Türkiye’de Modern Grafik Tasarımın Öncü İsimlerinden Biri Olan Mengü Ertel Kimdir?

Ülkemizde, sanat ve kültür alanlarına önemli katkılarda bulunan onlarca isim, pek çok sanatçı sayılabilir. İşte Mengü Ertel de o kıymetli isimlerden biri. Ertel Türkiye’deki grafik sanatının öncü isimleri arasında gösterilen kıymetli bir sanatçı. Hemen herkesin ilk görüşte tanıdığı, kült haline gelen bazı logoların altında bu yetenekli sanatçının imzası var. Gelin, grafik tasarım sanatı söz konusu olduğunda ülkemizdeki en önemli isimlerinden biri olarak ön plana çıkan, çalışmaları ve eserleri ile kendinden sonraki sanatçılara ilham kaynağı olmaya devam eden Mengü Ertel kimdir birlikte bakalım.

Türkiye’deki grafik sanatının öncü isimlerinden biri olan Mengü Ertel 1931 yılında İstanbul’da dünyaya geldi

Evet, en dikkat çekici eserlerini grafik alanında ortaya koyacaktı. Ancak çok yönlü bir sanatçı olacağı henüz yaşamının ilk yıllarında belliydi. Mengü Ertel küçük yaşta sinema ve tiyatroya ilgi duydu, ömrünün ilerleyen yıllarında bu alanlarda da sanatsal faaliyet gösterdi.

Mengü Ertel takip eden süreçte hem konservatuar hem de Güzel Sanatlar Akademisinin sınavlarına girdi

Güzel Sanatlar Akademisinde okumaya başladı. Aynı yıllarda renkli bir sanat cemiyetinin içerisine dahil oldu, farklı disiplinlerle ilgilenen pek çok sanatçıyla tanıştı. Tüm bunlar yani sanatçı dostları, değişik sanat dallarına olan ilgisi ve özellikle de tiyatro tutkusu bu kıymetli grafik tasarımcının sanat anlayışını şekillendiren önemli unsurlar haline geldi.

Tiyatroya olan tutkusu Muhsin Ertuğrul ile tanışmasını sağladı

Bu tanışıklık Ertel’in yaşamındaki önemli kırılma noktalarından biri haline gelecekti. Ertel, Muhsin Ertuğrul’un yönettiği Küçük Tiyatro’da sahne tozu yutmaya başladı. Aynı dönemde çeşitli tiyatro oyunlarında dekor hazırlıyordu. Böylece bu alanda önemli bir deneyim kazandı. Halıcı Kız isimli filmde dekoratör yardımcısı olarak görev aldı. Takip eden süreçte Adalet Cimcoz tarafından kurulan Maya Sanat Galerisi’nde arkadaşı Kuzgun Acar’la birlikte çalıştı.

1953 yılında İstanbul’da San Organizasyon’u kurdu

Henüz grafik sanatının pek az kimse tarafından bilindiği yıllarda çeşitli sanatçılar için hem bir okul hem de profesyonel bir çalışma ortamı yaratan San Organizasyon, 1969 yılından itibaren San Grafik Sanatlar Atölyesi adıyla faaliyetlerine devam etti. 1982 yılında bir şirket halini aldı ve halen, San Grafik A.Ş. olarak faaliyetini sürdürüyor.

Temelleri Ertel tarafından atılan yapı çok sayıda tasarım sanatçısının yetişmesine katkı sağladı

Sanat atölyesi, grafik sanatlar alanında bir Mengü Ertel ekolü oluşmasına da hizmet etti. Yapı altında Mengü Ertel yönetiminde veya kendisi tarafından ticari ve sanatsal pek çok grafik tasarım ürünleri üretildi. Hem Mengü Ertel hem de şirket bünyesinde yer alan diğer sanatçılar uzun yıllar boyunca önemli firmalar ve markaların yanı sıra kamu kurumları ve festivaller için özgün amblem ve logolar tasarladı. Öyle ki bugün milyonlarca insanın tanıdığı bazı kült logoların ve unutulmaz tasarımların altında Mengü Ertel imzası bulunuyor.

