Yüzlerce yıl boyunca önemli imparatorlukların başkenti olan, eşsiz tarihi eserlere ve kıymetli kültür hazinelerine ev sahipliği yapan İstanbul yalnızca ülkemizin değil, dünyanın da en güzel şehirleri arasında yer alıyor. Bu kadim şehir günümüzde sanat, turizm, ticaret ve sanayi gibi pek çok farklı alanda özel bir konuma sahip. Tüm bu sebeple milyonlarca insana ev sahipliği yapması pek de şaşırtıcı değil. Fakat İstanbul’da yaşamanın pek çok zorluğu da var. Hayat pahalılığı, deprem tehlikesi ve elbette kalabalık nüfus İstanbul’da yaşamayı güçleştiren başlıca unsurlar arasından. İşte bu doğrultuda geçtiğimiz sene dikkat çekici bir gelişme yaşandı. 2023 yılında İstanbul nüfusu cumhuriyet tarihinde ikinci kez azaldı. Binlerce insan, 2023 yılında İstanbul’u terk etti. Peki, uzun zamandır ülkemizdeki en önemli çekim merkezi olan, “taşı toprağı altın” şehirden kaçış başladı mı? İstanbul nüfusu neden azalıyor, megakenti terk edenler nereye gidiyor? Detaylara birlikte bakalım.
İstanbul, yalnızca ülkemizin değil dünyanın da en önemli şehirlerinden biri
Tarihteki önemli imparatorluklara yüzlerce yıl boyunca başkentlik yapan İstanbul yalnızca kıtaları değil, kültürleri de birleştiren bir kent. İnsanlık tarihi için paha biçilmez kıymeti olan onlarca tarihi yapıya ev sahipliği yapıyor. Turizm, ticaret, sanayi, sanat ve kültür gibi alanlarda ülkemizin en önde gelen şehri olmaya uzun süredir devam ediyor. Yani İstanbul’un dünyanın en kalabalık şehirlerinden bir olması şaşırtıcı değil.
Ancak İstanbul’da yaşamanın bazı zorlukları da var
Trafik, nüfus yoğunluğu, hayat pahalılığı, deprem tehlikesi, konut ve çevre sorunları İstanbul’da yaşamı zorlaştıran unsurlardan yalnızca birkaçı. Üstelik İstanbul’un sorunları gün geçtikçe daha da derinleşiyor. Bu sorunlar ise İstanbul nüfusu üzerinde doğrudan bir etkiye sahip. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi 2023 verileri ise İstanbul nüfusu hakkında dikkat çekici bir gerçeği gözler önüne seriyor.
İstanbul, Türkiye nüfusunun yüzde 18,34’üne ev sahipliği yapıyor
Bu kadim şehir, kilometrekareye düşen 3013 kişi ile nüfus yoğunluğu söz konusu olduğunda ilk sırada yer alıyor.
TÜİK verilerine göre İstanbul’un nüfusu 2023 yılında, cumhuriyet tarihinde ikinci kez azaldı
İstanbul’da yaşayan insanların sayısı bir önceki yıla oranla 252.027 kişilik azalarak 15.655.924’e gerildi. İstanbul nüfusu cumhuriyet tarihinde ilk kez 2020 yılına azalmıştı. 2020’de İstanbul’dan ayrılanların sayısı ise 56.815 olarak kayıtlara geçmişti. Peki, İstanbul nüfusu neden azalıyor? Megakentten kaçış başladı mı? Şehri terk edenler nereye gidiyor?
İstanbul’daki nüfusun azalmasına neden olan pek çok faktör var
Yukarıda da kısaca değindiğimiz bazı sorunlar şehirdeki nüfus kaybının başlıca nedenleri olarak gösteriliyor. Örneğin İstanbul’daki hayat pahalılığı, özellikle orta alt gelir grubuna mensup kişileri yeni bir şehirde yaşamaya bir anlamda mecbur bırakıyor. Ekonomik sermayesi azalan, konut sahibi olamayan emeklilerin ve çalışma yaşamı dışında kalan nüfusun kentte varlıklarını sürdürmeleri gün geçtikçe daha da zorlaşıyor.
