Seksenli yıllardan günümüze kadının toplumumuzdaki yeri eğitim ve iş hayatına katılmasıyla değişiyor. Ancak hala kadınlar erkeklerin baskısından ve şiddetinden kurtulabilmiş değil. Aile içi şiddet, tecavüz, cinsel taciz ve namus cinayetleri ülkemizin en büyük sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Kadınların toplum içinde gördükleri baskıyı, töre ve aile içi şiddeti yansıtan filmler ise üstü örtülen bu konulara başımızı çevirmememizi sağlıyor. Türk sinemasında kadının dönüşümünü yansıtan filmler denilince akla Atıf Yılmaz ve Müjde Ar filmleri geliyor. Atıf Yılmaz, filmlerinde toplumsal normların dışındaki kadınları seyirciye göstermeye çalışıyor ve genellikle bu rollerin altından da en iyi kalkan oyuncu Müjde Ar’a başrolü veriyor. 2000’li yıllarda ise yeni yönetmenler ile daha çok kadınların töre ile olan yaşam savaşlarına değiniliyor. İşte sinemamızda, kadınların toplumda kendine yer bulma, hayatta kalma, aşk, namus, töre, sorumluluk ve kendi olabilme savaşını en iyi anlatan filmler:
1. İffet (1982) IMDB puanı: 5,6
Kız kardeşi ile birlikte babasının katı kuralları altında hapis hayatı yaşayan İffet, Cemil’e aşık olur. Taksi şoförü olan Cemil piknik için gittikleri ormanda İffet’e tecavüz eder. İffet hamile kalır ve istemese de bebeğini aldırmak zorunda kalır. Cemil de bu sırada para için zengin bir kadınla nişanlanır. Babası tarafından reddedilen İffet, teyzesine sığınır ve hayatını Cemil’den intikam almaya adar. Film temelde aile ve mahalle baskısından kaçan genç bir kızın ayakları üzerinde durabilmek için yaşadığı zorluklar ve erkeklerle mücadele edebilmek için erkekleşmesi üzerine kurulu. Kartal Tibet’in yönettiği filmin senaristi Yavuz Turgul. Başrollerde Müjde Ar ve Faruk Peker var.
2. Mine (1982) IMDB puanı: 7,0
Necati Cumalı’nın tiyatro oyunundan sinemaya uyarlanan filmde yönetmen Atıf Yılmaz, mutsuz evliliği ve çevresindeki erkeklerin tacizi içinde sıkışıp kalan bir kadını beyaz perdeye taşıyor. Filmin başrollerinde Türkan Şoray, Hümeyra ve Cihan Ünal yer alıyor.
Mine’nin istasyon şefi olan kocası Cemil kaba ve anlayışsız biridir. Kasabadaki erkekler Mine’ye ilgi duymakta ve hakkında ileri geri konuşmaktadır. Kadınlar da Mine’yi kıskanıp dedikodusunu yaparlar. Mine, yakın arkadaşının ağabeyi ile yakınlaşır. Mine bu yakınlaşma ile o güne kadar kendisini tutsak eden topluma karşı başkaldırır.
3. Şalvar Davası (1983) IMDB puanı: 7,3
Kartal Tibet’in yönettiği Şalvar Davası’nın başrollerinde Şener Şen ile Müjde Ar var. Filmin hikayesi M.Ö. 400’lere, Aristofanes’in yazdığı Lysistrata adlı tiyatro oyununa dayanıyor. Senaryosunu Başar Sabuncu’nun yazdığı filmde, şehirde yaşayan Elif, kocası ölünce köyüne dönüyor. Köydeki kadınların başta ağa olmak üzere tüm erkekler tarafından ezildiğini gören Elif bir mücadele başlatıyor. Kadınlar kocalarını istedikleri olana kadar yataklarına almıyor. Yönetmenin Davaro’da da kullandığı şarkılı anlatım bu filmde de var. Yer yer sansüre takılsa da film, toplumsal mesajları eğlenceli şekilde verdiği için geniş kitlelere ulaşmayı başardı. Gerçekte de pek çok köyde kadınların erkekleri yataklarına almayarak protesto etmesi haberlere konu oldu, olmaya devam ediyor.
