Bazen, çevremizdeki sesler öyle bir noktaya gelir ki, kulaklarımıza kurşun gibi saplanır! Misafirinizi rahatsız eden, sizi ise öfkeye boğan o çiğneme seslerini, kalem tıklatmalarını, burun çekmeleri bir düşünün… Hepimizin bu tür seslerle arası biraz bozuk olabilir, değil mi? Ama mizofoni ya da misofonya, bu rahatsızlığın çok daha fazlası. Çünkü bu durum, bazı insanlar için normalde dikkat bile edilmeyen sesleri katlanılmaz hale getiriyor! Mizofoni, tam anlamıyla “ses nefretini” ifade ediyor. Kimi insanlar, belirli seslere karşı aşırı duyarlı hale gelebiliyor. Peki, bu sesler neler? Aslında, tetikleyici sesler herkes için farklı olabilir ve zamanla bu sesler değişebilir veya arttırılabilir. Yani bir gün çok sinir olduğunuz bir ses, bir başka gün artık sizi o kadar da rahatsız etmeyebilir. İlginç bir şekilde, bir sesle başlayan bu rahatsızlık, zamanla başka seslere de yayılabiliyor!
Mizofoni nedir?
Mizofoni, belirli seslere karşı aşırı duyarlılıkla birlikte gelen bir rahatsızlık. “Seçici ses hassasiyeti sendromu” olarak bilinen ama şimdi ‘mizofoni’ adıyla daha çok tanınan bu durum, aslında “sese karşı nefret” anlamına gelen Yunanca bir kelimeden türemiş. Bu rahatsızlığa sahip kişiler için belli sesler o kadar sinir bozucu hale gelir ki, onlara karşı verdiğiniz tepki, kaç ya da savaş” duygusunu tetikler.
Evet, evet! Öyle anlar olur ki, o sesleri duyduğunuzda odayı terk etmek ya da kulaklarınızı tamamen kapatmak isteyebilirsiniz. Hatta içinizde “O sesi yapmayı bırak!” diye bağırma dürtüsü bile uyanabilir. Bazı durumlar o kadar kötüleşebilir ki, yemek yediğiniz insanların sesleri bile size bir kabus gibi gelebilir. Bu yüzden mizofonisi olan kişiler yalnız başına yemek yiyebilir, restoranlardan, kafelerden uzak durur ve toplu alanlarda o sesleri duymamak için kaçmaya başlayabilirler.
Mizofoniyi ne tetikler?
Mizofoni, genellikle genç yaşlarda kendini gösterir. Bazen kadar şiddetlidir ki, günlük yaşamınızı neredeyse felce uğratabilir. Mizofoni rahatsızlığı olan insanlar çoğunlukla belli sesleri duyduklarında vücutlarında fiziksel tepkiler yaşarlar:
Rahatsızlık
Öfke
Kaygı
Tiksinme
Gerginlik ve baskı
Bunlar sadece birkaç örnek… Mizofoni yaşayan kişiler, çevredeki seslerden o kadar etkilenir ki, bu seslere karşı gösterdikleri tepkilerin aşırı olduğunun farkına bile varamayabilirler. Özellikle yemek yeme sesleri ya da bazı tekrarlayan sesler, kişiyi ciddi şekilde rahatsız edebilir. Eğer mizofoniniz varsa, bu tür seslerden kaçınmak ya da onları kontrol etmek gerçekten zor olabilir.
Mizofoni neden olur?
Mizofoni, kulağa garip gelebilir ama aslında oldukça yaygın bir durum. Bu rahatsızlık, belirli seslere karşı aşırı tepki göstermeyi içeriyor. Ancak, araştırmacılar bu rahatsızlığın neden oluştuğuna dair hala net bir bilgiye sahip değiller. Yine de, bu konuda bazı ipuçları var.
Mizofoni, bazı sağlık sorunlarıyla daha sık ilişkilendiriliyor. Bu durumlar, bazen yanlış teşhislerin önüne geçebilmek için bilinse de, hala araştırılmaya devam ediliyor. İşte bu durumlar:
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Kişi, tekrar eden düşünceler veya davranışlarla başa çıkmaya çalışırken, bazı seslere karşı aşırı hassasiyet gösterebilir.
Anksiyete bozuklukları: Kaygı düzeyinin arttığı zamanlarda, normalden fazla tepki verme durumu ortaya çıkabilir.
