Sınırsız hayal gücü ve evrenin derinliklerini merak ediş bilimin de kapılarını durmaksızın açıyor. Kadim zamanlardan bu yana doğayla etkileşim halinde olmamızla beraber onu açıklamaya ve işleyişindeki sırları da bulmaya çalışıyoruz. Avrupa’da bilimsel düşüncenin kesinkes benimsendiği ve kabul gördüğü dönem 18. asra denk düşer. Hatta hemen önce, 1694’te Thomas Corneille ‘’Bilimler ve Sanatlar Sözlüğü’’nü yayımlayarak bu bilim patlamasının da önemli atılımlarından biri gerçekleştirir. Matematik, fizik, kimya, doğa bilimleri gibi önemli alanlar 18. yüzyılda önemli ilerlemeler kaydeder. Evrendeki herhangi, en ufak bir şeyin dahi işleyişi aslında insanı oldukça hayrete düşürüyor. Popüler kategoridekilerden daha ağırlarına işte bilim kitapları!
1. Benim Gözümden Dünya (Albert Einstein)
Ondan öğreneceklerimizin haddi hesabı olmasa gerek. Albert Einstein 20. asrın en büyük teorik fizikçilerinden biri olarak Nobel Fizik Ödülü’ne layık görülmüştür. Bu kitapta Einstein’ın bilimci yanıyla beraber hayata ve dünyaya dair oldukça esprili ve samimi cümlelerini bulabilirsiniz. Dayanışmanın ve bilimin esas olması gerektiğine inanan Einstein’ın kitapta neler anlattığına dair arka yazıdan: ‘’Einstein insanlığa, yardımlaşmanın hakim olduğu barış dolu bir dünyaya ve bilimin yüce amaçlarına inanıyordu. ‘İyi ve Kötü’, ‘Din ve Bilim’, ‘Aktif Pasifizm’, ‘Hıristiyanlık ve Yahudilik’, ‘Azınlıklar’ ve ‘Bir Arap’a Mektup’ gibi farklı konu başlıklarının ele alındığı Benim Gözümden Dünya, işte bu inançların savunması niteliğindedir.’’
2. Büyük Sorulara Kısa Yanıtlar (Stephen Hawking)
Geçtiğimiz sene kaybettiğimiz evrenbilimci ve yazar Hawking, insanlığın baştan beri merak ettiği can alıcı sorulara keskin ve kısa cevaplar veriyor bu kitapta. Ölümünden önceki yazılarının derlenip toparlanmasıyla bir araya getirilen kitapta ne gibi sorulara yanıt aranıyor? Tanıtım bülteninden: ‘’Tanrı Var mı? Nereden geldik? Her Şey Nasıl Başladı? Evrende Bizden Başka Akıllı Yaşam Var mı? Zamanda Yolculuk Mümkün mü? Yapay Zekâ Bize Üstün Gelecek mi? Her şeyin gerisinde duran anlam ve tasarı nedir? Geçmişin yaratılış üzerinden açıklamaları bugün artık çok daha az uygun ve güvenilir görünüyor. Bu açıklamaların yerini New Age’ten Star Trek’e uzanan kendilerine yalnızca hurafe diyebileceğimiz çeşitli şeyler aldı. Gelgelelim gerçek bilim, bilimkurgudan çok daha tuhaf ve tatmin edici olabilir.’’
3. Incognito – Beynin Gizli Hayatı (David Eagleman)
Çağımızın popüler nörobilimcilerinden David Eagleman 20 dilde yayımlanan ve bu alanda adeta klasik halini alan kitabında beynimizin bilmeyenleri şaşırtacak özelliklerini ve işleyişini ele alıyor. Öğrendikçe zenginleşip hayranlık duyacağınız bir beyin kitabı bu. Tanıtım bülteninden oldukça davetkâr sözler: ‘’Siz daha tehlikeyi algılamadan, ayağınızı fren pedalının üstüne götüren kim? Neden sır saklamakta böylesine başarısız, nedenini bilmeden birini çekici bulmakta bu kadar başarılıyız? Eğer bilinçli zihin, yani sabah uyandığınızda sizinle birlikte uyanan ben, buzdağının yalnızca görünen kısmıysa, zihninizin geri kalanı tüm bir ömür neyle iştigal etmekte? Ünlü nörobilimci David Eagleman, 20 dilde yayımlanan -ve neredeyse şimdiden klasikleşen- kitabı Incognito ile beynimizin derinlerine dalarak, yaptığımız, düşündüğümüz ya da hissettiklerimizin çok büyük bir kısmının bizden başka bir biz tarafından yönetildiğini ürkütücü bir berraklıkla ortaya koyuyor.’’
