Son zamanlarda gerek televizyonlarda gerekse sosyal medyada fırtına gibi esip savrularak hepimizi bunaltan referandum haberleri arasına sıkışmış küçücük ama bir o kadar güzel haber içimize ferahlık verdi. Geçtiğimiz günlerde Artvin’in Şavşat ilçesinde yapılan Uluslararası Cittaslow Birliğinin Türkiye Genel Kurul toplantısında Bolu’nun Göynük, Sinop’un Gerze ve Isparta’nın Eğirdir ilçelerinin de “Sakin Şehir” unvanı almasıyla ülkemizdeki Sakin Şehirlerin sayısı on dörde yükselmiştir. Büyük şehirlerin boğuculuğuna inat geleneksel yaşam biçimlerini ısrarla koruyan Sakin Şehirlerde hız değil, tam bir yavaşlık, sükûnet ve huzur hâkimdir. Biz de hep birlikte bir nebze nefes alabilmek ve sakinleşmek için bu güzel haberi ve ülkemizdeki Sakin Şehirleri kısaca tanıtıp paylaşmak istedik.
1. Salyangoz Simgeli Sakin Şehirler
1999 yılında İtalya’da kurulmuş bir Uluslararası Belediyeler Birliğinin adı olan Cittaslow İtalyanca “Citta (Şehir)” ve İngilizce “Slow (Yavaş)” kelimelerinin birleşmesiyle türetilmiş “Sakin Şehir” anlamına gelen bir terim. Yavaş Hareketi’nin bir parçası olarak bilinen Cittaslow, İtalya’nın dört küçük kentinin belediye başkanlarının 1999 yılında bir araya gelerek kurdukları bir oluşum. Cittaslow hareketinin kuruluş amacı, kentlerin kendi kimliklerine sahip çıkarak küreselleşme sonucu ortaya çıkan birbirine benzeme ve aynılaşmanın önüne geçilmesidir. Kentlerin yönetilirken yerel yemeklerine, yöresel mimarisine, geleneklerine, göreneklerin, zanaatlarına, esnafına sahip çıkılması ve desteklenmesi, birliğin üye kentler için ortaya koyduğu kriterler vasıtasıyla sağlanmaya çalışılmaktadır.
2. Belli Kriterlere Uygunluk
Birliğe üye olmak isteyen kentlerin üye olabilmeleri için birliğin belirlediği kriterler üzerinden değerlendirilmesi ve Cittaslow felsefesine uygunluğu denetlenmektedir. Birlik kurulduğu zaman 59 olan bu kriterler 2013 yılında Uluslararası Bilim Komitesi tarafında yapılan bir çalışmayla güncellenmiş ve sayısı 70’e çıkmıştır. Kurulduğu ilk yıllarda İtalyan kentleri arasında yaygınlaşan hareket, günümüzde 28 ülkede 182 üyeye sahiptir.
3. Çanakkale-Gökçeada
Çanakkale’nin bir ilçesi ve Türkiye’nin en büyük adası olan Gökçeada (İmroz) Ege Denizi’nin kuzeyinde, Saros Körfezi girişinde yer almaktadır. Doğal güzelliklerinin yanı sıra doğal yaşamıyla da ülkemizin en dikkat çeken turizm merkezlerinden olan Gökçeada; tepelerindeki yeşilin farklı tonlarındaki zeytin ve çam ağaçları, masmavi koyları ve manastırlarıyla gezenlere görsel bir şölen sunmaktadır. Gökçeada tatlı su kaynakları yönünden de dünyanın sayılı adalarından birisidir.
4. Muğla-Akyaka
Cittaslow ilkelerini benimseyen Muğla’nın Akyaka beldesi “Doğaya saygılı, mimari yapısını koruyan, hizmet altyapısı güçlü, sürdürülebilir ve ekolojik turizme odaklı, insanların birlik ve beraberlik içinde ortak hareket edebildiği” bir yer olarak belirlemiş vizyonunu. Ege’nin gizli cennetlerinden bir olan Akyaka Gökova; bir tarafında Azmak Nehri, diğer yanında Gökova Körfezi ile yeşil ile mavinin adeta dans ettiği cennetten bir köşedir.
5. Ordu-Perşembe
Uzun zaman Roma ve Bizans hakimiyetinde kalan ve 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon İmparatorluğunu ortadan kaldırmasından sonra Osmanlının hakimiyetine giren Ordu’nun Perşembe (Vona) ilçesi Karedeniz kıyılarının en şirin ve güzel yerlerinden biridir. Kumsalları ve doğal plajlarıyla ünlü olan Perşembe gürültü ve görüntü kirliliğinden uzak haliyle Sakin Şehirler arasındaki yerini almıştır. Egzotik ve doğal güzellikleri, fındığı ve balıkçılığıyla ünlü Perşembe Karadeniz Sahilinin en önemli merkezlerinden biridir.
