Saraylar, ibadethaneler veya gökdelenler… İnsanlık olarak bugüne kadar pek çok önemli yapı inşa etmeyi başardık. Ancak bazı yapılar insanlık tarihinde özel bir yere sahip. Elbette bu yapıların başında günümüzden yüzlerce hatta binlerce yıl önce inşa edilenler ve aradan geçen uzun zamana rağmen varlığını sürdürebilenler geliyor. Tarihin kadim yapıları, geçmişte yaşayan insanların düşünce ve inanç sistemlerinin yanı sıra gündelik yaşamlarına dair de kıymetli bilgiler barındırıyor. Üstelik tarihteki en eski yapılar söz konusu olduğunda Antik Mısır’ın görkemli piramitleri dahi “yeni” eseler olarak sınıflandırılıyor. İşte Göbeklitepe’den Bougon Tümülüsü’ne insanlık tarihindeki en eski 10 yapı.
1. Göbeklitepe
Bugün Şanlıurfa’nın yaklaşık 20 kilometre kuzeydoğusunda bulunan ve insanlığın en önemli kültürel mirasları arasında gösterilen Göbeklitepe, tarihte bilinen en eski yaşam ve ibadet alanı. “İnsanlık tarihinin sıfırı noktası” olarak da anılan Göbeklitepe, aynı zamanda insanlar tarafından inşa edilen en eski yapı olma ünvanının da sahibi. Bazıları 6 metre uzunluğunda, 7 ton ağırlığında ve hayvan figürleri ile süslenmiş onlarca sütun içeren Göbeklitepe’nin gizemleri ve sakladığı hazinelerin tamamı açığa çıkarılabilmiş değil. Fakat bu kadim yapının milattan önce 9600 ila 8200 yılları arasında inşa edildiği düşünülüyor. Bu, Göbeklitepe’yi tarihteki en eski insan yapısı haline getiriyor.
2. Tell Qaramel
Bazı uzmanlar, Suriye’nin Halep şehrinin 25 kilometre kuzeyinde bulunan bu tarih öncesi yapının milattan önce 11.000 ila 9670 yılları arasında inşa edildiğini düşünüyor. Yani Tell Qaramel, Göbeklitepe’den bile daha eski bir yapı olabilir. Ancak yapını ne zaman inşa edildiğine dair bir uzlaşı sağlanabilmiş değil. Yine de günümüzde Suriye sınırları içerisinde kalan yapının hayli köklü bir tarihe sahip olduğuna şüphe yok. Tarihsel olarak hayli önemli bir ticaret güzergahında ve tarım için oldukça elverişli bir arazide yer alan bu höyük ve yerleşim alanında, bugüne kadar daha önce bir kuleye ait olduğu düşünülen taş kalıntıları, mezarlar ve dekoratif amaçla imal edilen çok sayıda obje bulundu.
3. Jericho (Eriha) Kulesi
Günümüzde Filistin’deki Batı Şeria bölgesinde bulunan Jericho Kulesi de tarihteki en eski yapılar arasında yer alıyor. Ne sebeple yapıldığı tam olarak bilinmeyen ve yaklaşık 8,5 metre uzunluğunda olduğu tahmin edilen kule, kimi uzmanlara göre milattan tam 11.000 yıl önce inşa edilmiş. Kimileri ise kulenin milattan 8000 yıl önce yapıldığını düşünüyor. Elbette bugün kulenin tamamı ayakta değil. Ancak kalıntıları üzerinde yapılan incelemelere göre konik bir şekli ve 22 basamaktan oluşan bir merdiveni olduğu tahmin ediliyor.
4. Çatalhöyük
Anadolu, binlerce yıllık tarihe sahip kadim ve önemli bir coğrafya. Bu nedenle tarihteki en eski yapılar listesine mensup bazı şeyler Anadolu toprakları üzerinde yer alıyor. İşte onlardan biri de Çatalhöyük. Günümüzde Konya il sınırları içerisinde kalan Çatalhöyük, milattan önce 7400 ila 5700 yılları arasında inşa edilen bir yerleşim yeri. Bu kadim yapı/şehir avcı toplayıcılıktan ve göçebelikten yerleşik yaşama ve şehirleşmeye geçişin ilk örnekleri arasında gösteriliyor.
5. Khirokitia (Hirokitya)
Doğu Akdeniz’deki en iyi korunmuş ve en önemli tarih öncesi bölgelerden biri olan Khirokitia, milattan önce 5800 ila 3000 yılları arasında inşa edildiği düşünülen yapıların yer aldığı bir yerleşim yeri. Kıbrıs Adası’nda bulunan bu kadim bölgede kerpiçten yapılan evlerin kalıntılarına, ocaklara, gündelik yaşamda kullanılan çanak gibi eşyalara ve savunma için yapılmış duvarlara rastlamak mümkün.
6. Durankulak
Modern Bulgaristan’daki aynı isimli yerleşim yerinde keşfedilen tarihi kalıntılar, şehrin milattan önce 7000 ila 5000 yılları arasında da insan topluluklarına ev sahipliğini yaptığını gösteriyor. Haliyle bu köklü şehirde insanlık tarihinin en eski yapılarından bazılarına, hiç değilse kalıntılarına rastlamak mümkün.
7. Perperikon
Uzmanlar, antik bir Trakya kenti olan Perperikon’un ve dolayısıyla şehirdeki kadim yapıların milattan önce 5000 yılında ortaya çıktığını düşünüyor. Bulgaristan’ın Kırcaali kasabasının 15 km kuzeyinde kayalık bir tepede yer alan şehirde hem Tunç Çağı’nın hem de Roma İmparatorluğu’nun izlerini görmek de mümkün.
8. Barnenez
Günümüzde Fransa toprakları içerisinde kalan Barnenez isimli Neolitik anıt, tarihteki en eski yapılardan biri olma özelliği taşıyor. 75 metre uzunluğa, 20-25 metre genişliğe ve 9 metre yüksekliğe sahip bu tarihi anıtın ağırlığı 1ise 2.000 ila 14.000 ton arasında. Anıtı oluşturan taşların üzerinde armalı gravürler ve noktalı balta süslemeleri bulunuyor. Uzmanlara göre anıtın kökenleri ise milattan 4500 yıl öncesine kadar uzanıyor.
9. Bougon Tümülüsü
Fransa’nın Bougon bölgesindeki bu anıt mezarın milattan önce 4700 yılında inşa edildiği düşünülüyor. Antik Mısır’daki en eski piramitlerinden biri ise milattan önce 2630 ila 2610 yılları arasında yapıldı. Yani Bougon Tümülüsü’nün yanında görkemli Antik Mısır piramitlerinin oldukça yeni yapılar olduğunu söyleyebiliriz. İnşasında taş ve toprak kullanılan bu dairesel anıt mezar aynı zamanda birden fazla tümülüse ev sahipliği yapan bir nekropol alanı. Yapılar, insanlık tarihindeki mezarlık mimarisinin de bilinen en eski örnekleri arasında kabul ediliyor.
10. Saint-Michel Tümülüsü
Fransa’daki bu kadim tümülüs, 125 metre uzunluğu, 60 metre genişliği ve 10 metre yüksekliği ile Avrupa’daki en büyük mezarlardan biri. Bilim insanları bu görkemli anıt mezarı milattan önce 4500 yılına tarihlendiriyor.