4. Türlerin Kökeni (Charles Darwin)
19. asrın ortasında ilk defa basılan kitap, yayımlandığı günden bu yana insanın ürettiği pek çok alanı etkilemiş, bu bakımdan bilimle sınırlı kalmamıştır. Tabii ki Darwin’den sonra onun pek çok hataları ve yanlış kanıları ortaya çıksa da bu durum, kitabın değerini asla azaltmaz, hatta arttırır. Arka yazıdan: ‘’İlk basımı 1859’da Londra’da yayımlanan Türlerin Kökeni, dünyamızın bilim ve kültür tarihini değiştiren kitapların başında gelir. Darwin’in 20 yıllık araştırması sonucu ortaya çıkan ve evrimin mekanizmalarını açıklayan Türlerin Kökeni sadece biyoloji bilimlerinin değil, aynı zamanda tüm doğa bilimlerine ve edebiyattan felsefeye tüm insanlık kültürüne yeni bir bakış kazandırarak, insanın dünyayı anlama macerasında bir dönüm noktası oldu.’’
5. Kozmos (Carl Sagan)
Amerikalı astrobiyolog Carl Sagan dünyamızı tanımlamak için şu sihirli sözleri kullanmıştı: ”Soluk mavi nokta” Astrobiyolojinin de öncülerinden olan bilimci Kozmos kitabında yine merak etmekten kendimizi alamadığımız konulara, üstelik edebî bir kalemle değiniyor. Açıklama kısmından ele alınan meselelere dair: ‘’Canlıların ve evrenin yapısı/ Doğa yasaları tüm evrende geçerlidir/ Cennet ve cehennem/ Başka gezegenlerde yaşam var mı?/ Keşif yolculuklarının öyküsü/ Samanyolu: Gecenin bel kemiği/ Zaman ve mekan içinde yolculuk’’
6. 50 Soruda Yapay Zeka (Cem Say)
Günümüzü oldukça ilgilendiren ve etkileyici hareket kabiliyetleri, hünerleriyle de yer yer ürktüğümüz yapay zeka, geleceğimizin ve hatta şimdimizin bir gerçeği. Peki bu konuda hakkında neler biliyoruz? Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği’nden Cem Say bu önemli mevzuda akla gelebilecekleri cevaplıyor. Tanıtımdan: ‘’İnsanların yapıp makinelerin yapamayacağı şeyler var mı? Düşünen bir makine yapılabilir mi? Sadece sıfır ve 1 her şeye yeter mi? Gödel neden öldü? Turing kimdir? Doğanın, yaşamın, insanların programlama dili nedir? Hesaplama karmaşıklığı nedir? AlphaGo dünya go şampiyonunu nasıl yendi? Turing testi nedir? Bilgisayar insan dillerini nasıl anlar? Derin öğrenme nedir? Robotlar buluş, sanat, avukatlık, askerlik, doktorluk vs. yapabilir mi? Âşık olabilir mi?’’
7. Aziz Sancar ve Nobel’in Öyküsü (Orhan Bursalı)
Bilim ve teknoloji politikaları hakkında yazılar yazan gazeteci Orhan Bursalı Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan gururumuz Aziz Sancar’ın bu ödüle giden yolunu anlatıyor. Mardin’in Savur ilçesinde doğan Sancar’ın Nobel’e gidişine değin hayatı oldukça ilgi çekici olsa gerek. Arka kapaktan: ‘’Mardin’in Savur ilçesinden Stockholm’deki Nobel törenine uzanan müthiş bir başarı öyküsü yer alıyor elinizdeki kitapta. Laboratuvarlarda geçen bir ömrün ve bilim dünyasını sarsan keşiflerin yanı sıra Aziz Sancar’ın özel dünyasına çok yakından bakıyor, bu büyük bilim insanının tutkularına tanıklık ediyorsunuz. Aziz Sancar ve Nobel’in Öyküsü, futbol tutkusundan kanser tedavisinde açtığı yeni kapılara, altı şişe birayla eve kapanmasından en çok etkilendiği Nobel tebrikine, ailesinden çalışma arkadaşlarına kadar, Nobelli bir bilim insanının dört dörtlük portresini sunuyor.’’