6. Şanlıurfa-Halfeti
Şanlıurfa ilinin batısında yer alan ve tarih boyunca Hititler, Asurlular gibi pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Halfeti; Birecik Barajının yapımıyla Fırat Nehrinin sularına gömülmüştür. Sular altında kalan minaresi, mezarları, okulları, taş evleri ve anılarıyla “Saklı Cennet” ve “Kayıp Kent” olarak da anılan Halfeti bu görüntüsüyle yerli ve yabancı turistlerin yoğun ilgi gösterdiği bir belde olmuş ve Sakin Şehir unvanını almıştır.
7. İzmir-Seferihisar
İzmir’in güneybatısında bulunan ve Evliya Çelebi’nin zeytin ve üzüm beldesi diye tanımladığı ilçenin tarihi 3000 yıl öncesine dayanmaktadır. Akalar’dan kaçan Giritliler tarafından kurulduğu ve İyonyalıların bir kenti olduğu bilinen, Kızıldağların batısında, denize inen yamaçlar ve Kocaçay vadisinin düzlükleri üzerine kurulmuş olan ilçe üzüm bağları ve zeytin ağaçları arasından görünen masmavi deniziyle İzmir’in en sakin yörelerinden biridir.
8. Artvin-Şavşat
Türkiye’nin en kuzeydoğusundaki ilçelerinden biri olan Şavşat, 2015 yılında Cittaslow kapsamına alınmış ve Türkiye’nin 10. Sakin Şehri unvanını kazanmıştır. Yeşil doğasının güzelliğiyle bilinen, dağlık ve engebeli bir arazi üzerine yayılmış bulunan Şavşat İlçesinin dört yanı yüksek dağlarla çevrilidir. Akarsu bakımından zengin olan ilçede çok sayıda buzul gölü de bulunmaktadır. Alabalık üretiminin yapıldığı Karagöl ve Meşeli Köyü orman içi mevkiinde bulunan milli parklar yörenin turistik mekanları arasındadır.
9. Sakarya-Taraklı
Taraklı, Sakarya ilinin güneydoğusunda, İstanbul-Ankara karayolunun ortasında yer alan ve Sakin Şehir unvanına sahip ilçelerimizden biridir. Yemyeşil bir doğanın içinde uzun yıllar ayakta kalabilmiş Taraklı evleri, Hıdırlık Tepesi ve Taraklı Hisarının yamaçları ile bu iki tepe arasındaki vadide kurulu olan Taraklı’ya, Göynük yönünden gelen dereyle birlikte ayrı bir güzellik katmaktadır. Üç yüz yıllık bir tarihe sahip olan bu evlerin genel karakteristiği Osmanlı şehir dokusunu oluşturan üç katlı ev mimarisine dayanmaktadır. Taraklı bu tarihi evlerin dışında hisarı, camisi, tarihi hanı ve hamamının bulunduğu sokaklarıyla görülmeye değer yerlerin başında yer almaktadır.
10. Erzurum-Uzundere
Eskiden Tortum ilçesine bağlı bir bucak olan Uzundere (eski adıyla Azort) 1987 yılında ilçe olarak Erzurum’a bağlanmıştır. Karadeniz Bölgesinde olan Uzundere, Erzurum iline 84 km uzaklıktadır. Üç bin yıllık geçmişiyle çok sayıda medeniyete ev sahipliği yapan Uzundere, sahip olduğu tarihi eserleri, mistik dokusu ve doğal güzellikleriyle önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Tarihi kiliseleri, köprüleri, Tortum Şelalesi, yemyeşil yaylaları, sıra sıra dağları ve ormanların arasında mavi boncuk gibi parlayan gölleriyle ziyaretçilerine doyumsuz güzellikler sunan Uzundere bütün bu özellik ve güzellikleriyle Sakin Şehirler arasındaki yerini almıştır.
11. Aydın Yenipazar
Ege Bölgesinin turizm ve tarım açısından en gelişmiş illerinden Aydın’ın küçük ve şirin bir ilçesi olan Yenipazar 4000 yıllık tarihi geçmişe sahiptir. Kurtuluş Savaşının simge kahramanlarından Yörük Ali Efenin memleketi olan ve leziz pidesi ile meşhur Yenipazar Sakin şehir ilan edildikten sonra “Tarihi bodrumlardan çıkaralım” kampanyası ile ismini duyurmuş. Evlerde bir köşede unutulmuş, tarihi değer taşıyan eşyaların gün yüzüne çıkarılıp toplanmaya başlamasıyla da meraklı gezginlerin uğrak yeri olmuştur.
