Antik dünyanın en büyük liderlerinden biri olan Büyük İskender, sadece bir imparatorluk kurmakla kalmadı, aynı zamanda tarih boyunca kalıcı izler bırakacak şehirler inşa etti. Yaşamı boyunca Pers İmparatorluğu’nu fetheden ve Helenistik kültürü geniş coğrafyalara yayan İskender, askeri ve stratejik dehasının yanı sıra şehir kurma konusunda da olağanüstü bir başarı sergiledi. Adını verdiği şehirler, yalnızca askeri zaferlerini değil, aynı zamanda kültürel ve ekonomik mirasını da yansıtıyor. Onun kurduğu bazı şehirler günümüzde hâlâ yaşamını sürdürüyor, tarih ve uygarlık açısından bir köprü görevi görüyor. Bu yazımızda, Büyük İskender’in kurduğu ünlü şehirler ve bu şehirlerin antik dünyadaki önemine yakından bakacağız.
1. İskenderiye – Mısır
İskender’in kurduğu şehirlerin belki de en ünlüsü Mısır’da yer alan İskenderiye’ydi. MÖ 332 yılında kurulan bu şehir, Akdeniz kıyısında, Nil Deltası’nın hemen yanında konumlanmıştı. İskender’in planı, İskenderiye’yi imparatorluğunun yeni başkenti yapmaktı. Ne yazık ki, bu büyük vizyonunu gerçekleştiremeden vefat etti. Ancak onun en sevdiği generallerden Ptolemaios I Soter, İskender’in planlarını devralarak şehri Ptolemaios Krallığı’nın başkenti ilan etti. İskenderiye kısa sürede antik dünyanın en önemli kültürel ve ekonomik merkezlerinden biri haline geldi. MÖ 3. yüzyılda yarım milyondan fazla nüfusa sahip olan İskenderiye, o dönemin en büyük şehirlerinden biri olarak kabul ediliyordu. Şehirde bulunan ünlü İskenderiye Kütüphanesi, dönemin bilgilerini toplayan ve farklı alanlardan bilim insanlarını kendine çeken bir cazibe merkeziydi.
2. Alexandria ad Issum – İskenderun – Türkiye
İskender’in zaferlerini kutlamak için kurduğu şehirlerden biri de ülkemizin İskenderun bölgesine denk gelen Alexandria ad Issum’dur. MÖ 333 yılında, Pers Kralı III. Darius ile yaptığı ünlü Issus Savaşı’ndaki zaferinin ardından kurduğu bu şehir, tarihte “Küçük İskenderiye” olarak da bilinir. Issus Savaşı, İskender için büyük bir zaferdi ve Pers kralı Darius’un ailesini İskender’e bırakıp kaçmasıyla son buldu. Günümüzde bu antik şehirden geriye pek bir şey kalmasa da tarihçiler, kalıntıların bugünkü İskenderun’un yakınında olduğuna inanıyor.
3. İskenderiye Eschate – Tacikistan
Büyük İskender, fethettiği toprakları daha iyi yönetebilmek ve sınırlarını korumak amacıyla stratejik şehirler kurmaya devam etti. MÖ 329 yılında Orta Asya’da kurduğu İskenderiye Eschate, bu şehirlerin belki de en önemlilerindendir. “En Uçtaki İskenderiye” anlamına gelen bu şehir, Orta Asya’nın kuzeyinde, bugünkü Tacikistan’da yer alıyordu. Şehir, bölgede yaşayan Yunan ve Pers sürgünlerinden oluşan bir nüfusa sahipti ve askeri açıdan stratejik bir konumdaydı. Şehrin kalıntıları, bugün Tacikistan’ın Hojand kentinde bir kale olarak hala görülebiliyor.
Alexandria Ariana, MÖ 330 yılında İskender’in Pers İmparatorluğu’na yaptığı sefer sırasında kurduğu şehirlerden birisi. Bu şehrin, günümüz Afganistan’ında Herat bölgesinde yer aldığı tahmin ediliyor. Alexandria Ariana, İskender’in Doğu ile Batı arasındaki ticaret yollarını kontrol etme amacının bir parçasıydı ve bölgenin stratejik önemi sebebiyle seçilmişti. Bugün tam yeri bilinmese de şehrin antik dönemde büyük bir ticaret merkezi olduğu düşünülüyor.
5. Kafkasya’da İskenderiye
Afganistan’ın kuzeyinde, Hindukuş Dağları’nın eteğinde bulunan Kafkasya’daki İskenderiye, MÖ 329 yılında İskender’in Hindistan’a olan seferleri sırasında kurduğu bir diğer şehir olarak dikkat çekiyor. Bu şehir, yalnızca askeri bir üs değil, aynı zamanda farklı kültürlerin bir arada yaşadığı bir sosyal merkez olarak da tasarlanmıştı. İskender, burada bir kale inşa ettirerek 10.000’e yakın Makedon, paralı asker ve farklı kültürlerden insanı şehre yerleştirdi. Böylece şehir hem güvenlik açısından hem de kültürel çeşitliliği ile ön plana çıkmış oldu.
6. Alexandria Arachosia – Afganistan
Büyük İskender’in kurduğu ünlü şehirler yazımızın sonuna geldik. Günümüz Afganistan’ında, Kandahar olarak bilinen Alexandria Arachosia, İskender’in MÖ 330 yılında kurduğu önemli şehirlerden birisi. Bu şehir, İpek Yolu üzerinde stratejik bir geçiş noktasında yer alıyordu ve hem Asya hem de Avrupa’ya ticaret için bir kapı işlevi görüyordu. Alexandropolis olarak da bilinen bu antik kent, Eski Kandahar Kalesi olarak günümüzde hala varlığını sürdüren kalıntılara ev sahipliği yapmaktadır. İskender’in kurduğu bu şehir, antik çağın en özel ticaret merkezlerinden biri olarak tarihe damga vurmuştur.