Tourette Sendromu: Bu bozukluk, istemsiz ses ve hareketlerle kendini gösterdiği için, mizofoniyle benzer belirtiler verebilir.
Tinnitus (Kulak çınlaması): Kulakta sürekli çınlama hissi, bazı seslere karşı daha duyarlı olma eğilimi yaratabilir.
Bir de, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile mizofoni arasında bir ilişki olabileceği öne sürülüyor. Bu durumda dikkat dağınıklığı ve seslere karşı aşırı tepki verme durumu, benzerlik gösterebilir.
Doktorlar, mizofoninin başka psikolojik durumlarla bazı benzerlikler taşıdığını belirtiyor. Örneğin, kaygı sorunu yaşayan bir kişi, mizofonik bir ses duyduğunda aşırı terleme ve kalp çarpıntısı yaşayabilir
Bu semptomlar, başka bir stres kaynağından da tetiklenebilir. Yani, her sesle ilgili aşırı tepki, sadece mizofoniden kaynaklanmayabilir.
Mizofoniyi yanlış teşhis etmek mümkün mü?
Evet! Dr. Johnson, mizofonisi olan pek çok kişinin, aslında kaygı, fobiler ya da diğer ruhsal sağlık sorunlarıyla yanlış teşhis edildiğini vurguluyor. Ancak mizofoni, birkaç belirgin özelliğiyle aslında kendini diğer durumlardan ayırabiliyor:
Ergenlik döneminde başlar: Mizofoni, genellikle 9-12 yaşları arasında ortaya çıkar ve bu yaşlar, ergenliğin başlangıcına denk gelir.
Kadınlarda daha şiddetli: Kadınlar, mizofoni semptomlarını daha yoğun yaşadıklarını belirtiyorlar.
İlk tetikleyici aile ilişkileri: Birçok kişi, ilk mizofonik tepkisini bir aile bireyinden veya ebeveyninden gelen bir sesle gösteriyor. Zamanla ise, yeni tetikleyiciler gelişebiliyor.
Ailevi geçiş: Mizofoni, genellikle aile içinde birden fazla bireyde görülüyor, yani genetik bir yatkınlık olabilir.
Mizofoni ile nasıl baş edilir?
Mizofoni, başa çıkması gerçekten zor bir durum olabilir, çünkü kişi çevresindeki seslere olan aşırı tepkisini her zaman fark etmeyebilir. Aileyle, arkadaşlarla vakit geçirmek bile bir işkence haline gelebilir. Kimi zaman, toplu ortamlardan uzak durmak tek çare gibi gelebilir.
Mizofoni ile yaşamak, çoğu zaman sosyal hayatı sınırlar. Ama unutmayın, seslere karşı duyduğunuz aşırı tepkiler yalnızca bir sendromun belirtisi olabilir, ya da belki de sadece biraz daha dikkatli bir şekilde bu durumu ele almanız gerekebilir. Eğer mizofoniyle baş etmekte zorlanıyorsanız, profesyonel destek almak size yardımcı olabilir.
İşte mizofoniyi tetikleyen o seslerden bazıları… Hazır olun, çünkü bazıları oldukça tanıdık!
Ağız ve çene sesleri
Ağızla yapılan sesler, mizofonisi olan birinin hayatını kabusa çevirebilir. İşte o rahatsız edici seslerden bazıları:
Diş gıcırdatma veya çiğneme: Herkesin sinirini bozan, çiğneme sesini hayal edin. Evet, bazı insanlar için bu ses tam bir işkence olabilir!
Yudumlama: Çay içen birinin yudumlama sesi, bazen o kadar can sıkıcı olabilir ki, insan yerinden fırlamak ister!
Yutkunma ve boğaz temizleme: Her saniye yapılan yutkunmalar, ağrılı bir şekilde boğaz temizlemeler… Bazen insanlar bunun farkında bile olmuyor, ama sesi duyanlar için küçük bir kabus!
Dudak şapırdatma: Kimi insanlar dudaklarını şapırdatarak yemek yer ya da sırf o sesi çıkarmak için dudaklarını çırpınır. Bu, mizofonisi olan birinin bardağını devirmesine neden olabilir!
Diğer duyusal tetikleyiciler
Ağız sesleri kadar olmasa da, mizofoniyi tetikleyen başka sesler de mevcut. Bu sesler bazen çok ince olabilir, ama yine de rahatsız edicidir:
Burun çekme: Her burun çekişinde kalp atış hızınız artabilir, öyle değil mi?
