Nörologlar, hayatınızda yapacağınız birkaç küçük değişikliğin öğrenme, yaratıcılık ve zihinsel dayanıklılığı oldukça olumlu doğrultuda etkileyebileceği kanısında.
Kafeinin, düzenli egzersiz ve beslenmenin beyin sağlığınız üzerinde dikkate değer bir etkisi olduğunu söylesek yanlış olmaz. Muhtemelen bu konuyla alakalı, size tavsiye veren çok sayıda makale okumuşsunuzdur. Hatta okuduklarınızdan etkilenip bazılarını hayatınızda bir alışkanlık haline getirmiş bile olabilirsiniz.
Fakat teoride yararlı gibi görünen bazı alışkanlıklar beyninizi olumludan ziyade olumsuz etkiliyor olabilir. İşte yararlı olduğu varsayılan bu beş alışkanlık ve Nörobilimci Tara Swart’ın bu 5 “verimli” alışkanlığa dair yaptığı uyarılar:
1. Şehir içinde koşu yapmak ya da bisiklet sürmek
Şehir içinde, kaldırımlarda koşan insanlar gördüğünüzde eminiz siz de onlara çok özeniyorsunuzdur. Oysa belki de yollardan uzak durmaları ve hatta spor salonuna gitmeleri konusunda uyarsanız daha iyi olabilir. Çünkü kardiovasküler egzersizin dikkat, öğrenme ve ruh halini olumlu etkilediğini bilmemize rağmen kirli hava solumanın da bir o kadar zararlı olduğunu aklımızdan çıkarmamalıyız.
Araba egzozundan çıkan dumanı solumak algı bozukluklarına sebep oluyor. Kirli havayı soluduğunuzda bu beyninizdeki BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor) oranını düşürür. BDNF beynin algı ve hafıza performansını artıran bir proteindir. Araştırmalar şehir içinde bisiklet kullanan kişilerin BDNF oranında hiçbir değişiklik olmadığını gösteriyor.
2. Sağlıklı atıştırmalıklar
Hepimiz birer “doğal otlakçı” olduk! ABD’deki insanlar bu yeni ortaya çıkan atıştırma geleneği yüzünden kalorilerinin yüzde 25’ini birkaç saatten fazla bir şey yemeden tükettiklerini düşünüyorlar.
Eskiden büyüklerimiz, yeme alışkanlıklarımızın iştahımızı artırmanın önemine inanıyordu. Bir şeyler atıştırarak akşam yemeğini atlamak asla onlara göre değildi. Ama bizler şimdi çantalarımızı kaşifler gibi meyve, kuruyemiş ve çeşitli proteinlerle doldurarak çıkıyoruz. Ancak bu sağlıklı atıştırmalıklar ne kadar sağlıklı? Ve bireyi ne kadar doyuruyor?
Aşırı aç kalma, konsantrasyonumuzu bozabilir, bilincimizi ve ruh halimizi olumsuz yönde etkileyebilir. Ancak bir süre gerçekten sağlık beslenmeyi dengeli bir şekilde hayatınıza sokarsanız, aralarda da oruç (intermittent fasting) tutarak zihinsel dayanıklılığınızı artırabilirsiniz.
Hepimiz diyet yaparken en sağlıklısını seçme konusunda biraz abartma eğilimindeyiz. Oruç tutmanın yanı sıra, ağzımıza attığımız her besini not ederek kendimizi disipline edebiliriz. Gün boyunca enerjinizi ve kendinizi nasıl hissettiğinizi not ederseniz ikisi arasındaki ilişkiyi gözden geçirebilirsiniz.
3. Uyku süresi
Uyku süresi ve şekli, uyuduğunuz periyot, mental bütünlüğünüz için büyük önem taşır. Örneğin uyandığınız saat kalp ritminize olumsuz etkide bulunur. Arizona Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma “sosyal jet-lag” isimli bir tanım ortaya attı. Bu tanıma göre uykusuzluk, rastgele saatlerde uyuyup uyanmak; kişinin modunu düşürüp, tükenmişliğe neden oluyor. Günlük ideal uyku saati 7 ila 9 saat arasıdır. Kısa kestirmeler (20-40 dakika) kişiyi uyku sersemi yaparken, en az 90 dakikalık gün içindeki bir uyku, tüm uyku döngüsünü tamamlayacağı için uyuyan kişiye daha iyi gelir, hafıza ve öğrenme becerilerini geliştirir. Yani eğer iyi gelmesini istiyorsanız en kısa uyku sürenizi bile 90 dakika civarı tutmanız da fayda var.
4. Kafeini tamamen kesmek
Çoğu insan için kahve içmeyi bırakmak neredeyse imkansıza yakın bir durum. Ama zaten neden kahveyi tamamen bırakmanız gereksin ki? Eğer günde 4-5 fincandan fazla kahve içen bir tiryakiyseniz radikal bir değişim yapın ve azaltmayı deneyin. Ama daha sınırlı bir tüketiciyseniz kafein zaten sağlığınıza fayda sağlıyor olabilir.
Güçlü bir antioksidan olan kafein, sinir sisteminizi uyarır. Ayrıca dünyaca ünlü John Hopkins Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırmaya göre hafızayı güçlendirmede de etkili oluyor.
Beyninize bir güzellik yapmak için günde 1, en fazla iki kahve içebilirsiniz. Sabah ve öğle yemeğinden sonra içeceğiniz kahve beyninize maksimum yarar sağlayacaktır. Gece boyu uykusuzluk çekmemek için akşam kahve içmemenizi tavsiye ederiz.
5. Akşam egzersizleri
Egzersiz yapmak hem beyniniz hem de vücudunuz için ideal bir eylemdir. Ama zamanlamasını iyi yapmanız gerekiyor! Uyku saatinize yakın bir zamanda yapacağınız egzersiz uykunuzu bölebilir. Oysa gün içinde herhangi bir saatte yapacağınız egzersiz her durumda mışıl mışıl uyumanızı sağlar.
Günü en verimli şekilde geçirmek için tabii ki sabah yapılan egzersizden daha faydalısı yok. Yapacağınız yarım saatlik egzersiz sonrası bol su içmeyi ve protein odaklı bir şeyler yemeyi unutmayın. Aksi halde yaptığınız egzersiz hem bünyenizi hem de beyninizi olumsuz etkileyecektir.
Bu alternatiflerden birkaç tanesini yapmaya başlayarak zaman içerisinde kendinizi daha zinde ve verimli hissedeceksiniz. Ve beyniniz size teşekkür edecek.
