Değer yaşatmanın suç olduğu ülkemizde, her geçen gün bir başka güzelliğimizi kaybediyoruz.
Yeşillik gördüğü yerde rezidansın gücü adına yıkımlara girişen şirketler, şirketlere değerli yapıları peşkeş çeken taşeron peşinde koşan bir hükümet derken; bugün Beyoğlu’nda 15’in üzerinde eski sinemadan sadece 2’si ayakta kalmayı başarabildi. Geziden önce başlayıp, karışıklıktan faydalanarak sessiz sedasız Emek’i yıkan mahluk güruh, şimdi acımasız emellerini İnci Sineması üzerinde uygulamaya çalışıyor.
Aman altı üstü sinema salonu diyenler için, Burçak Evren’in sinema salonlarıyla alakalı görüşlerini sunmak isteriz:
“Sinema salonları ya da diğer bir deyişle düş şatoları, yalnızca filmlerin izlendiği sıradan mekanlar değil, onun da ötesinde sinemaya gitmeyi bir ritüele dönüştüren, topluca film izleme alışkanlığını kazandıran, benzer keyif ve güzellikleri paylaşmayı kendi tercihleri doğrultusunda yapan insanların birlikte soluduğu başka mekanlardır. Kimi zaman unutulmaz filmler bu mekanlarla, çoğu zaman da bu mekanlar kimi filmlerle öylesine örtüşürdü ki, filmi sinemadan, mekanı anılardan, filmlerden, tek bir kareden ayıramazdınız. İşte birlikte film izlemenin büyüsü ve sinema salonlarının önemi burada başlar. Sinemaya gitmek, basit bir eylemin değil, adeta bir merasimin başlangıcıdır. Kimi salonlar vardır ki, filmlerden öte, kendileri birer tercih nedenidir. Şu ya da bu filme gidelim yerine, Emek’e, Konak’a gidelim mi, sorusu tercihin de ötesinde, sinema salonunun varlığının, saygınlığının, hadi açıkça itiraf edeyim büyüsünün kanıtlanmasıdır.”
Kategori adımızın da hakkını verme umuduyla, işte maalesef yıkılan Beyoğlu sinemaları…
Emek Sineması (1924 – 2013)
Cumhuriyet Dönemi’nin en önemli ve İstanbul’un en görkemli sinema salonu Emek… 1924’te Melek Sineması ismiyle açılmış. Bina Emekli Sandığı’na ait olduğu için, 1930’ların sonunda Emek Sineması adını almış. O zamanlar mimarisi ve konforuyla Türkiye’nin en çağdaş sinemalarından biri. Uzun süre Akgün Film tarafından işletilmiş, sinemanın en kötü günlerinde bile aile sineması olma özelliğini sürdürmüş. 1950 ve 1960’larda salonun koltuklarının bir yıl süreyle satıldığı biliniyor. Emek için müze sinema demek doğru olur.
Bir süre “Yıkılsın alışveriş merkezi yapılsın”, “Hayır, yıkılmasın bir kültür varlığı olarak tadilatla koruma altına alınsın” tartışmalarının tam ortasında yer alan Emek Sineması, onca çabanın, protestonun, itirazın ardından bile varlığını sürdüremedi ve Kamer İnşaat’ın Grand Pera isimli projesi için tamamen yıkıldı. Atilla Dorsay Emek Sineması hakkında diyor ki: “Emek Sineması’nın kapatıldığı bir ülkede her şey olabilir, Emek’ten sonra hiç umudum kalmadı.”
Züğürt Tesellisi Var Mı: Yerseniz var. Grand Pera’nın en üst katına Emek Sineması’nın bir örneği kondurulacak.