4. Fahriye Abla (1984) IMDB puanı: 7,3
Ahmet Muhip Dranas’ın şiirinden senaryolaştırılan film, aynı zamanda Yavuz Turgul’un yönettiği ilk film olma özelliğini taşıyor. Sevgilisine kaçacakken ailesi tarafından başkasıyla zorla evlendirilen Fahriye’nin ayakta ve hayatta kalma çabası Müjde Ar’ın oyunculuğu ile beyaz perdeye taşındı. Kocasını öldürdükten sonra hapis yatan, çıktıktan sonra fabrikada çalışmaya başlayan Fahriye’nin yaşadıkları, vazgeçmeyen bir kadının öyküsü.
5. Adı Vasfiye (1985) IMDB puanı: 7,5
Adı Vasfiye için Atıf Yılmaz’ın düşsel/fantastik filmlerinin ilki diyebiliriz. Yönetmenin bu tarzda çektiği diğer filmleri ise Hayallerim, Aşkım ve Sen ile Arkadaşım Şeytan olarak sıralanabilir.
Necati Cumalı’nın Ay Büyürken Uyuyamam kitabındaki beş öyküden uyarlanan filmde Vasfiye’yi dört erkeğin anlattıklarından tanımaya çalışırız. Bir pavyonda şarkıcı olan Vasfiye’nin hayatının farklı dönemlerine giren bu dört adamın anlattıklarının ne kadar doğru olduğu konusu ise seyirciye kalıyor. Çünkü her birinden adıo Vasfiye olan bambaşka kadınları dinliyoruz.
6. Kurbağalar (1985) IMDB puanı: 7,5
Kocası genç yaşta öldürülen Elmas dul kalır. Çocuğuyla yaşam savaşı veren genç kadın, geçimini kurbağa toplayarak sağlar. Gönlünü bir süre sonra Balkanlı Ali’ye kaptırır ancak birlikte olmalarına Ali’nin annesi izin vermez. Hülya Koçyiğit’in canlandırdığı Elmas karakteri ile alkış aldığı film, dul kalmış bir kadının içinde yaşadığı topluluğa ve diğer kadınlara karşı ayakta kalma ve yeniden aşkı bulma çabasını anlatıyor.
7. Asiye Nasıl Kurtulur (1986) IMDB puanı: 7,4
Vasıf Öngören’in 1969 yılında kaleme aldığı tiyatro eseri önce 1973 yılında Nejat Saydam’ın yönetmenliğinde, başrolünde Türkan Şoray ile sinemaya aktarıldı. Daha sonra Atıf Yılmaz 1986’da Müjde Ar, Ali Poyrazoğlu, Hümeyra ve Füsun Demirel gibi isimlerden oluşan oyuncu kadrosu ile filmi yeniden çekti. Bugün bile cesur denebilecek konuya ve anlatıya sahip filmde Müjde Ar’ı seks işçisi Asiye rolünde izliyoruz. Film, müzikleri ile de dikkat çekiyor. Film, ‘kötü kadın’ların iyi, ‘iyi kadın’larınsa ne kadar kötü olabileceğini göstermesi açısından da değerli.
8. Aaahh Belinda (1986) IMDB puanı: 7,8
Atıf Yılmaz’ın aynı yıl çekip yine başrolünde Müjde Ar’ı oynattığı Aaahh Belinda, Asiye Nasıl Kurtulur ile ilişkili bir film. Müjde Ar’ın canlandırdığı özgür, sevgilisi ile yaşayan, tiyatro oyuncusu Serap’ı, Asiye Nasıl Kurtulur oyunun provasında görüyoruz. Entelektüel Serap, para kazanabilmek için bir reklam filminde oynamaya başlayınca işler karışıyor ve kendini reklam filminde canlandırdığı Naciye karakterinde buluyor. Toplumun kadına biçtiği ‘iyi eş’ olma görevini yerine getirmekle yükümlü Naciye karakterine sıkışan Serap’ın çırpınışları, hepimizi kendi hayatlarımız üzerinde düşünmeye sevk ediyor.
9. Kadının Adı Yok (1988) IMDB puanı: 7,1
Duygu Asena’nın aynı isimli romanından uyarlanan filmin yönetmen koltuğunda Atıf Yılmaz bulunuyor. Başrollerde ise Hale Soygazi, Aytaç Arman, Tarık Tarcan var. Küçüklüğünden itibaren babası başta olmak üzere çevresindeki herkesin yoğun baskısı altında yaşamış olan Işık, yakın zamanda işini ve eşini kaybeder. Kafasını dinleyebilmek için bir arkadaşının yazlığına gider. Burada geçmişiyle hesaplaşan Işık, önce babasından sonra da eşinden gördüğü baskıcı tutumu sorgular. Bu esnada ev sahibi olan arkadaşının bir arkadaşı olan Orhan yazlığa geldiğinde aralarında farklı bir ilişki başlar.
