Müze dedik mi aklımıza belki de lise yıllarında okulla gittiğimiz yapılar gelir. Söz gelimi Topkapı Sarayı Müzesi İstanbullu öğrencilerin gittiği müzelerin başında gelir, yeri Fatih’tedir. Yine Fatih’te bulunan bir diğer yapıysa Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi’dir. Ciddi bir arşivden, yazarın kişisel ve mesleki eşyalarından oluşması bize müzelerin geçmişin canlı tanıkları olduğunu tekrar hatırlatma olanağı sağlar. Evet, müze dediğimiz şey büyük şahısların üretimini, işlerini, yaşantısını, o şahsın eşyaları üzerinden kapalı bir mekânda bize anlatan yapıdır. Peki, Türkiye’de bulunan edebiyat müzeleri bize ne anlatır?
1. Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi
Türk romancı, şair ve öğretmen Ahmet Hamdi Tanpınar’dan adını alan bir edebiyat müzesidir. 30’u aşkın yazarın kalem, daktilo, kitap, saat, pipo gibi eşyaları sergilenir. Kurumun arşivinde ise geçmişten günümüze var olan edebiyat dergileri, ödül alan eserler bulunur. 9 bini aşkın kitabıyla ziyaretçilere önemli bir çalışma ortamı sağlar. Yeriyse İstanbul Fatih’te Gülhane Parkı’nın içerisindedir. Müzeye giriş ücretsizdir. Ziyaret saatleri: Pazartesiden cumartesi günleri 10.00 – 19. 00 arasındadır.
2. Âşiyan Müzesi
Kaygılı, sarsıntılı, yer yer iyimser olsa da büyük fotoğrafa baktığımızda karamsar bir hayat sürmüş Tevfik Fikret. İçinde doğup büyüdüğü, babasından kalan Aksaray’daki konağı satıp Rumelihisarı’nda, öğretmenlik yaptığı Robert Koleji yakınlarında planlarını kendisi çizerek inşa ettirir Âşiyan’ı. Yıl 1905’tir. Âşiyan, İstanbul Belediyesi tarafından 1945’te müze haline getirilir, yazarın mezarı da buraya taşınır. Müzede Tevfik Fikret ile ailesinin ve Tanzimat edebiyatçılarının çeşitli eşyaları sergilenir. Yeri İstanbul Beşiktaş’tadır. Giriş ücretsizdir. Ziyaret saatleri: Pazartesi günü dışında 09.00-16.00 saatleri arasında ziyarete açıktır.
3. Divan Edebiyatı Müzesi
Fuzuli’yi, Nedim’i, Şeyh Galib’i ve tasavvufi âlemi sevenler beri gelsin. Galata Mevlevihanesi olarak da bilen müze hizmete 1975 yılında açılmıştır. 1491 yılında inşa edilen Galata Mevlevihanesi; semahane, derviş hücreleri, şeyh dairesi, kütüphane gibi çok nitelikli bölümlere sahiptir. Bu bakımdan Divan edebiyatı sevdalılarının mutlaka gidip görmesi gereken yerlerin başında gelir. İstanbul’un Beyoğlu semtinde yer alan müzeye giriş öğrenciye ücretsiz olup tam bilet 1 TL’dir. Ziyaret saatleri: Pazartesileri hariç her gün 09.30 ile 17.00 arasında gidip gezebilir, bizim yerimize de bir gazel okuyabilirsiniz.
4. Sait Faik Abasıyanık Müzesi
“Yazmasam deli olacaktım.” der S.F. Abasıyanık, bir öyküsünde. Yazar deniz, sandal, olta, balık ve bahar için yaratılmıştır adeta ve bunları yazmak için. Gidince onun hayatından kesitler görebileceğiniz müze Burgazada’da olup kendisinin vasiyeti üzerine ücretsiz ziyaret ediliyor. Çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazar günleri 10.30 – 18.00 arasında gidip görmeye kimsenin hayır diyebileceğini sanmıyoruz. Hele havalar da tıpkı onun istediği gibi güneşliyken.