İnci Sineması
Emek ile aynı kaderi paylaşacak olan bir diğer sinema salonu İnci Sineması. Mayıs ayında hız kazanan bir projeyle Ermeni Katolik Mihitaryan Manastır ve Mektebi Vakfı’na ait bölge işadamı Mehmet Uyanoğlu ile birlikte hayata geçiriliyor. Proje kapsamında konutların, ‘küçük bir şehir oteli’ ve onun altında da ‘alışveriş birimlerine’ dönüştürülmesi öngörülüyor. Ancak sinemanın geleceği ifade edilmiyor. Tek bilinen karma projenin Eski İnci Sineması’nın olduğu parselde gerçekleşeceği ve bir avlunun olacağı…
Halaskargazi Caddesi ile Nişantaşı’nın birleştiren, toplam inşaat alanı 79 bin 150 metrekare olarak açıklanan proje için kilise vakfına ait dükkanlar 14 Mayıs akşamında boşaltıldı. Bölgede inşaat süreci devam ediyor.
Züğürt Tesellisi Var Mı: İnanın bilmiyoruz…
Majik Sineması (1919 – 2012)
Taksim Meydanı’nda, Sıraselviler Caddesi’nin girişindeki salonu biz Devlet Tiyatroları Taksim Sahnesi olarak hatırlıyoruz. 1919 yılında Majik adıyla açılmış, sonra adı Taksim Sineması olmuş… Arkasındaki Maksim gazinosuyla birlikte AVM ve konut olmak üzere 2012’de yıkıldı. Lakin AVM ve konut projesinin ruhsatı şu an iptal olmuş durumda.
Züğürt Tesellisi Var Mı: Yok. Projenin ruhsatı iptal olsa bile, yıkılan yıkıldı, ayrıca inşaat devam ediyor.
Elhamra Sineması (1923 – 1999)
İstiklal Caddesi’nde, 320 numarada bulunan ve “Fransız Tiyatrosu” adı verilen binanın, 1831’de çıkan büyük bir yangında yanarak kül olmasının ardından, binanın yerine bir İtalyan (Giustiniani) tarafından yaptırılan yeni ve görkemli bina yeniden tiyatro olarak inşa edilmiştir. Sekizer kişilik 26 locası ve altın yaldızlarla, ön sıralardaki deri koltuklarla, kubbe şeklindeki tavanıyla süslü bina, Kristal Palas adıyla anılmaktaysa da iş yapamaması üzerine el değiştirerek bir süre halı ve mobilya dükkânı olarak kullanıldı. Arapzade Sait Bey’in binayı satın almasıyla; 1923 yılında Elhamra Sineması haline geldi.
Birkaç el değiştirmenin ardından 1976 yılında yeniden sinema salonu haline getirilmesiyle, günün cinsel içerikli filmleri modasına uyan yapı, 15 Şubat 1999’da yine bir yangınla sarsılarak kullanılamaz hale geldi.
Züğürt Tesellisi Var Mı: Yok. Yerine inşa edilen bina, gece kulübü olarak kullanıma açıldı. Şu an kapalı.
Alkazar Sineması (1923 – 1994 – 2010)
1923’te Elektra adıyla açılan, o zamandan 1994’e kadar çeşitli aralıklarla açılıp kapanan sinema, uzunca bir dönem porno filmlere ev sahipliği yaptı. 1994’ten itibaren estetik kaygı güdülerek çekilmiş sanat filmlerini göstermeye başlayan sinema, Beyoğlu’nun en eski sinema salonlarından biri. Sinema sanatına katkıda bulunan filmlerle izleyiciyi bu tarihi mekanda buluşturabilmek için canla başla çalışan işletmeciler, o tarihten bugüne kadar, dünya sinemasının ve ulusal sinemamızın seçkin örneklerini izleyiciyle buluşturma çabasında oldular.
Alkazar sineması, çok uzun bir zamandan beri sınırlı sayıdaki izleyicisinin film izlemek için ödediği bilet satış geliri ile yetinmek zorundaydı. Kendileri de birer Alkazar sevdalısı olan Alkazar sinemasının işletmecileri, son yıllarda bu işletmeyi yaşatmak için ellerinden gelen her şeyi yaptılar, maddi ve manevi her türlü özveride bulundular, lakin yeterli olmadı.