Türkiye’nin öncü grafik sanatçılarından biri olan Mengü Ertel, sanat yaşamı boyunca son derece önemli tiyatro afişleri de tasarladı

Usta sanatçı yaşamında önemli yer tutacak olan “afişlerle” 1960’lı yıllarda tanıştı. Muhsin Ertuğrul’un Kenterler tarafından sahnelenen “Salıncakta İki Kişi” adlı oyunu için bir tasarım yapmasını istemesi üzerine başlayan macera uzun yıllar boyunca devam edecekti. Ertel kariyeri boyunca dönemim tüm özel tiyatroları için afiş tasarımlarına imza attı. Meslek hayatında 150’den fazla tiyatro afişi ortaya çıkardı. Bunlardan bazıları yurt dışında önemli yarışmalarda derece elde etti. 1967’de Keşanlı Ali Destanı için yaptığı afiş çalışması usta sanatçının başyapıtlarından birisi olarak tarihe geçti.

1960’ların sonundan itibaren afiş tasarımlarıyla ülkemizi uluslararası arenada temsil etti

Bu alanda düzenlenen bazı önemli yarışmaların yanı sıra 1966 yılından itibaren çeşitli uluslararası afiş sergilerine ve bienallere katıldı. Aslan Asker Şvayk ve Godot’yu Beklerken afişleri 1966 Varşova Afiş Bienali kataloğunda yer aldı. Keşanlı Ali Destanı ve Kafkas Tebeşir Dairesi afişleri ise 1968 yılında Wilanów Poster Müzesinin düzenlediği Uluslararası Poster Bienali’ne kabul edildi ve müzenin arşivine girdi.

Mengü Ertel ilk kişisel sergisini ise 1969 yılında, İstanbul’daki Alman Kültür Merkezi’nde açtı

Grafik sanatının bu özgün ve öncü ismi, 1969-1999 yılları arasında Ankara, İstanbul, İzmir, Berlin, Münih ve Amsterdam gibi şehirlerde çok sayıda sergi düzenledi, başta tiyatro afişi çalışmaları olmak üzere eserlerini sanatseverlerle buluşturdu.

Mengü Ertel’in bazı eserleri uluslararası yarışmalardan ödülle dönmeyi başardı

Söz gelimi Jeanne d’Arc’ın Çilesi adlı çalışması 1974’te Cannes 2. Uluslararası Sinema Afişleri Sergisi’nde özel ödüle aday gösterildi ancak afişin basılmamış olması nedeniyle ödülü alamadı. Ertel, sonraki yıl aynı afişi özel olarak bastırıp Uluslararası Paris Film Afişleri Sergisi’ne gönderdi ve Büyük Ödülü İngiliz sanatçı Oscar Zárate’yle paylaştı. 1980 yılında, Moskova Olimpiyat Oyunları Afiş Yarışması üçüncülük ödülü kazandı. 1983 Grafik 83 Sergisi, İhap Hulusi Afiş Yarışması Başarı Ödülü’nün sahibi oldu.

TRT ve Kültür Bakanlığı gibi gibi kurumların ikonik logoları da Ertel ve arkadaşları tarafından tasarlandı

Ayrıca Arçelik, Maret, SEK, Tadım, Turkcell gibi çok sayıda markanın, Antalya Sanat Festivali ve İstanbul Film Festivali gibi farklı organizasyonların ikonik logoları da Ertel ve çalışma arkadaşları tarafından San Grafik bünyesine yaratıldı.

Türkiye’de grafik sanatının öncü isimlerinden biri olan ve bu alana önemli katkılarda bulunan Mengü Ertel 1998’de devlet sanatçısı unvanı ile taltif edildi

“Büyültmeler” adını verdiği son sergisini 1999 yılında İstanbul’da açan sanatçı, 2000 yılında hayatını kaybetti

Sanat anlayışı çağının ötesinde olan bu yetenekli sanatçı kariyeri boyunca onlarca özgün tasarıma imza attı, ikonik amblemler ve logolar yarattı. Mengü Ertel ölümüz eserleri ve ilham veren sanat yaklaşımı ile yalnızca grafik sanatçılarını değil, sanatın farklı disiplinlerinde faaliyet gösteren pek çok ismi etkilemeye devam bugün de devam ediyor. 

Kaynak: 1