5. Orhan Kemal Müzesi
Hapistedir Orhan Kemal. Bir gün kendisiyle aynı yerde hapis yatan büyük ustaya, Nâzım Hikmet’e götürür şiirlerini. Nâzım şiirlerini okur ve hiç beğenmez. Laf kalabalığı yaptığını, öyküye yönelmesi gerektiğini söyler Orhan Kemal’e. Bu azarın üstüne Türk edebiyatının en önemli romancılarından biri olur Orhan Kemal. Yazarın adını taşıyan müze Cihangir’dedir. Kendisine ait kitap, fotoğraf ve eşyalar sergilenmektedir. Hafta içi ve cumartesi günleri 10.00 ila 18.00 arasında ziyarete açık olan müzeye giriş ücreti öğrenci için 5, tam ücret ise 10 TL’dir.
6. Masumiyet Müzesi
Gelelim Orhan Pamuk’un müzesine. Yazarın aynı adı taşıyan romanı da var. Beyoğlu’nda son derece dikkat çekici bir binaya sahip Masumiyet Müzesi. Pamuk adeta demiş ki; ben 19. yüzyıldan kalma bir evi müzeye dönüştürür, Masumiyet Müzesi romanımda yer alan karakterlerin eşyalarını burada sergilerim. Salı, çarşamba, cuma, cumartesi ve pazar 10.00 ile 18.00 arasında, perşembe günleri ise 10.00 – 21.00 saatlerinde ziyarete açık. Öğrenci 10, tam ise 15 TL veriyor.
7. Hüseyin Rahmi Gürpınar Müzesi
Eski yazarlar adaları, Kadıköy’ü, Cihangir’i pek bir severler. Yüzyıllardan beri bu böyledir. Hüseyin Rahmi Gürpınar da adalılardan. 1912’den 1944’e kadar Heybeliada’da yaşamış büyük yazar. Yaşadığı evde müzeye dönüştürülmüş. Kişisel kütüphanesi, kendi yaptığı resimleri ve kimi özel eşyaları müzede sergileniyor. Giriş ücretsiz olup haftanın her günü 10.00 ile 16.00 arası ziyaretinize açıktır.
8. Tanzimat Müzesi
Türk edebiyatının dönüm noktalarından biri şüphesiz ki Tanzimat edebiyatıyla başlamaktadır. Divan edebiyatından yavaş yavaş uzaklaşılan, tiyatro, deneme, eleştiri, roman gibi Batılı türlerde eserler verilmeye başlanılan bir dönemden bahsediyoruz. Bugün roman okumak veya yazmaktan, bir tiyatro metni oluşturmaktan, bir deneme için kalem oynatmaktan bahsediyorsak bunda Tanzimat devri yazarlarının çok büyük payı vardır. Tanzimat müzesi Gülhane Parkı’nda barınıyor. Tanzimat Fermanı’nın kendisi, Osmanlı resmi belgeleri, Ziya Paşa ve Mustafa Reşid Paşa’ya ait eşyalar müzede sergileniyor. Pazar günü dışında her zaman 09.00 ile 16.00 saatleri arasında gidip görebilirsiniz.
9. Kemal Tahir Müzesi
Eşi Semiha Tahir’in kurduğu vakıf, Suadiye Kadıköy’deki bu evi müze haline getirmiş. Bileniniz vardır mutlaka; Kemal Tahir de Nâzım Hikmet’le mektuplaşan yazarlarımızdandır. Nâzım’ın daktilosu da burada sergileniyor. El yazmaları, Kemal Tahir’in binlerce kitabı, başarıları ve çeşitli görseller müzenin ana kemiğini oluşturmakta. Hafta içi her gün 09.00 ile 17.00 arasında ziyaret edebilirsiniz. Eşinin hatırasını canlı tutmak için bir evi müzeye dönüştürmek sanırız ki yapılabilecek en güzel şeylerden biri.
