Yapay zeka şüphesiz günümüzün en önemli teknolojilerinden biri, belki de en önemlisi. Her geçen gün biraz daha gelişen yapay zeka teknolojisinin insan yaşamının yaşamın her alanında müthiş değişimlere neden olacağı, bilimden sanata pek çok disiplinde yeni bir dönemim başlangıcını oluşturacağı rahatlıkla söylenebilir. Ancak yapay zeka, kötü niyetli kişiler tarafından da kullanılabilir! Yapay zeka sayesinde kişisel bilgileri ele geçirmek, görüntüleri, sesleri ve metinleri manipüle etmek, sahte görseller ve içerikler hazırlamak hiç olmadığı kadar kolay. Yapay zeka kullanımı etik ve hukuk söz konusu olduğunda da pek çok ilginç tartışmanın merkezinde yer alıyor. İşte bu hususta, kısa süre önce dikkat çeken bir gelişme yaşandı. Avrupa Parlamentosu tarihte bir ilke imza atarak yapay zeka kullanımına ilişkin kurallar getiren tarihteki ilk yasal düzenleme olan Avrupa Yapay Zeka Yasasını onayladı. Peki, Avrupa Yapay Zeka Yasası nedir, ne zaman yürürlüğe girecek ve nelerdi düzenliyor? Detaylara birlikte bakalım.
Yapay zeka çağımızın en önemli teknolojileri arasında yer alıyor
Daha şimdiden pek çok farklı alanda etkin olarak kullanılan bu teknolojinin yakın gelecekte insan yaşamında köklü değişimlere neden olacağını tahmin etmek zor değil. Ne var ki yapay zeka, kötü niyetler için, kötü niyetli kişiler tarafından da kullanılabilecek bir teknoloji. Bu sebeple yapay zeka kullanım etik ve hukuk kavramlarının bir araya geldiği dikkat çekici tartışmaların sayısı hiç de az değil. Öte yananda geçtiğimiz günlerde bu doğrultuda oldukça ilginç bir gelişme yaşandı.
Avrupa Parlamentosu, dünyada yapay zeka kullanımına ilişkin kurallar getiren ilk yasal düzenleme olan Avrupa Yapay Zeka Yasası’nı onayladı
Yapay zekaya yönelik ilk kapsamlı kuralları düzenleyen yasa, Strazburg’da düzenlenen oturumda 46 hayır oyuna karşılık 523 evet oyuyla kabul edildi
AB Komisyonu, Avrupa Parlamentosu ve üye ülkelerin daha önce üzerinde uzlaşmaya vardığı yasa, 2 yıl içerisinde tüm Avrupa’da yürürlüğe girecek
Yasa gereğince Avrupa Birliği ülkelerinde kullanılacak yapay zeka sistemlerinin güvenli olması gerekecek
Ayrıca bu teknolojinin temel haklara karşı saygılı olması da yasa ile güvence altına alınacak. Yapay zeka sistemleri, topluma zarar verme ihtimaline göre risk temelli bir biçimde düzenlenecek. “Risk kabul edilemez” yapay zeka sistemlerinin kullanımı kısıtlanacak veya yasaklanacak.
Yapay zeka kullanımı hakkındaki tarihteki ilk yasal düzenleme onaylandı. Peki, bundan sonra ne olacak?
Yapay Zeka Yasası, dünyada genel amaçlı yapay zeka kullanımına ilişkin önlemler içeren ilk düzenleme konumunda. Bu doğrultuda temelde, yapay zekanın güvenli hale getirilmesi amacını taşıdığı ve bunu hukuki boyutta garanti altına almak için hazırlandığı söylenebilir.
Yapay Zeka Yasası teknolojinin güvenli hale gelmesine katkı sunacak düzenlemeler içeriyor
Örneğin kişilerin yüz görüntülerinin internetten veya kapalı kamera sistem görüntülerinden alınması, veya yapay zeka araçlarının duygu tanıma, cinsel yönelim veya dini inançlar gibi hassas verileri çıkarmak için biyometrik sınıflandırma yapması yasak kapsamına girecek. Bu doğrultuda faaliyet gösteren ve vatandaşların haklarını tehdit eden uygulamaların kullanılması Avrupa Yapay Zeka Yasası sayesinde yasaklanabilecek.
Kendi alanında tarihteki ilk düzenleme olan yasa, yapay zekanın kamusal alandaki kullanımını da düzenliyor
Örneğin iş yeri, okullar ve diğer toplumsal alanlarda kullanıcının güvenlik açıklarını manipüle etmek veya istismar etmek için kullanılan yapay zeka uygulamaları da yasa ile yasaklanıyor.
Yapay zeka biyometrik tanımlama sistemlerinin güvenlik güçleri tarafından kullanılabileceği durumlar da yasa ile belirlendi
Yasaya göre ilgili sistemlerin güvenlik güçlerince kullanılabilmesi ancak terör saldırısı veya kayıp gibi olağan dışı durumlarda ve adli makamların izniyle mümkün olacak.
Toplumsal yaşamı yakından ilgilendiren alanlarda faaliyet gösteren yapay zeka sistemleri yüksek risk kategorisinde değerlendirilecek
Kritik altyapı, eğitim, istihdam, sağlık, kamu hizmetleri, bankacılık, göç ve sınır yönetimi ile seçim gibi demokratik süreçlerdeki yapay zeka sistemleri yüksek risk kategorisinde yer alacak. Yasa, bu tür sistemlerde risklerin değerlendirilmesini, azaltılmasını, kullanım kayıtlarının tutulmasını, şeffaflığı ve insan gözetiminin sağlanmasını mümkün ve kolay hale getirecek.
Yasa ile genel amaçlı yapay zeka sistemlerinin kullanıma sunulmadan önce çeşitli şeffaflık kriterlerine uyması sağlanacak
Bu doğrultuda video, metin ve görüntü oluşturabilen, farklı dillerde konuşma yapabilen veya bilgisayar kodu yazabilen gelişmiş yapay zeka sistemlerine özel kurallar getirilecek.
Yasa sayesinde yapay zeka tarafından oluşturulmuş veya değiştirilmiş ses veya video içerikleri açık biçimde etiketlenecek
Öte yandan Avrupa Yapay Zeka Yasası, AB vatandaşlarının yapay zeka sistemleri hakkında şikayette bulunmalarına olanca verecek, haklarını etkileyen yüksek riskli yapay zeka sistemlerine yönelik kararlar hakkında bilgi edinmelerine olanak sağlayacak.
Hukuki anlamdaki ilk yapay zeka düzenlemesi olarak tarihe geçen yasa sayesinde bazı uygulamalar Avrupa’da yasaklanabilecek
Parlamento Sivil Özgürlükler Komitesi eş raportörü Dragos Tudorache, bu hususta “AB amacına ulaştı. Yapay zeka kavramını toplumlarımızın temelini oluşturan temel değerlere bağladık.” ifadelerini kullanıyor.
Gemini ve ChatGPT gibi popüler yapay zeka modelleri de yasa ile birlikte gelen uygulamalardan muaf değil
Teknoloji şirketlerinin ve geliştirilen yapay zeka modelleri ile uygulamalarının Avrupa Yapay Zeka Yasası içerisinde yer alan hükümlere uyması gerekecek. Yasada belirtilen kuralları ihlal eden şirketler, toplam cirolarının yüzde 7’si oranında para cezasına çarptırılabilecek.