8. İnsan Vücuduna Seyahat (Gavin Francis)
Farklı kitaplara da imza atan Dr. Gavin Francis dilimizde İnsan Vücuduna Seyahat adlı çalışmasıyla biliniyor. İçimizde neler olup bittiğini, hangi organın neye hizmet ettiğini öğrenmek benim her zaman hayranlık duyduğum bir konu olmuştur. Hastaların kendi öykülerini de görebileceğiniz kitabın tanıtımından: ‘’Cerrah, acil tıp uzmanı ve aile hekimi olarak edindiği tecrübelerden yola çıkan Francis hastalarının öykülerini, tıp tarihi, felsefe ve edebiyatla harmanlayarak insan vücudunu hastalıkta ve sağlıkta, yaşarken ve ölürken anlatıyor. İnsan Vücuduna Seyahat özünde insan olmanın anlamına dair derin düşünceler barındıran, vücudunuza bakış açınızı değiştirecek şiirsel ve dokunaklı bir kitap.’’
9. Gen Bencildir (Richard Dawkins)
Çağımızın önemli bilimcilerinden ve biyologlarından biri olan Dawkins bu kitabını ilk kez 1976’da yayımlayarak bir önceki asra da uzanabilmiş bir isim. Bilimci ve yazar ayrıca böylesi kapsamlı ve geniş bir konuyu her şeye karşın sade ve anlaşılır bir dille yazmış ve böylece halk arasında da anlaşılarak herkesi heyecanlandırmıştır. Tanıtım kısmından: ‘’Genin gözünden hayata bakışı parlak bir şekilde ve sade bir yazımla sunuşu, doğal seçilimin doğasıyla ilgili düşünce dizileri ile birleşerek evrimi anlayışımızla ilgili geniş kapsamlı imalarda bulunmuştu. Zaman, kitaptaki fikirlerin önemini onayladı. Kuvvetli entelektüelliğe sahip olmasına rağmen teknik bir dille yazılmamış olan ‘Gen Bencildir’ birçoklarınca bilim yazıtının başyapıtı olarak görülür ve kitaptaki öngörüler günümüzde bile ilk yayımlandığı gündeki kadar güncelliğini korur.’’
10. Fizik Yasaları Üzerine (Richard P. Feynman)
Nobel ödüllü fizikçi Richard P. Feynman kuantum üzerine yaptığı çalışmalarıyla büyük ilgi görmüş ve zaten ödülü de bu çalışmaları neticesinde almıştır. Fizik Yasaları Üzerine adlı kitabı Feynman’ın fizik yasalarının kavranışı ve çözümü üzerine bilgilerinin derlendiği önemli bir çalışmasıdır. Bir diğer fizikçi Freeman Dyson da, bu büyük bilimci hakkında kitabın da arka kapağına konu olan şu sözleri dile getirir: ‘’Dick’in [Richard Feynman] fiziğinin insanlar tarafından anlaşılmasının zor yanı matematiksel denklem kullanmamasıdır. Nevvton’dan bu yana teorik fizikçiler denklemler yazarlar ve sonra bu denklemlerin çözümleri üzerine çalışırlar. Hans [Bethe], Oppy [Oppenheimer] ve Julian Schvvinger bu şekilde fizik yapmışlardır. Dick ise denklemleri yazmadan çözümleri kafasında yapar. Neler olup bittiğini kafasında canlandırır ve minimum matematik kullanarak çözümün ortaya koyduğu resmi çıkartır. Hayatları boyunca denklem çözmeye uğraşanların onun karşısında şaşırıp kalmalarını anlayabiliyorum. Onların zihinleri analitik çalışırken, Feynman’ınki resimseldir.’’