10. Türkiye Yazarlar Sendikası Edebiyat Müzesi ve Yazın Belgeliği
Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS) 1974 yılında Yaşar Kemal, Aziz Nesin, Turgut Uyar, Leylâ Erbil gibi isimlerin çabalarıyla bir çatı halini aldı. Kültür Bakanlığı’nın desteğiyle kurulan müze, “belgelik” ve “kitaplık” olarak iki ayrı bölüme sahip. İlk bölümde sanatkârların belge niteliğine sahip yazı ve çalışmaları yer alıyor. Kitaplık bölümü ise sözlükler, antolojiler, derlemeler, ansiklopedilerle bezenmiş. Müze İstanbul Beşiktaş’ta yer alıyor.
11. Rıfat Ilgaz Müzesi
Müzelerin ağırlıklı olarak İstanbul’da olmasına tepki duyanlarınız vardır mutlaka. Biraz kuzeye doğru gidelim öyleyse. Kastamonu Cide’de yer alan Rıfat Ilgaz Müzesi, yazarın doğduğu ev olup belediye tarafından müzeye dönüştürülmüştür. Pazar hariç tüm günler 13.30 ile 17.30 arasında ziyarete açık. Yazarın beşiğinden tutun da sefertasına kadar pek çok kişisel eşyası, çeşitli görseller ve yazarın kitapları müzede sergileniyor.
12. Cahit Sıtkı Tarancı Evi Kültür Müzesi
1910 yılında doğup büyür C.S. Tarancı. Diyarbakır evlerinin özgün dokusunu en iyi muhafaza edebilen yapıların başında bu ev gelir. 1973’te Kültür Bakanlığı’nca alınıp müze haline dönüştürülür. Kış aylarında 08.00 ile 17.00 arasında yazın ise 09.00 – 19.00 arasında ziyarete açıktır.
13. Adana Karacaoğlan Edebiyat Müzesi
Adana Seyhan’da halk ozanlarımızdan Karacaoğlan’ın adını taşıyan şahane bir edebiyat müzesi yer alıyor. 5 bine yakın materyale sahip bu müze ve kütüphanede pazar günleri haricinde her gün 10.00 ile 19.00 saatleri arasında açıktır.
14. Yahya Kemal Beyatlı Müzesi
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın ve daha birçoklarının hocası olan, şiire getirdiği yenilikler dolayısıyla şiir işinin kendisiyle sona erdiğini söyleyen Yahya Kemal Beyatlı adı şüphesiz ki edebiyat müzesi dedik mi olmazsa olmazlardandır. Yeri Fatih’te olup hafta içi her gün 10.00 ile 16.00 saatlerinde ziyaret edebilirsiniz.
15. Tarık Dursun Yazar Evi
Herhalde İzmir âşığı Attilâ İlhan, İzmir bir yazar evinin ilk defa Tarık Dursun adına açıldığını duysa biraz kıskanırdı ama yine de yaşam boyu onur ödülüne layık görülen bu yazarın eşyaları, kitap ve fotoğraflarının sergilenmesinden pek memnun olurdu. Tarık Dursun Yazar Evi haftanın her günü 08.00
– 17.00 saatlerinde ziyaretinize açıktır.
16. Namık Kemal Evi Müzesi
Hürriyet şairi ya da vatan şairi olarak da bilinen Namık Kemal 1840 yılında Tekirdağ’da doğdu. 1993 yılında Namık Kemal Derneği tarafından yaptırılan müze ise 1994 yılından bu yana hizmet veriyor. Müze, yazarın doğduğu 19. yüzyıl Tekirdağ evleri örnek alınarak yapılmıştır. Hafta içleri 08.00 ile 17.00 saatleri arasında kapısı herkese açıktır.
17. Ziya Gökalp Müzesi
Ziya Gökalp’in doğup büyüdüğü Diyarbakır’daki ev 1953 yılında Kültür Bakanlığı’nca alınıp 1956 yılında müzeye dönüştürülmüştür. Ünlü sosyolog ve yazar Gökalp’in yetiştiği bu ev Diyarbakır’a özgü bir mimariye sahiptir. Müzeye giriş ücretsiz olup yaz ayları 09.00 – 19.00 arası, kışın 08.00 – 17.00 arasında kapılarını açıyor.