Yazı yazma veya kalem tıklatma: Bazen, yazı yazarken çıkan o tık tık tık sesleri bir sinir krizi başlatabilir!Kağıt veya kumaş hışırtısı: Özellikle sessiz ortamlarda, kağıtların veya kumaşların çıkardığı hışırtılar sizi çileden çıkarabilir.
Saat sesi: O tık tık tık sesi, bazen kafa karıştırıcı bir şekilde sinirlerinizi bozar!
Ayakkabı sürtünmesi veya bardak çatal bıçak sesleri: Bu sesler bazen o kadar net ve kesik olur ki, onları duyduğunuzda ne kadar zaman geçtiğini anlamadan bir öfke patlaması yaşayabilirsiniz.
Vızıltılar, çırpınmalar ve hayvan sesleri
Bazı insanlar için, mekanik sesler ya da doğanın sunduğu gürültüler, mizofoniyi tetikleyebilir:
Mekanik vızıltılar ve tıklamalar: O elektrikli cihazların yaptığı sesler, rahatsız edici olabilir!
Kuş cıvıltıları veya cırcır böcekleri: Dışarıdaki doğa sesleri, insanın ruhunu rahatlatmak yerine stres kaynağı haline gelebilir.
Hayvan sesleri: Özellikle evdeki kediler, köpekler ya da diğer evcil hayvanlarla ilgili sesler, mizofonisi olanları deli edebilir!
Görsel tetikleyiciler de var!
Sadece sesler değil, bazen görsel uyarılar da tetikleyici olabilir! Mizofonisi olan bazı insanlar, başkalarının yaptığı bu hareketlerden de rahatsız olabilirler:
Ayak sallama, saç karıştırma: Birinin ayağını sallaması ya da saçını karıştırması, bazı insanlar için dayanılamaz bir şey olabilir!
Burnunu ovalama veya ağız açık çiğneme: Bunlar, görsel rahatsızlık yaratabilir ve mizofoniyi tetikleyebilir.
Kendi sesinize tepki vermezsiniz!
İronik ama doğru! Mizofonisi olan bir kişi, bu sesleri kendi yaptığı zaman herhangi bir rahatsızlık hissetmeyebilir. Hatta bazı insanlar, tetikleyici sesleri taklit etmenin, o seslere karşı duydukları rahatsızlığı hafiflettiğini bile keşfetmiş. Yani, belki de kendi kendine ses çıkararak bu durumu çözmeye çalışmak, aslında tedavi edici bir şey olabilir!
Mizofoni nasıl hissettiriyor?
Hayal edin: Birinin sürekli tebeşirle tahtaya yazmaya çalıştığını duyuyorsunuz. Kulağınıza tırnakların tahtaya sürtmesi gibi bir ses geliyor ve anında rahatsız oluyorsunuz. Ya da bir araba alarmı, bir bebek ağlaması, hatta ağızda çiğneme sesi… Bu sesler gerçekten sinir bozucu olabilir, değil mi? Ama mizofonisi olanlar için durum çok daha farklı. Bu sesleri duyduklarında, vücutları adeta “alarm” veriyor! Kafaları karışıyor, kalpleri hızlanıyor, mide kasılıyor ve sanki etraflarındaki her şey dönüp onların üzerine geliyor gibi hissediyorlar.
Bunu hissetmeyen birinin mizofoniyi anlaması zor olabilir. Genellikle herkesin rahatsız olduğu seslere karşı bile, mizofonisi olmayan biri bu kadar sert bir tepki vermez. Dahası, etrafınızdakiler de aynı seslere karşı tepki verdiğinde, rahatsızlığınızı dile getirmek zorlaşmaz. Ama mizofonisi olanlar için bu sesler, kelimenin tam anlamıyla kabus! Dr. Barron Lerner, New York Üniversitesi’nde profesörlük yapıyor ve mizofoni hakkında şunları söylüyor: “Bunlar gerçekten korkunç sesler. Kanınızın kaynamaya başladığını hissediyorsunuz,” diyor. Yani, o sesler sadece rahatsızlık vermekle kalmıyor, bir de anksiyete, çarpıntı, mide ağrısı gibi fiziksel tepkiler yaratabiliyor.