12. Isparta-Yalvaç
Akdeniz Bölgesi’nin batı bölümünde, Göller Yöresinin en kuzeyinde yer alan ve tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Isparta’nın şirin ilçesi Yalvaç unutulmaya yüz tutan dericilik, keçecilik, halıcılık ve demircilik gibi el sanatlarını hâlâ yaşatan bir ilçemiz. Sultan Dağları eteklerindeki Yalvaç tarihi Osmanlı Hamamı, 800 yıllık Çınaraltı Meydanı ve kendine özgü mutfak kültürüyle turistlerin ilgi gösterdiği yerlerden biridir.
13. Kırklareli-Vize
Bir yanıyla Kıyıköy’den Karadeniz’e, bir yanıyla yemyeşil Istranca Dağlarına uzanan ve Trak Krallığından Osmanlıya birçok tarihi eseri barındıran Kırıkkale’nin Vize ilçesi de uluslararası “Sakin Şehir” ağının bir üyesi. Sahili, ormanı, deresi, şelaleleri, su kaynakları ve mağaralarıyla bir doğa harikası olan ilçede bir zamanlar başkentlik yaptığı Trak Krallığı döneminden kalan çok sayıda antik kalıntı da vardır.
14. Isparta-Eğirdir
Isparta’nın ikinci Sakin Şehri unvanına sahip ilçesi olan Eğirdir, Isparta’ya 34 km uzaklıktaki Eğirdir gölü kıyısında bulunuyor. Ülkemizde Sakin Şehirler listesine yeni kabul edilen üç ilçeden biri olan Eğirdir Bizans, Selçuklu ve Osmanlı medeniyetlerine ev sahipliği yapmış. MÖ 4.Yüzyıldan kalan Eğirdir Kalesi ile 13. Yüzyıldan gelen Hızırbey Camii ve Dündarbey Medresesi gibi tarihi yerlere sahip. Eğirdir halkı tarafından Atatürk’e verilen Can Adası, Türk Silahlı Kuvvetlerinin Dağ Komando Okulu, ender rastlanan Kasnak Meşesi ve Sığla Ormanları, Türkiye’nin en önde gelen Kemik Hastalıkları Hastanesi, elması ve sadece Eğirdir’de görülen Apollon Kelebeği ile tarih ve doğa zengini olan Eğirdir’in aynı adı taşıyan gölü de Türkiye’nin en büyük 2. tatlı su gölüdür.
15. Bolu-Göynük
Bolu ilinin güneybatı kısmında yer alan ve mevcut durumu ile tarihî dokusu bozulmamış, ender rastlanan Osmanlı kasabalarından birisi olan Göynük; “şeker fasulyesi, uğut marmelatı, tokalı örtüleri ve tahta oyma eserleri” ile Sit Alanı ilan edilen ünlü bir ilçedir. En eskisi yaklaşık 700 yıllık tarihi eser niteliğindeki konut, işyeri, hamam, türbe, hazire, tarihî çınar ağaçları gibi antik değerlerle süslü olan Göynük’te bu eserler halen işlevlerini sürdürmektedir. Bu varlıklarıyla yaşayan bir tarih olan ilçede kültürel değerler ve gelenekler, giyim kuşam, yöresel folklor, yöresel mutfak kültürü ve sosyal ilişkiler orijinalliğini koruyarak yaşatılmaktadır.
16. Sinop-Gerze
Ülkemizdeki doğal yapısı ve tarihi güzelliklerini korumayı başarabilmiş nadir ilçelerden olan Sinop’un Gerze ilçesi temiz ve huzurlu bir şehir olma özelliğiyle Sakin Şehir unvanını alan son beldelerimizden biri. Sahip olduğu doğal güzellikleri ve kent dokusu ile tarihi ve kültürel mirasını koruyarak sürdürebilir kılmayı başarabilen Gerze denize kadar uzanan çam ormanları ve doğal plajlarıyla da ünlü. 1956 yılında büyük bir yangın geçiren ve evlerin büyük çoğunluğu yanan Gerze’de bu yangından sonra yapılan düzenli, planlı ve güllerle dolu bahçeleri olan şirin yangın evleri ilçeye gelenlerin beğenisini kazanmaktadır. Ayrıca ilçedeki Gerze Feneri, Yakup Ağa Konağı da ilgi çeken yerler arasındadır.
