Uçakla seyahat etmek her ne kadar güvenli olsa da, kazalar her zaman bir “ya acaba” hissi yaratıyor. Hele ki son haftalarda yaşanan iki trajik kazanın ardından, sık uçan yolcuların kafasında aynı sorular dönmeye başladı: Uçak kazalarından sağ kurtulmanın yolları nelerdir? En güvenli koltuk hangisidir? Bu sorunun cevabı, havacılıkta efsaneleşmiş bir atasözüyle başlıyor: “Uçağın arka tarafı önden daha güvenli!” Peki gerçekten öyle mi? Gelin uzmanlara kulak verelim ve uçaklarda en güvenli koltuk hangisiymiş öğrenelim.
Uçaklarda en güvenli koltuk hangisi?
Azerbaycan Havayolları’nın 8243 sefer sayılı uçuşu ve Jeju Havayolları’nın 2216 sefer sayılı uçuşu, bu efsaneyi doğrular gibi görünüyor. Azerbaycan uçağının kazasında hayatta kalan 29 kişi, uçağın arka tarafında oturuyordu. Çünkü uçak ikiye bölündü ve arka kısmı nispeten sağlam kaldı. Güney Kore uçağının kazasında ise kurtulan sadece iki kişi vardı: uçağın en arkasındaki uçuş görevlileri.
2015’te TIME dergisi, 1985-2000 yılları arasındaki tüm ABD uçak kazalarını analiz etti. Sonuçlar oldukça ilginçti:
Uçağın arka üçte birlik kısmındaki koltukların ölüm oranı %32.
Ön tarafta bu oran %38.
Orta kısım ise %39 ile en riskli bölgeydi.
Daha da spesifik olmak gerekirse, arka kısımdaki orta koltuklar %28 ölüm oranıyla en güvenli yer olarak öne çıktı. “En kötü koltuklar” ise %44 ölüm oranıyla uçağın ortasındaki koridor koltukları oldu. Yani uçaklarda en güvenli koltuk hangisi diye soranlar için arka koltukların daha güvenli olduğu görülüyor! Ancak uzmanların bu konuda eklediği bazı şeyler.
Günümüzün şartlarında da hala arka taraftaki koltuklar güvenli mi?
Havacılık güvenlik uzmanlarına göre, artık bu veri bir efsane haline geldi. Flight Safety Foundation Başkanı Hassan Shahidi, “Koltuk seçimi ve hayatta kalma arasında bir ilişki olduğunu gösteren veri yok. Her kaza farklıdır,” diyor.
Sidney’deki New South Wales Üniversitesi’nden Cheng-Lung Wu ise daha açık konuşuyor: “Ölümcül bir kazada nerede oturduğunuzun çok da önemi yok.”
Uçak kazalarından tahliye konusunda uzman olan Ed Galea, “Sihirli bir güvenli koltuk diye bir şey yok” diyerek bu konuda hayalleri yıkıyor. Kazanın niteliği her şeyi belirliyor. Bazen önde olmak avantaj sağlarken, bazen arka taraf daha güvenli olabiliyor.
Ancak uzmanlar iki farklı koltuk türüne dikkat çekiyor:
İlk darbeden sağ çıkma şansınızın en yüksek olduğu koltuklar tahliye sırasında avantaj sağlayan koltuklardır. Çünkü uçaktan hızlı inebilmek, hayatta kalma şansınızı ciddi şekilde artırıyor. Uçaklar 1988’den bu yana, 16G’ye (yerçekimi kuvvetinin 16 katı) kadar dayanabilecek şekilde üretiliyor. Bu da şu anlama geliyor: Çarpışma ne kadar şiddetli olursa olsun, uçaklar yolcuların hayatta kalabilmesi için özel olarak tasarlanıyor.
Örnek mi? Jeju Air’ın olayında bir kuş çarpması sonrası motor arızası ve iniş takımının çalışmaması sonucu uçak gövde üstü bir iniş yaptı. Eğer uçak, pistin sonundaki beton bariyere çarpmasaydı, herkes sağ kurtulabilirdi!
Bazı kazalar ne yazık ki bu kadar umut verici değil. Örneğin, Azerbaycan Havayolları kazası, hayatta kalmanın neredeyse imkânsız olduğu bir olaydı. Ancak bu tür kazalar nadirdir. Çoğu uçak kazasında, kurtulma şansınız %90’ın üzerinde.
