Bir arkadaşınız sizden bir iyilik istiyor, iş yerinde masanıza yeni bir görev bırakılıyor ya da aslında evde dinlenmek isterken bir davet alıyorsunuz. İçinizden “Gerçekten istemiyorum” diye geçirseniz bile çoğu zaman ağzınızdan çıkan kelime aynı oluyor: “Tamam.”
Pek çoğumuz için suçluluk hissetmeden hayır demek sanıldığından çok daha zor. Çünkü çoğu zaman reddetmenin kaba, bencil ya da kırıcı bir davranış olduğuna inanıyoruz. Özellikle de çocukluğumuzdan beri uyumlu, yardımsever ve başkalarını düşünen insanlar olmamız gerektiği öğretiliyorsa, bir isteği geri çevirmek neredeyse otomatik olarak suçluluk hissi yaratabiliyor.
Ancak uzmanlara göre sürekli evet demek uzun vadede hem zihinsel hem de duygusal açıdan ciddi bir yük oluşturabiliyor. Kendi ihtiyaçlarımızı sürekli ikinci plana attığımızda zamanla yorgunluk, stres ve tükenmişlik kaçınılmaz hale geliyor. Bu yüzden suçluluk duymadan sınır koyabilmek ve gerektiğinde “hayır” diyebilmek, sağlıklı ilişkilerin ve iyi oluş halinin önemli bir parçası olarak görülüyor.
Neden hayır demekte zorlanıyoruz?
Hayır demenin zor olmasının en önemli nedenlerinden biri, insanların bizi nasıl algılayacağıyla ilgili endişelerimiz. Çoğu kişi bir isteği reddettiğinde karşı tarafın kırılacağını, onu artık eskisi kadar sevmediğini düşüneceğini veya ilişkilerinin zarar göreceğini düşünüyor.
Bir diğer neden ise “iyi insan” olma fikrini fazla geniş yorumlamamız. Yardımsever olmak elbette değerli bir özellik. Ancak her zaman ulaşılabilir olmak, her isteği kabul etmek veya kendi ihtiyaçlarımızdan vazgeçmek zorunda olduğumuz anlamına gelmiyor.
Bazen de fırsat kaçırma korkusu devreye giriyor. Bir daveti reddedersek eğlenceli bir anı kaçıracağımızı, bir projeye hayır dersek kariyerimiz için önemli bir fırsatı geri çevireceğimizi düşünebiliyoruz. Sonuç olarak kendimizi istemediğimiz pek çok şeyin içinde bulabiliyoruz.
Sürekli evet demek neden sorun yaratabiliyor?
Her şeye evet demek ilk başta fedakârlık gibi görünse de zamanla ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Çünkü zaman ve enerji sınırsız değil. Bir yere evet dediğimizde aslında başka bir şeyden vazgeçmiş oluyoruz.
Bazen bu, dinlenme zamanımız oluyor. Bazen kendi işlerimiz, hobilerimiz veya sadece sessizce oturup hiçbir şey yapmama ihtiyacımız…
Üstelik sürekli evet diyen kişiler, zamanla çevrelerindeki insanlar tarafından “nasıl olsa kabul eder” şeklinde algılanabiliyor. Bu durum da görünmez bir yük yaratabiliyor.
İşin ilginç tarafı ise sınırlarını net bir şekilde ifade edebilen insanların ilişkilerinin çoğu zaman daha sağlıklı olması. Çünkü insanlar onlardan ne bekleyebileceklerini biliyor ve ilişkiler karşılıklı saygı üzerine kuruluyor.
Hayır demeniz gerektiğini nasıl anlarsınız?
Bir istekle karşılaştığınızda hemen cevap vermek yerine kısa bir durup kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
“Bunu gerçekten yapmak istiyor muyum?”
“Buna ayıracak zamanım ve enerjim var mı?”
“Evet dersem sonrasında pişman olacak mıyım?”
“Bu kararı gerçekten istediğim için mi, yoksa suçluluk hissettiğim için mi veriyorum?”
Bu soruların cevapları çoğu zaman aslında ne istediğimizi anlamamıza yardımcı oluyor.
Nazikçe hayır demenin yolları
Hayır demek sert olmak anlamına gelmiyor. Çoğu durumda kısa, açık ve saygılı bir cevap yeterli.
Suçluluk hissetmeden hayır demek için aşağıda verilen örneklerdeki gibi ifadeler kullanabilirsiniz:
- “Beni düşündüğün için teşekkür ederim ama bu sefer katılamayacağım.”
- “Şu sıralar programım oldukça yoğun, bu nedenle bunu üstlenemem.”
- “İlgin için teşekkür ederim ancak şu an buna ayıracak enerjim yok.”
- “Bu kulağa güzel geliyor ama bu kez pas geçeceğim.”
- “Şimdilik yeni bir sorumluluk alamıyorum.”
- “Bu benim için uygun bir zaman değil.”
- “Bu teklifi kabul edemeyeceğim ama beni düşünmen çok hoş.”
- “Şu an önceliklerime odaklanmam gerekiyor.”
- “Bu kez bana uymuyor, umarım harika geçer.”
- “Takvimim şu anda tamamen dolu.”
- “Yardım etmeyi isterdim ama şu an bunu yapabilecek durumda değilim.”
- “Bu konuda doğru kişi olduğumu düşünmüyorum.”
- “Buna evet dersem diğer sorumluluklarıma yeterince zaman ayıramayacağım.”
- “Biraz dinlenmeye ihtiyacım var, bu yüzden bu kez katılmayacağım.”
- “Bu fikri değerlendirdim ama bana uygun olmadığına karar verdim.”
- “Şimdilik kendime biraz alan açmaya çalışıyorum.”
Uzmanlar özellikle uzun açıklamalar yapma zorunluluğu hissetmemeyi öneriyor. Çünkü çoğu zaman insanlar verdiğimiz ilk cevabı kabul ediyor. Uzun açıklamalar ise bazen karşı tarafın bizi ikna etmeye çalışmasına neden olabiliyor.
Hayır demek aslında neye evet demek?
Bir şeye hayır dediğimizde çoğu zaman başka bir şeye evet demiş oluyoruz. Daha fazla dinlenmeye, kendi hedeflerimize, zihinsel sağlığımıza, boş zamana ve kendi ihtiyaçlarımıza…
Belki de hayır demeyi zorlaştıran şey, bunu bir reddetme biçimi olarak görmemiz. Oysa çoğu zaman hayır demek yalnızca kendi sınırlarımızı ciddiye aldığımız anlamına geliyor.
Çünkü herkesi memnun etmeye çalışmak kulağa güzel gelse de pratikte imkânsız. Sürekli başkalarına yer açarken kendimize hiç alan bırakmıyorsak, belki de biraz daha sık “hayır” deme zamanı gelmiştir. Ve düşündüğümüzün aksine, bu bizi kötü bir insan yapmaz. Sadece kendi ihtiyaçlarını da en az başkalarınınki kadar önemseyen biri yapar.
