Tiananmen, Çin’in başkenti Pekin’in merkezidir. Taksim Meydanı’dan yaklaşık 13 kat daha fazla alana yayılan Tiananmen dünyanın en büyük açık alanları arasındadır. Meydanın bir ucu Yasak Şehir’e bağlanır. 1406 ve 1420 tarihleri arasında inşa edilmiş olan Yasak Şehir 720.000 m²’lik bir alana yayılır ve 8.707 odasıyla Çin hanedanının yüzyıllardır yönetim yeri olmuştur. Yasak şehir 1987 yılında Dünya Kültür Mirası listesine eklenmiş ve Unesco tarafından korunmuş en geniş antik ahşap yapılar bütünü olarak tescillenmiştir.
Dünyanın bu en geniş saray kompleksi güneye doğru Tiananmen Kapısı’na açılır. Tiananmen’in kelime anlamı ‘Cennetsel Barış Kapısı’dır. Maalesef bu görkemli rakamları yaratan Çin “Cennetsel Barış Kapısı” gibi bir kavramla değil cehennemi andıran bir katliamla anılıyor. Bugün Tiananmen katliamı yıldönümü, olayların üzerinden tam 25 sene geçti.
Yasak Şehir ve Tiananmen Meydanı
Çin’de “4-6 olayları” olarak da bilinen kanlı müdahalede kaç kişinin hayatını kaybettiği hala tam olarak bilinmiyor. Çin yönetimine göre bu rakam 200-300 arasındayken, öğrenciler ve Kızılhaç aynı rakamın 3 binlere dayandığını ileri sürüyor. Katliamın merkezi Tiananmen Meydanı olarak bilinse de tarihçilere göre asıl kıyım meydana çıkan sokaklarda yaşandı.
Dönemin yetkilileri yargılanmadı
22 Nisan 1989 – 200.000 özgürlük yanlısı, asker karşısında
Çin’in Sovyetler Birliği’ndeki reform sürecinden etkilenmesi, Tiananmen Meydanı eylemlerine yol açmıştı. Olayların başlangıcında öğrenciler ve işçilerin reform talepleri vardı. İşçiler, sistemin liberal reformlar sonucunda işsizliğe yol açtığını belirtiyor ve devlet kontrolünün artırılmasını istiyordu.
Direnişin simgesi “Özgürlük Heykeli” replikası inşaa ediliyor
Öğrenciler özgürlükçü bir sosyalizme geçilmesini talep ediyordu. Protestocu öğrenciler askerlerin müdahalesiyle karşılaştıklarında bile Enternasyonel Marşı’nı söylüyordu.
1 Mayıs 1989 – öğrenci lideri, yabancı basını bilgilendiriyor
Yedi hafta boyunca meydanı işgal eden öğrencilere karşı Komunist Partisi içinde de çatlaklar oluşmuştur. Askeri müdahaleye karşı olan yetkililer uzun süre baskı altında tutulmuş, aydınlar tutuklanmıştır. Komünist Parti Genel Sekreteri Zao Ziyang, şiddet kullanımına karşı çıktığı için, öldüğü 2005 yılına kadar ev hapsinde tutulmuştur.
2 Haziran 1989 – Binlerce protestocu özgürlük heykeli çevresinde toplandı
Ordu içinde dahi durumun politik bir ayaklanma olduğu fikri yaygındır. Politik ayaklanmaya karşı ordu müdahalesinin gündeme getirilmesine karşı çıkan generallere rağmen kanlı ve acımasız bir katliam yaşanır.
Askerler meydana giriyor
Çin ordusunun o dönem plastik mermi gibi önleyici silahları yoktu. Gerçek mermilerle yapılan müdahale katliama dönüştü. Çin günümüzde olayların üstünü örtmeye devam ediyor.
3 Haziran 1989 – Yaralılar hastanelere taşınıyor
Protestolar ülkenin çeşitli yerlerine yayılsa da asıl kan Tiananmen’de akmış ve dünyanın sert tepkisini çekmişti. Çin Hükümeti binlerce genci katlederken, uluslararası tepkileri içişlerine müdahale olarak yorumlamıştı.
4 Haziran 1989 – Katliamın sabahında cesetler meydana savrulmuş
Olaylar esnasına meydanda görevli olan subaylardan Li Xiaoming, bir söyleşisinde kişisel olarak yanlış bir şey yapmadığını ancak müdahalenin Çin Ordusu için tam bir utanç kaynağı olduğunu belirtti.
5 Haziran 1989 – Tank Man (Tank Adam ya da Meçhul Asi)
Changan Bulvarı doğrudan Tiananmen Meydanı’na bağlanıyor. Bugün on şeritli dev bir caddeye dönüştürülmüş bulvarda katliamın hafızalardan silinmeyen anı yaşanır. Kim olduğu hala bilinmeyen beyaz gömlekli bu adam, tüm dünyada özgürlük hareketlerinin simgesi olur. Tank Adam hakkında hala çok fazla şey bilinmiyor ancak olaylar sırasında ya da sonrasında öldürülmediğine inanılıyor.
Tank Adam fotoğrafı farklı açı
Stuart Franklin imzalı bu fotoğraf Beijing Hotel’in beşinci katından çekilmiştir. Bu versiyonda Meçhul Asi’nin aslında sadece dört tankın değil, Çin Ordusu’nun önünde durduğu görülebilmekte. Bu fotoğraf filmi bir çay kutusunda, Fransız bir öğrenciyle birlikte ülkeden çıkarabilmiştir.
Katliamın her yıldönümünde Çin hükümeti geniş bir sansür uyguluyor. Çin’in devlet kontrolü altındaki internetinde “Tiananmen” kelimesinin aranması dahi yasaklanıyor. Meydanda yaşamını yitirenlerden bazılarının gömüldüğü mezarlıklara giriş çıkışlar engelleniyor.