Neden mi? Modern uçaklar yalnızca çarpmalara dayanıklı değil, aynı zamanda yangının yayılmasını yavaşlatan malzemelerle üretiliyor. Ancak asıl farkı yaratan başka bir faktör var: Tahliye hızı.
Uçakların sertifika alabilmesi için tüm yolcuların 90 saniye içinde uçağı tahliye edilebilecek şekilde tasarlanması gerekiyor
Fakat bu süre, panik halindeki yolcular ve gerçek bir kaza ortamında çok daha karmaşık hale geliyor. Tahliye uzmanı Dr. Galea, tahliye hızının yaşam ve ölüm arasındaki farkı belirlediğini söylüyor. 2000’lerde yaptığı bir araştırmada, uçak kazalarının ardından yolcuların nasıl davrandığını incelemiş ve bazı çarpıcı sonuçlara ulaşmış.
Dr. Galea’nın araştırması şunu ortaya koydu:
Acil çıkış kapısına beş sıra yakınında oturan yolcuların hayatta kalma şansı çok daha yüksek.
Koridor koltukları, pencere kenarından daha güvenli çünkü geçilmesi gereken daha az kişi var.
Bir diğer önemli bilgi daha: İnsanlar genellikle biniş kapılarına yöneliyor diye düşünülebilir ama bu doğru değil. Yolcular, olay anında en yakın çıkışı tercih ediyor.
Her tahliye planlandığı gibi gitmeyebilir. Örneğin, geçtiğimiz Ocak ayında yaşanan Japan Airlines’ın bir kazasında, sekiz tahliye kaydırağının sadece üçü çalışmıştı
Ancak mürettebatın hızlı ve organize hareketi sayesinde, uçaktaki 379 kişi hayatta kalabildi.
Peki, uçaklarda koltuk seçerken nelere dikkat etmelisiniz?
Acil çıkışa yakın oturun. Beş sıra mesafe ideal. Koridor koltuklarını tercih edin. Daha hızlı tahliye için büyük avantaj sağlar. Eğer istediğiniz koltuklar doluysa, başka bir uçuşu düşünün! Dr. Galea bile “Çıkıştan 10 koltuk uzak bir yerde oturmak beni mutsuz ediyor,” diyor.
Ne kadar sık uçarsanız uçun, uçuş öncesi yapılan güvenlik brifinglerine kulak vermek önemli
Profesör Ed Galea, bu brifingleri “hayat kurtarıcı” olarak tanımlıyor. Örneğin, basit bir detay gibi görünen emniyet kemerinin nasıl açıldığını bilmek, hayat kurtarıcı olabilir. Çoğu insanın araba alışkanlıklarından gelen “düğmeye basarak açma” refleksi, uçak kemerlerinde işe yaramaz. Kazalardan sağ çıkan yolcuların çoğu, emniyet kemerini açarken yaşadıkları zorlukları anlatıyor. Bu yüzden, brifingleri dikkatle dinleyin ve o kemerin nasıl çalıştığından emin olun. Bir başka basit ama etkili tavsiye: koltuk cebinizdeki tahliye kartlarını incelemek. Eğer acil çıkışın yanındaysanız, bu çıkışın nasıl açıldığını mutlaka öğrenin.
Uçuş sırasında ayakkabılarınızı çıkarmak keyifli olabilir, ancak uzmanlara göre bu, yalnızca seyir irtifasına ulaşıldığında yapılmalı
Uçak inişe geçtiğinde ayakkabılarınızı tekrar giymek önemli; çünkü acil bir durumda yalın ayak hareket etmek sizi yavaşlatabilir. Eğer ailenizle ya da bir grup insanla seyahat ediyorsanız, birlikte oturmayı tercih edin. Evet, bunun için ek ücret ödemeniz gerekebilir, ama acil durumlarda birbirinizi bulmaya çalışmak zaman kaybettirir ve riskli bir durum yaratabilir.
Oturduğunuz yerden en yakın çıkışa olan mesafeyi ölçün ve önünüzdeki sıra sayısını hesaplayın. Hatta arkanızdaki çıkışa olan mesafeyi de saymayı ihmal etmeyin. Çünkü kabin dumanla dolarsa, görmeden yönünüzü bulmak için bu bilgiye ihtiyacınız olacak.