Sinema salonlarına bırakın en küçük destek vermeyi, sinemaları birer sanat mekanı değil, eğlence mekanı olarak görüp olağan vergisel yükümlülüklerinin yanı sıra ayrıca bir de eğlence vergisi adıyla ek yükümlülük getiren, sinema salonlarını Amerikan film endüstrisinin popüler, ticari filmlerine mahkum eden merkezi yönetim, bu kısır döngünün suçlusudur.
Züğürt tesellisi var mı: Yok. Sinemanın yerine şu an dönemlik açılan bir gece kulübü konuşlanmış durumda.
Lale Sineması (1954 – 2000)
Lale Sineması, Karaköy’ün ünlü börekçisi Çeyrek Hasan’a ait olan bina, 1939’da açıldı ve 1954’ten itibaren sinema işletmeciliği denince ilk akla gelen isimlerden Cemili Filmer tarafından işletildi. Yabancı filmlere ağırlık veren salon, zamanla arabesk filmlere yönelince izleyicisini kaybetmeye başladı. İstiklal Caddesi üzerindeki bu sinema küçülüp bölünerek 2000’lere kadar açık kaldı.
Züğürt Tesellisi Var Mı: Yerine açılan TeknoSA’yı sayarsanız, var.
Saray Sineması (1913 – 2000)
1913’te Gamo adıyla kurulan salon, daha sonra Glorya adını aldı ve nihayet 1930’larda Saray Sineması oldu. Geniş fuayesi ve salonuyla bütün Türk filmlerinin galalarını da ağırlayan sinema, aynı bloktaki Lüks Sineması’yla birlikte uzun yıllar önce kapandı. 2000’lere kadar gelmeyi başaran bina, aslında Demirören Grup’a satıldığı gün yıkılmayı da garanti altına almış oldu. Yeri, bugün yerine neyin yapıldığını çok iyi bildiğiniz bir yerde. Güzelim caddede gereksiz beyaz bir leke, rantın süslü betona bezenmiş temsilcisi Demirören AVM’nin olduğu yerde.
Züğürt Tesellisi Var Mı: YOK. Onun yerine Demirören verelim? Yeter diyelim!
Rüya Sineması (1930 – 2013)
Rüya Sineması, Yunan Konsolosluğu olarak kullanılan Şişmanoğlu Konağı ile Serkildoryan’ın arkasındaki boş alana 1930 yılında yapıldı. İlk adı Artistik Sineması’ydı sonra Sümer ve Rüya oldu. Uzun yıllar seks filmleri gösteren sinema birkaç yıl önce festival ve vizyon filmleriyle bir atağa kalkmak istediyse de ömrü vefa etmedi. Emek Sineması’yla birlikte kapatıldı. Şimdi Emek’le aynı kaderi paylaşıyor.
Züğürt Tesellisi Var mı? Yok.
Sine Pop Sineması (1943 – 2012)
Emek’le aynı yerde, Yeşilçam Sokak’ta 1943 yılında Ar Sineması olarak açıldı. Çok yakın zamana kadar da Beyoğlu’nun en popüler sinemalarından biri olarak çalıştı. Demirören AVM inşaatı sırasında gürültüden etkilendiği, sonra duvarlarında çatlaklar oluştuğu haberleri yer aldı. Kasım 2012’de kapandı. Yerine Demirören AVM açılmamasına rağmen Demirören’den dolayı kapanan ilk sinema salonu olarak da tarihe geçmiş oldu böylece.
Züğürt Tesellisi Var mı? Yok.
Etual Sineması (1920 – 1960)
1920’lerde açılan Etual Sineması, 1933 yılında adını Yıldız Sineması olarak değiştirdi. Etual Sineması, önce 1960’lı yıllarda kapandı, sonra Deniz Bank oldu.
Züğürt Tesellisi Var mı? Yok.
