Antik Yunan’da dünyanın yaratılışı, tanrı, tanrıça ve kahramanların hayatı hakkındaki söylence ve öğretileri içeren Yunan mitolojisi, birçok kişinin ilgi alanı. Zeus’tan Afrodit’e tanrılarla ilgili çeşitli hikayeler duyduğumuz Yunan mitolojisinde pek göze çarpmayan ve diğer tanrılara kıyasla, kıdemsiz olarak isimlendirilen bir tanrı bulunuyor. Son derece sıra dışı bir hikayesi olan bu tanrı ise Dionysos’ten başkası değil. Dionysos şarap tanrısıydı. Şarabın sadece sarhoş ediciliğini değil, sosyal ve faydalı etkilerini de temsil ediyordu. Ancak bu tanrının çift kişilikli olduğu söyleniyordu. Şarap tanrısı Dionysos ve ilginç yaşamını yazdık.
Dionysos, 12 Olympos tanrısından biri olarak biliniyor. Yunan mitolojisinde en güçlü ve önemli tanrı olan Zeus ve Semele’nin oğlu olan Dionysos’un doğuş efsanesi oldukça ilginç. Tanrı Dionysos’un iki kez doğduğuna inanılıyor
Eski kaynaklara göre Zeus, Hera ile evliyken Semele’ye aşık oldu. Zeus’un karısı Hera ikiliyi kıskandığı için yaşlı bir kadın kılığına girdi ve Semele’ye Zeus’un ona güçlerini göstermesini söyledi. Semele, Zeus’tan güçlerini göstermesini isteyince ise Zeus’un gücü Semele’yi yakarak öldürdü
Bu sırada Semele’nin karnındaki yedi aylık bebeği düştü. Zeus ise bu sırada mucizevi olarak orada biten sık yapraklı bir sarmaşığın yanmaktan koruduğu Dionysos’u kurtardı ve baldırında sakladı. Daha sonra Tanrı Dionysos Zeus’un baldırından doğdu
Ancak yaşamı uzun sürmedi. Dionysos’u istemeyen Hera, Kuretalar’a rüşvet vererek çocuğa eğlenmesi için oyuncaklar verdi. Ustaca yapılmış bir ayna ile çocuğu bir çalılığın içine çekti ve Hera’nın emri üzerine Titanlar, Dionysos’u kaçırıp küçük parçalara bölerek, bir kazanda pişirdi
Ancak çocuğun büyükannesi Rhea torununa acıdı ve Athena’nın yardımıyla onu kurtararak parçalarını birleştirdi. Bu şekilde Dionysos iki kez doğmuş oldu. Nitekim Hera, tanrı Dionysos’un peşini bırakmadı. Dionysos’un iki kişiliği vardı ve kıdemsiz bir tanrıydı
Keçiye dönüştürüldüğünde şarabı buldu ve şarapla ilgili her şeyi temsil ediyordu
Dionysos yeniden doğduğunda kız gibi giydirilerek Hera’dan saklanılmak istendi. Ancak bu mümkün olmadı. Zeus ise oğlunu korumak için onu keçiye dönüştürerek Nysa dağındaki nemflerin arasına gönderdi. Genç tanrı burada şarabı icat etti. Ardından ise dünyayı dolaşmaya başladı. Hemen hemen dünyanın her yerine gidip şarap götürdü. Birçok zorluk yaşadı, esir alındı. Bir efsaneye göre esir alındığı bir gemide aslana dönüşerek gemi kaptanına saldırdı. Gemiyi ise asmalarla kapladı.
Dionysos çift kişilikliydi; bir tarafı eğlenceliydi…
Dionysos, ikili bir kişiliğe sahip olmasıyla biliniyor. Bir yandan sevinç, coşku ve neşe getirirken aynı zamanda acımasız ve kör edici bir öfkesi olduğu söyleniyor.
Stanford Üniversitesi’nde klasikler profesörü Richard P. Martin Dionysos hakkında şunları söylüyor; “Eski Yunanlılar için derinden hissedilen kişisel ve sosyal bir gerçeklikti. Aynı anda neşe ve dehşetle bağdaştırılıyor, bu yüzden her zaman bilincin sınırları ve duyguların nasıl işlediğiyle ilgilenen sanatçılara, filozoflara ve şairlere hitap ediyor. Friedrich Nietzsche, çılgınlığın son aylarında ara sıra mektuplarını ‘Dionysos’ olarak imzaladı.”
Diğer tarafı ise öfke dolu ve korkunçtu
Dionysus’un korkunç bir yönü de var. En korkutucu hikayeler, Dionysos’a ve ona coşkuyla tapan taraftarlarına direnen insanların, tanrının özel ritüel uygulamalarını yayarak şehre geldiklerinde başlarına gelenler hakkında. Dionysos aynı zamanda ölüler diyarıyla da ilişkili. Bu yüzden kimi zaman yılan formuna büründüğünden söz ediliyor. Onun adına yapılan Anthesteria bayramları ölülerin de bayramı olarak kabul ediliyor. Dionysos’un gecenin karanlığında kalmış başka ayinsel tarafları da var. Bazı gizli derneklerde transa geçmek adına uyuşturucular kullanılır, şarap içilir ve tanrının bedenini temsil ettiği düşünülen çiğ et yenirdi. Bu çılgın eğlencelerde Dionysos’un etrafında eğlence düşkünü Silenos, Satyros, Mainad’lar bulunurdu, şaraptan sarhoş olmuş bir şekilde dağ tepe koşar, bağırır, danaları öldürürlerdi. Bu eğlencelerin birinin başında bulunan kadınlardan Agaue, onları engellemeye çalışan hükümdar oğlu Pentheus’u o esriklikle tanıyamayarak parça parça etmiş, sarhoşluğu geçince de dehşet ve çaresizlik içine düşmüştü..
Dionysos, sembolü olan asma ağacı gibi ölüp yeniden doğar, haz ve acı arasında iki uçta gider gelir. Bu yüzden psikiyatride manik depresif onun duygu durumunu temsil eder.
Dionysos aynı zamanda tiyatro tanrısıydı
Tiyatro, Dionysos sayesinde ortaya çıktı. Dionysos adına düzenlenen bağ bozumu şenliklerinde tiyatronun temeli atıldı. Bu şenliklerde bir koro bulunmaktaydı; daha sonraları koronun önüne bir oyuncu, daha sonra ikinci bir oyuncu geçti, böylece tiyatronun temelleri atılmış oldu.
Martin; “Atina’daki Akropolis’in güney yamaçlarında, eski bir türbrnin hemen yanında inşa edilen antik Dionysos Tiyatrosu’nda hala yürüyebilirsiniz. Drama nasıldır? Maskeleme ve kılık değiştirme ve kendi benliğinizden hayali bir başka benliğe dönüşmekle ilgili. ” diyor.
Kaynak: 1
