Uzay yolculuğu insan vücudunu nasıl etkiliyor hiç düşündünüz mü? Uzaya yapılan uzun süreli yolculuklar astronotlar üzerinde beklenmedik etkiler yaratıyor ve vücutlarını önemli şekillerde değiştiriyor. Şu an uzayda tek bir yolculukta geçirilen en uzun süre 437 gün, fakat bu süre boyunca kaslardan beyne, hatta bağırsak bakterilerine kadar birçok şey değişim gösteriyor. NASA astronotu Frank Rubio, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) tam 371 gün geçirdi ve Ekim 2023’te Dünya’ya döndü. Bu, bir Amerikalı tarafından gerçekleştirilen en uzun uzay yolculuğuydu. İlk planlara göre Mart 2023’te geri dönmesi gerekiyordu, ancak uzay aracında meydana gelen bir soğutma sıvısı sızıntısı yüzünden görevi uzatıldı. Uzatılan bu süre nedeniyle, Rubio toplamda 5.963 yörünge tamamlayarak 157 milyon mil (yaklaşık 253 milyon kilometre) yol kat etti. Rubio’nun rekoruna rağmen, bir insanın uzayda en uzun süre kalma rekoru, Rus kozmonot Valeri Polyakov’a ait. Polyakov, 1990’ların ortasında Mir Uzay İstasyonu’nda tam 437 gün geçirdi. Ayrıca, 2024 yılında Rus kozmonotları Oleg Kononenko ve Nikolai Chub, ISS’de 374 gün geçirerek Rubio’nun rekorunu da geride bıraktılar. Kononenko ise kesintisiz olmasa da bugüne kadar uzayda toplamda en uzun süre kalan insan unvanının sahibi. Kononenko yörüngede toplamda 1.111 gün geçirdi. Peki bu kadar süre uzayda kalmak astronotların vücudunu nasıl etkiliyor? O halde lafı fazla uzatmadan uzay yolculuğu insan vücudunu nasıl etkiliyor yakından bakalım.
1. Kas ve kemik kütlesi
Dünya’da yer çekimi vücudumuzu sürekli etkilerken, uzayda yer çekiminin olmaması kas ve kemiklerin zayıflamasına yol açıyor. Özellikle vücudumuzun dik durmasını sağlayan kaslar uzayda işlevlerini yitiriyor ve hızla küçülmeye başlıyor. İki hafta içinde kas kütlesi %20 oranında azalabilir, daha uzun görevlerde bu oran %30’a kadar çıkabilir. Kemik kütlesi de benzer bir şekilde, her ay %1-2 oranında azalıyor ve astronotlar altı aylık bir görev süresi sonunda kemik kütlelerinin %10’unu kaybedebiliyorlar. Bu nedenle astronotlar yörüngedeyken günde 2.5 saate yakın güç egzersizleri yapıyorlar ve kas gelişimini hedefleyen beslenme rutinine sadık kalıyorlar. Yine de uzayda kas kaybının önüne geçmek ne yazık ki mümkün olmuyor.
2. Kilo kaybı
Uzayda, yer çekimsiz ortamda vücut kütlesini korumak oldukça zor. NASA her ne kadar astronotlara besleyici gıdalar sağlamaya çalışsa da, kilo kaybı yaygın bir sorun. Astronot Scott Kelly, 340 gün boyunca ISS’de kaldıktan sonra vücut kütlesinin %7’sini kaybetmişti.
3. Görme problemleri
Uzayda kan akışı da yer çekimi nedeniyle bozuluyor. Bu, gözde sıvı birikmesine ve görme yetisinde bozulmalara yol açabiliyor. Astronotlar, zamanla gözde yapısal değişiklikler ve görme sorunları yaşayabiliyor. Bu değişikliklerin bazıları kalıcı olabiliyor. Öte yandan astronotlar kozmik ışınlara ve enerjik güneş parçacıklarına maruz kalıyor. Dünya’nın atmosferi bizi bunlardan korumaya yardımcı oluyor. Ancak uzay istasyonu yörüngeye girdiğinde bu koruma ortadan kalkıyor.
Uzun süreli uzay görevleri beyin üzerinde de değişikliklere yol açıyor. Beynin hareket, yönelim ve dengeyle ilgili kısımlarında sinirsel bağlantılar etkilenebiliyor. Ayrıca beyin dokusunda sıvı birikimi gibi sorunlar da görülebiliyor. Bu değişikliklerin eski haline dönmesi ise üç yılı bulabiliyor.
5. Bağırsak bakterileri
Son yıllarda yapılan araştırmalar, vücudumuzdaki mikroorganizmaların sağlığımız üzerindeki etkisini ortaya koyuyor. Uzayda geçirilen süre boyunca astronotların bağırsak bakterileri ve mantarları önemli ölçüde değişiyor. Bu değişikliklerin nedeni, astronotların beslenme şekli, radyasyona maruz kalma ve geri dönüştürülmüş su kullanımı olabilir.
6. Beyaz kan hücrelerinde azalma
Uzayda bir yıl kalındığında egzersiz ve sağlıklı beslenme düzenine bağlı kalınırsa bağışıklık sistemi hayati düzeyde etkilenmiyor. Ancak astronotların yörüngedeyken aldıkları radyasyon dozları nedeniyle beyaz kan hücresi sayıları düşüyor.
7. Genlerde değişimler
Uzay yolculuğu insan vücudunu nasıl etkiliyor listemizin sonuna geldik. Her bir DNA ipliğinin sonunda, genlerimizi hasardan korumaya yardımcı olduğu düşünülen telomer adı verilen yapılar bulunuyor. Uzayda bir yıldan uzun süre kalan astronotların uzay uçuşundan sonra telomerlerinin çok daha kısa olduğu biliniyor. Bilim insanları bunun sebebini tam olarak çözebilmiş değil. Ancak çok fazla radyasyona maruz kalmak bu yapıların boyutunu küçültüyor olabilir.
