, sanatçılıkla sürdürdüğü yaşamında edindiği bilgileri aile çiftliğinde öğrendikleriyle birleştirip, değişik ağaç türlerini tek bir ağaç gövdesine aşılamak üzere çalışmaya başlar ve çalışmalarının sonucunda 40 meyveli bu şaşırtıcı ağacı geliştirmeyi başarır.
3. İlk adım kök aşısı
İki yüz elli değişik çekirdekli meyve ile çalışan Van Aken, her bir ağacın çiçeklenme dönemini bir zaman dizgesine yerleştirip bir kaç tanesini anaç ağacın köklerine aşılamakla başlar işe. Anaç iki yaşına geldiğinde, bu kez de göz aşılarına başlar.
4. Aşıdan yeni meyve dalı
Durgun göz aşısında; bir meyve ağacından gözü olan bir dal parçası alınıp anaca eklenir, bantlanır ve kışı uyuyarak geçirir. Eğer aşı başarılı olursa, ertesi ilkbaharda, göz uyandığında dal budanır ve aşılı parça büyüyerek yeni meyve dalını oluşturur.
5. Ve ilk kırk meyve ağacı
Yaklaşık beş yıl sonra, Van Aken ilk “40 meyve” ağacını ( İlker Öztop’un çevirisiyle “Aşure Ağacı”nı) tamamlar. Van Aken bugüne kadar tam on altı aşure ağacı yetiştirir. Ağaçlar şu an A.B.D.’nin müzelerinde, toplum merkezlerinde ve kişisel sanat koleksiyonlarında yaşıyormuş.
6. Rengarenk çiçekli bir ağaç
Yılın büyükçe bir bölümünde, Van Aken’ın aşure ağacı, bildiğimiz ağaçlardan farksız görünüyor. İlkbahar geldiğindeyse pembe, beyaz, kırmızı, mordan oluşan rengarenk çiçeklere bürünüp; yaz aylarında erikler, şeftaliler, nektarinler, kirazlar, bademlerle donanıyormuş.
7. Önemli olan türlerin korunması
Güzelliğiyle olduğu kadar dünyadaki çekirdekli meyve türlerinin çeşitliliğinin korunması açısından da aşure ağacının değeri büyük tabii ki. Ticari meyve yetiştiriciliğinde, meyvelerin raf ömrü, büyüklüğü ve görünümü tadından daha önemlidir. Bu yüzden en lezzetli ya da en besleyici çeşitler olmasalar da binlerce meyve çeşidinden ancak bir kısmı ticari olarak tercih edilmektedir.
8. Yaz boyu farklı meyve
Şimdilerde bir kentte bu ağaçlarla küçük bir meyve bahçesi oluşturmayı planlıyormuş profesör. Bu ağaçlardan toplanan meyvelere ne olduğu sorusunu ile şöyle cevaplıyor Van Aken: “Bahçelerinde aşure ağacı olanların bana anlattığına göre, ağaç hem meyve çeşidi hem de meyve miktarı bakımından mükemmel. Üstündeki meyvelerin hepsini ne yapacağınızı bilemediğiniz bir meyve ağacı yerine, çeşit çeşit meyvesini azar azar toplayabileceğiniz bir ağacınız var. Üstelik meyveler farklı zamanlarda olgunlaştığı için, temmuz ayından ekime kadar meyve toplamayı sürdürebiliyorsunuz.”
9. Aynı familyadan meyveler
Aslında “40 meyveli ağaç” tan kastedilen; aynı ağaçta elma, armut, kiraz, limon gibi tamamen farklı bir aileye mensup 40 farklı meyvenin yetiştirilebileceği değil, aynı familyadan olan meyvenin 40 farklı varyasyonunun (Aynı türdeki canlılar arasında mutasyon ya da çevresel etkiler sonucunda oluşan farklılıklar) yetiştirilebileceğidir. (Turunçgiller veya gülgiller gibi)
10. Antik miras ve çeşitliliğin korunması
Projenin evrildiğinde ve genişletildiğinde daha farklı amaçlar edinmeye başladığını dile getiren Van Aken, ayrıca “40 meyveli ağacı elde etmeye çalışırken ki çabalarımızda şunu fark ettim ki; sanayileşme ve tek türlü tarımın da dahil olduğu pek çok nedenden dolayı, besin üretiminde çeşitliliği kaybetmekteyiz. Bize kalan bu antik miras ve daha az ticari kaygıları olan yerel çeşitlilik gün geçtikçe kaybolmakta.” diyor.
11. Çok lezzetli kırk çeşit meyve
Aslında her bir ağaç, buna kayısı, erik, şeftali, nektarin, kiraz ve bademin de dahil olduğu 40 farklı meyve vermekte. Van Aken bitkiler arası uyumluluk ve çeşitlilikten dolayı bu projeyi seçmiş. Şimdi bu ağaçlar müzelerde, topluluk merkezlerinde, özel sanat koleksiyonlarının içinde, ülkenin her bir tarafında ziyarete açıkmış. Newton, Massachusetts; Pound Ridge, New York; Short Hills, New Jersey; Bentonville, Arkansas ve San Jose, Kaliforniya’da 40 meyve veren bu ağaçları görmek mümkünmüş. İki senede bir budanan 40 meyve veren aşure ağaçlarının verdiği bütün meyveler yenilebiliyormuş. (Büyük ihtimalle hepsi de çok lezzetlidir )
Yararlanılan Kaynak: 1
