İnsan, daha ilk andan itibaren çeşitli ihtiyaçlarla dünyaya gelir. İhtiyaçlar giderildikçe, mutlaka yenileri ortaya çıkar. Üstelik ihtiyaçlarımız, yaşamlarımızı kuşatan ve yöneten en temel unsurlar arasındadır. Bununla birlikte her zaman belirli bir hiyerarşi içerisinde yer alırlar. İşte Amerikalı psikolog Abraham Maslow, 1943 yılında yayımladığı bir çalışma ile insan ihtiyaçlarını akademik bir zemine oturtarak kuramsal hale getiren önemli isimlerden biriydi. 1943 tarihli Maslow teorisi veya yaygın söylenişiyle Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi temelde, insanın farklı kategorilerde ve aralarında hiyerarşik bir ilişki bulunan ihtiyaçları olduğunu ifade ediyor.
Ancak bu kıymetli psikoloji teorisinin ileri sürdüğü başka şeyler de var. Örneğin Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisine göre insanın kişilik gelişimi, o andaki baskın ihtiyaç kategorisinin niteliği tarafından şekillendiriliyor. Öte yandan Maslow’un tanımladığı ihtiyaçlar, çoğunlukla bir piramidin katmanları şeklinde tasvir ediliyor. Teoriye göre birey en alttaki fizyolojik ihtiyaçlarını karşıladıkça en üst basamaktaki kendini gerçekleştirme ihtiyacını gidermeye doğru ilerliyor. Gelin, Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi nedir, ihtiyaçlar hiyerarşisi basamakları nelerdir birlikte bakalım.
Maslow’un ortaya attığı ihtiyaçlar hiyerarşisine göre, her insanın doğuştan gelen bazı ihtiyaçları vardır. Maslow bu ihtiyaçları bir piramidin içinde en alttan en üste doğru bir sıraya koymuştur. İnsan alttaki ihtiyacını giderdikçe, bir üstteki gereksinimine doğru otomatik olarak ilerler. Yani alt düzey ihtiyacını tatmin etmediği sürece üste doğru ilerleyemez. Maslow bu hiyerarşiyi beş temel kategoriye ayırmıştır. Bunlar fizyolojik gereksinimler, güvenlik gereksinimi, sevgi / ait olma gereksinimi, saygınlık gereksinimi, kendini gerçekleştirme gereksinimidir.
Güvenlik gereksinimi (beden, iş, kaynak, ahlak, aile, sağlık ve mülkiyet güvenliği)
Ait olma, sevgi, sevecenlik gereksinimi (arkadaşlık, aile, cinsel mahremiyet)
Saygınlık gereksinimi (özsaygı, özgüven, başarı, başkalarına saygı duymak, başkaları tarafından saygı duyulmak)
Kendini gerçekleştirme gereksinimi (erdemli, yaratıcı, içten, problem çözücü, önyargısız ve hakikatleri kabul eder olmak)
1. Fizyolojik gereksinimler
Piramidin en altında hayatta kalmak için olmazsa olmaz olan fizyolojik gereksinimler vardır. Bu gereksinimler yemek, nefes alma, su, uyku ve cinsellik gibi şeylerdir. Maslow’a göre piramidin en önemli basamağı fizyolojik ihtiyaçlardır. Çünkü canlılar hayatlarını boyunca bu ihtiyaçları karşılamak için uğraşırlar ve bu ihtiyaçlar karşılanmadan diğer ihtiyaçlar basamaklarına geçilemez.
2. Güvenlik gereksinimi
Fizyolojik ihtiyaçlar karşılandıktan sonra güvenlik öncelikli hale gelir. Güvenlik gereksinimleri arasında mülkiyet güvenliği, finansal güvenlik, kişisel güvenlik ve sağlık yer alır. İnsanlar, fiziksel olarak hayatta kalmak için gerekli olan bu iki basamağı karşıladıktan sonra diğer basamaklara geçebilirler.
3. Sevgi / ait olma gereksinimi
Fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarını karşılayan insanlar piramidin üçüncü kısmı olan sevgi / ait olma gereksinimi için motive olabilirler. Bu basamakta insan, eş, çocuk ve arkadaş gibi eksikliklerini gidermeye çalışır. Sevgi / ait olma gereksinimini karşılayamayan hiçbir insan bir üst basamağa geçemez.
4. Saygınlık gereksinimi
Alt basamaklar yeteri kadar karşılandıktan sonra sırada saygınlık gereksinimi vardır. Bu basamakta insan, kendine güven ve saygı duyar ve başarılı olmak ister. Ayrıca başkalarına saygı gösterir ve başkaları tarafından saygı duyulan biri olmak ister.
5. Kendini gerçekleştirme gereksinimi
Bu aşamada insanlar, ellerinden gelen her şeyi yaptıklarını ve potansiyellerinin en üst sınırına ulaştıklarını hissederler. Ancak kendini gerçekleştirme gereksinimi nadiren kalıcı bir histir. Dolayısıyla insanların yaşamları boyunca sahip oldukları kişisel gelişim için devam eden ihtiyacı ifade eder.
Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi neden önemlidir?
Maslow’a göre birey için o an baskın olan gereksinimler hangi kategoriye ait gereksinimler ise, diğer deyişle günlük etkinlikleri ağırlıklı olarak hangi gereksinimleri doyurmaya yöneliyorsa, kişilik gelişmişlik düzeyi de onun istencinden ya da seçiminden bağımsız olarak bu gereksinim kategorisine karşılık gelen düzeyde bulunacaktır.
Belirli bir kategorideki gereksinimler tam olarak karşılanmadan kişi bir üst düzeydeki kategorinin gereksinimlerini algılamaz, böyle gereksinimleri yoktur. Örnek olarak günlük olarak karnını doyurabilen fakat güvenlik içinde bulunmayan, kendini sürekli olarak olası bir tehdit altında algılayan bir insanın, dünya görüşünü geliştirmek için kitap okumak gibi bir gereksinimi yoktur. Belirli bir gereksinim kategorisindeki gereksinimlerin karşılanması durumunda kişi, bir üst kategorideki gereksinimleri karşılamaya yönelecektir. Bu durum kişilik gelişme düzeyini de bir üst düzeye sürükleyecektir.
Adım Caner Cem Martı, 1996 yılında Bartın'da doğdum. 2010 yılında geçirdiğim kaza sonucunda vücudumun %99'u felç kaldı. 2015'ten bu yana bazı cihazlar yardımıyla internet ortamında çalışabiliyorum. İçerik editörlüğü ve sosyal medya uzmanlığı gibi alanlarda tecrübe sahibiyim, ancak asıl uzmanlık alanım SEO uyumlu makale yazmak. Ayrıca front-end tasarımlar yapıyorum. Sinema, spor ve tarih gibi konular çok dikkatimi çekiyor. Özellikle sinema tutkunuyum.