18. Ahmed Arif Edebiyat Müze Kütüphanesi
2011 yılında müze ve kütüphaneye çevrilen yaklaşık 120 yıllık bu konak, şairin şahsi eşyaları, el yazmaları, Güneydoğulu pek çok şairin fotoğraflarıyla bezenmiştir. Diyarbakır’ın tarihine dair de eserler bulunmaktadır. Pazar günleri haricinde 08.00 ile 22.00 arasında ziyaretinize açıktır.
19. Mehmet Akif Ersoy Evi
Milli şair olarak da bilinen Mehmet Akif Ersoy’un İstiklal Marşı’nı bu evde yazdığı bilinmektedir. Şaire ait gözlük, tespih, cep saati gibi eşyalar ve yüzünün kalıbı gibi ilgi çekici birçok materyal de müzede sergileniyor. Hafta sonları hariç 10.00-12.00 ve 14.00-16.00 saatleri arasında ziyarete açıktır.
20. Evliya Çelebi Edebiyat Müze Kütüphanesi
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın projelerinden biri olan Evliya Çelebi Edebiyat Müze Kütüphanesi Kütahya’da olup Türk ve dünya edebiyatına dair yaklaşık 5 bin kitabı içinde barındırıyor. Ayrıca edebiyat, felsefe, sanat gibi konularda söyleşi düzenlemek isteyenlere tahsis edilen bir yer de mevcut. Pazar ve pazartesi günleri haricinde 10.00 ile 19.00 saatlerinde ziyaret edebilirsiniz.
21. Mevlana Müzesi
Mistik, tasavvufi âlem dediğimizde akla gelen ilk isimlerden biridir Mevlana. Müze 1926 yılından beri faaliyette olup vaktiyle Mevlana’nın dergâhı işlevini görüyordu. UNESCO’nun 2007 yılında adını verdiği Mevlana hâlâ tüm dünyayı etkilemeye devam ediyor. Konya’da bulunan müzeye giriş ücretsizdir. Kış ayları 09.00-16.40, yaz aylarında ise 09.00-18.30 arasında ziyarete açıktır.
22. Erzurumlu Emrah Edebiyat Müze Kütüphanesi
Büyük Türk halk şairinden adını alan müze Erzurum’dadır. Bine yakın yazarın edebiyata dair yaklaşık 5 bin kitabı bulunan müze 2012 yılında faaliyet göstermeye başladı. Türk edebiyatının önemli dergilerinin kapaklarının tıpkıbasımları ve çeşitli süreli yayınlar da müzede yer almaktadır.
23. Adam Mickeiewickz Müzesi
Aslen Polonyalı olan özgürlük şairi Adam Mickeiewickz, son yıllarını İstanbul Tarlabaşı’ndaki evinde geçirir. 1855’te burada vefat eden şairin bu evi, 100. ölüm yıldönümü olan 1955’te Polonya Kültür Bakanlığı ile işbirliği sonucunda müzeye dönüştürülmüştür. Yazarın İstanbul yıllarına ait fotoğrafları ile Polonya özgürlük mücadelesine dair belge ve görseller müzede sergileniyor. Yaz aylarında 09.00 ile 19.00 saatleri arası, kışınsa 08.00 – 17.00 arasında ziyarete açıktır.
24. Âşık Veysel Müzesi
Sivaslı halk ozanlarının başında gelen, herkesin sevip saydığı, onlarca farklı sohbete şiirleri ve hikâyeleriyle konu olan şair Âşık Veysel’in evi 1982 yılında Kültür Bakanlığı’nca müze haline getirilmiştir. Müze Şarkışla Sivas’ta olup yılın belirli günleri ozan adına festivaller düzenlenmektedir.
25. Karagöz Müzesi
Geleneksel gölge oyunumuz olan Karagöz ile Hacivat’tan adını alan müze Bursa Osmangazi’dedir. Belediye tarafından 2007 yılında müzeye dönüştürülmüştür. Karagöz Müzesi’nde iki galeri yer almaktadır. İlk galeride gölge oyununun tarihçesi, ikinci galeride ise tasvirler bulunmaktadır. Pazartesi günleri hariç her gün 09.30 ile 17.30 saatlerinde müze ziyarete açıktır.