İstanbul’un yaklaşık yüz yılın ardından “göç veren” bir şehir haline gelmesinde nüfus yoğunluğuna bağlı olarak ortaya çıkan problemler de etkili
Bir türlü çözülemeyen trafik sorunu, çevre kirliliği, ulaşım sürelerinin uzunluğu, yeşil alanların sınırlı olması, konut ve nüfus yoğunluğunun yaşam kalitesini düşürmesi, okul veya hastane gibi kamusal mekânların hem sınırlı sayıda hem de niteliğinin düşük olması… Büyük oranda, aşırı nüfus sebebiyle ortaya çıkan bu sorunlar, imkânı olan pek çok insanın şehirden ayrılmasına neden oluyor.
Uzmanlar bu gibi sorunlara bağlı olarak ortaya çıkan taşınmaları yaşam tarzı göçü olarak isimlendiriyor
İstanbul’daki yaşanabilirlik düzeyinden memnun olmayan kişilerin yaşam tarzı göçüne karar verebileceği ve şehri terk etme için adım atabileceği ifade ediliyor. Yani yalnızca orta-alt gelir grubundakiler değil, İstanbul’da yaşamanın getirdiği türlü zorluklarla mücadele etmekten yorulan üst gelir grubundaki bireyler de farklı kentlere yerleşiyor.
Uzmanlara göre yeni istihdam olanakları ve uzaktan çalışmanın yaygın hale gelmesi de İstanbul’dan ayrılmayı daha kolay hale getiriyor
İstanbul nüfusu neden azalıyor sorusuna yanıt ararken üzerinde durulması gereken kavramlardan biri de “kent bölge”
Uzmanlara göre İstanbullar, son yıllarda kentten yani İstanbul’dan kent bölgeye taşınma eğiliminde. Söz gelimi 11 kentli Marmara Bölgesi, Türkiye nüfusunun yüzde 30,93’üne ev sahipliği yapıyor. Ayrıca İstanbul’un nüfusu azalırken veya nüfus artış hızı yavaşlarken, Marmara Bölgesi’nde nüfus artma eğiliminde. Öte yandan ekonomik nedenlerle veya yaşam tarzı göçü nedeniyle İstanbul’dan ayrılanların Marmara Bölgesi’ndeki farklı kentlere yöneldiği ifade ediliyor. İstanbul’daki sanayi, turizm, ticaret ve benzeri sektörlerdeki istihdam olanaklarının İstanbul çeperlerine ve bir anlamda kent bölgeye doğru genişlemesi göçün göçün önemli sebepleri arasında gösteriliyor.
İstanbul hem kendi etrafındaki hem de Türkiye’deki kent bölge gelişiminden etkileniyor
Kent bölgeler, geçmişteki kentsel gelişmelerden farklı olarak ekonomik, kültürel, toplumsal ve mekansal olanaklara sahip yeni cazibe merkezlerinin oluşmasına neden oluyor. Bu ise nüfus hareketlerinin sadece tek bir kente veya bölgeye değil ülkedeki farklı kent bölgelere yönelmesine olanak tanıyor.
İstanbul’dan ayrılanlar Türkiye’deki yeni cazibe merkezlerine yöneliyor
Yani İstanbul’u terk edenler, yalnızca şehrin çeperine veya aynı bölgedeki başka bir şehre gitmiyor. Türkiye’de kent bölge gelişimiyle ön plana çıan merkezler giderek daha fazla göç alıyor. İzmir ve kent bölgesindeki Aydın ve Manisa, Adana ve kent bölgesindeki Mersin ve Konya bu anlamda İstanbul’dan göç alan bölgeler. Yine de İstanbul’dan ayrılan nüfusun yoğun olarak “komşulara” yöneldiği söylenebilir. Kocaeli, Sakarya, Yalova Tekirdağ, Edirne, Kırklareli Bursa, Balıkesir ve Çanakkale İstanbul’dan en fazla göçün yaşandığı şehirler arasında gösteriliyor. Kısacası kadim İstanbul şehri, pek çok farklı değişkene bağlı olarak uzun yıllardan sonra nüfusunu kaybediyor.