10. Meleğin Düşüşü (2004) IMDB puanı: 6,0
Semih Kaplanoğlu’nun yazıp yönettiği film, toplumumuzun üstü kapatılan gerçeklerini beyaz perdeye taşımıştı. Babası tarafından tacize uğrayan Zeynep’in hayattan soyutlanmış karakteri seyirciyi etkilemişti. Tülin Özen ise canlandırdığı Zeynep karakteri ile Antalya Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu ödülü almıştı.
11. İki Genç Kız (2005) IMDB puanı: 5,7
Kutluğ Ataman’ın Perihan Mağden’in romanından senaryolaştırıp yönettiği filmin başrollerinde Hülya Avşar, Vildan Atasever, Feride Çetin var. Filmde kızı Handan’a iyi bir gelecek sunmak için metreslik yapan Leman ve Handan’ın asi arkadaşı Behiye’nin hayatı anlatılıyor. Film, 42. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nden Jüri Özel Ödülü, En İyi Yönetmen, En İyi Kadın Oyuncu – Vildan Atasever, En İyi Görüntü Yönetmeni ve En İyi Ses Tasarımı ve Miksaj ödülleriyle ayrılmıştı.
12. Mutluluk (2007) IMDB puanı: 7,6
Zülfü Livaneli’nin romanından beyaz perdeye uyarlanan filmin yönetmen koltuğunda Abdullah Oğuz oturuyor. Film, başrollerde ise Talat Bulut, Özgü Namal ve Murat Han’ı buluşturuyor. Filmde töre nedeni ile ölüm emri verilen Meryem ve onu öldürmekle görevli akrabası Cemal’in kaçış öyküsü anlatılıyor. İkilinin kendileri ile taban tabana zıt değerlere sahip Profesör İrfan ile tanışması ve karakterlerin birbirini değiştirmeye başlaması filmi etkileyici kılıyor.
13. Saklı Yüzler (2007) IMDB puanı: 7,0
Handan İpekçi’nin yazıp yönettiği film, törenin hakkında ölüm verdiği Zühre’nin hayatta kalma mücadelesini konu alıyor. Babasının kızını öldürmek yerine kendi canına kıyması, Zühre’nin bebeğini erkek kardeşinin boğarak öldürmesi gibi sert ve gerçek olaylarla bizi yüzleştirmesi filmi güçlü kılıyor. Saklı Yüzler, Hindistan’ın 10. Osians’s Cinefan Film Festivali’nde En İyi Film, İspanya’nın 29. Valencia Film Festivali’nde En İyi Senaryo, Fransa’nın Creteil Uluslararası Kadın Film Festivali’nde ise Seyirci Ödülü almıştı.
14. Zeynep’in Sekiz Günü (2007) IMDB puanı: 5,2
Cemal Şan’ın yazıp yönettiği filmin başrollerinde Fadik Sevin Atasoy ve Mustafa Üstündağ var. Kadının toplum içindeki yalnızlığını, çaresizliğini ve aşkı arayışını anlatıyor. Filmin müzikleri ise Babazula’ya ait.
15. Dilber’in Sekiz Günü (2008) IMDB puanı: 7,0
Cemal Şan’ın Ali’nin Sekiz Günü filmi ile son bulacak üçlemesinin ikinci filminin başrollerinde Nesrin Cevadzade ile Fırat Tanış yer alıyor. Taşrada kadın olmanın zorlukları, töreye başkaldırma ve aşka sahip çıkma üzerine bir film Dilber’in Sekiz Günü. Nesrin Cevadzade’nin performansı ise alkışlanacak cinsten.
16. Mustang (2015) IMDB puanı: 7,6
Deniz Gamze Ergüven’in yönettiği 2015 yılının en çok konuşulan filmlerinden biri olan
Mustang, İnebolu’da babaannelerinin evinde yaşayan yetim beş kız kardeşin, tutucu komşuları yüzünden adeta kabusa dönen hayatlarına karşı başkaldırmalarını anlatıyor. Okul çıkışı erkeklerle oynadıkları oyun yüzünden başlayan mahalle baskısı kızların bişr an önce evlendirilme telaşına kadar gidiyor. Ve beş kız kardeşin başkaldırısı da burada başlıyor. Filmin yurt dışında pek çok ödül aldığını da ekleyelim.
