Birikim yapmak, hepimizin kulağına güzel gelir. O hayallerdeki seyahat, yepyeni bir araba ya da belki de gelecekteki emeklilik günlerimizin finansal güvencesi… Ama gerçek şu ki, cüzdanınızın içinde duran bozuk paralar bile bazen size “beni harca” diye fısıldar. Peki neden birikim yapamıyorsunuz? Gelin, birikim yapmanıza engel olan davranışlar ve bu sürecin en büyük düşmanlarına birlikte göz atalım!
1. İndirim tuzakları: “Ama çok ucuzdu!”
Birçoğumuzun başına gelen bir olay: İnternette gezerken “yüzde 50 indirim” yazısını görürüz ve elimiz bir anda o “Sepete Ekle” butonuna gider. “Ama çok uygundu” bahanesiyle, aslında hiç ihtiyacımız olmayan şeylere para harcamaktan çekinmeyiz. İşte bu alışveriş bağımlılığı, birikim yapmanızı engelleyen hataların başında geliyor. “Zaten bir süredir bu elbiseyi düşünüyordum…”, “Ayakkabılarımın yanına bu da çok yakışır!” derken, sepet dolup taşar. Halbuki ihtiyacınız olmayan şeylere para harcamak, birikim yapmanıza engel olan davranışlar listesinin en üst sıralarında yer alır. Oysa ihtiyacınız olan şu: İndirim dönemlerinde dahi bir alışveriş planınız olmalı. Yoksa cüzdanınızda daima bir “indirim sezonu” olur! Unutmayın, bir şey indirimde diye almak, paranızı çöpe atmanın indirimli yolu olabilir.
2. Sabah kahvesi gibi küçük görünen harcamalar
Birikim yapmanıza engel olan davranışlar dendiğinde akla hemen küçük harcamalar geliyor. Sabah kahvesi, akşamüstü atıştırmalığı, hafta sonu “minik” bir dışarı çıkma… Her biri masum görünse de, bu küçük harcamalar birleşince cüzdanınızda bir kasırga etkisi yaratabilir. Sabah kahvesi, öğlen tatlısı, akşamüstü atıştırmalığı derken bütçenizdeki delik giderek büyür. Küçük gibi görünen bu alışkanlıklar, aslında büyük tasarruf hedeflerinizi baltalar. Birikim yapmanızı engelleyen hatalardan biri de bu “ufak ama sürekli” harcamalar. Birikim yapmanıza engel olan davranışlar arasında fark edilmeyen bu “ufak” harcamalar, tasarruf yapma hedefinizin sessiz düşmanlarıdır.
Hayallerinizi ertelemek güzel ama bunu bütçe planlamanıza da mı yapıyorsunuz? Birçok insan, gelecekte daha fazla kazanacağını varsayıp bugünkü harcamalarına sınırsız bir şekilde devam eder. Oysa gerçek şu ki, gelecekteki kazançlarınız belirsizken bugünkü harcamalarınız net bir şekilde cüzdanınızı boşaltıyor. İşte bu ise birikim yapmanızın önünde duran en önemli engellerden birisi.
4. Birikimi imkânsız gibi görmek
Bazen birikim yapmayı Everest Dağı’na tırmanmak gibi görürüz. “Bu maaşla nasıl birikim yapacağım?” dediğiniz zaman en başta sizi oyundan düşürebilme ihtimali var. Ama unutmayın, birikim yapmanın büyüklüğü önemli değil; önemli olan başlamak. İlk adım, alışkanlıklarınızı değiştirmek ve birikim yapma psikolojisine girmektir. Küçük adımlarla büyük farklar yaratabilirsiniz.
Bütçe planı yapmamak, paranızın nereye gittiğini anlamamanız anlamına gelir. Birikim yapamamanın nedenleri arasında en sık görüleni, kontrolsüz harcamalardır. Her ay düzenli bir bütçe planı yapmak yerine “ay sonu geldiğinde bakarız” demek, paranızı rüzgâra bırakmak gibidir. Oysa her harcamanın bir planı olsa, tasarruf yapma şansınız da artar.
6. “Hak ettim, harcarım!” tuzağı
Zor bir gün geçirdiyseniz “bir ödülü hak ettim” diye düşünebilirsiniz. O ödül bir kıyafet, lüks bir akşam yemeği ya da gereksiz pahalı bir alışveriş harcaması olabilir. Bu davranış bir iki kez olsa belki sorun değil, ama sürekli tekrarlanıyorsa işte o zaman birikim yapmanızı engelleyen hatalar listesine adınızı yazabilirsiniz! Bunun yerine ödül sisteminizi değiştirebilirsiniz. Örneğin, pahalı bir yemek yerine doğada yürüyüş gibi ücretsiz aktiviteleri ödül olarak kendinize sunabilirsiniz. Hem ruhunuz dinlenir hem de cüzdanınız.
7. Finansal okur-yazarlığın eksikliği
Paranızı nasıl yöneteceğinizi bilmemek, birikim yapamamanızın temel sebeplerinden biridir. Tasarruf yapmak bir zorunluluk değildir, bunu bir alışkanlık haline getirmeniz gerekmektedir. Bunun için bütçe uygulamaları kullanabilir, finansal okur-yazarlık üzerine kitaplar okuyabilirsiniz. Bütçe yapmak zor gibi görünse de aslında oldukça basittir. Gelirinizin bir kısmını birikiminize, bir kısmını ise harcamalara ayırarak başlayabilirsiniz. Hatta bunu bir oyuna dönüştürebilirsiniz: Her ay tasarruf hedefinizi artırarak kendinizi motive edin!
8. Harcama kontrolünü kaybetmek
Bir bütçeniz yoksa, paranızın nereye gittiğini anlamanız imkansızdır. Bütçesiz harcamalar, adeta bir geminin dümeni olmadan denize açılmasına benzer. Kaptan sizsiniz ama gemi nereye gidiyor belli değil. Birikim yapmanızın önündeki engellerin en büyüğü de işte tam olarak bu kontrolsüzlük.
9. Sosyal medyanın tüketim kışkırtması
Sosyal medyada gezinirken herkesin en güzel kıyafetlerle tatil yaptığı, en pahalı kahveleri içtiği ve lüks yaşam sürdüğü bir algı oluşuyor, değil mi? Bu, sizi de istemediğiniz harcamalara itebilir. Sosyal medya baskısına karşı koymak, birikim yapmanızı engelleyen hatalar arasında yer alan “başkalarını taklit etme” tuzağından kurtulmanıza yardımcı olur. Unutmayın, herkes kendi bütçesine göre yaşar ve sizin öncelikleriniz başkalarından farklı olabilir.
Birikim yapmanıza engel olan davranışlar, aslında düşündüğünüz kadar karmaşık değil. Biraz planlama, biraz sabır ve biraz da harcamalarınızı gözden geçirmek, sizi finansal olarak çok daha güçlü bir noktaya taşıyabilir. Tasarruf yapmak imkânsız değil; sadece davranışlarınızı değiştirmeye karar vermeniz gerekiyor.
Unutmayın: Küçük bir adım atın, büyük fark yaratın. Cüzdanınız ve gelecekteki siz size teşekkür edecek!
