Hiç dikkat ettiniz mi? Hangi spor müsabakasını izlerseniz izleyin, ister atletizm olsun, ister beyzbol, ister kapalı alan bisikleti yarışı, sporcuların neredeyse her zaman saat yönünün tersine hareket ettiklerini görürsünüz. Yani saat 12’den başlayıp 3’e, sonra 6’ya derken 9’a doğru ilerlemiyorlar; tam tersine, 12, 9, 6, 3 şeklinde dönüyorlar. Peki neden? Bu sadece tesadüf mü, yoksa dünya çapında kabul görmüş gizli bir anlaşmanın sonucu mu? Hazırsanız, bu tuhaf geleneğin izini antik dönemlerden modern olimpiyatlara kadar süreceğiz! Bakalım, sporcular neden saat yönünün tersine koşuyor?
M.Ö. 6. yüzyılda, Roma’nın en büyük eğlence merkezi Circus Maximus’du. Rivayete göre burada araba yarışları başlangıçta saat yönünde yapılıyormuş. Ta ki bir gün, talihsiz bir arabacı İmparator Nero’nun biraz fazla yakınına gelip kırbacını yanlışlıkla ona çarpana kadar
Evet evet, bir kırbaç darbesiyle tüm yarışların yönü değişiyor! Nero sinirleniyor, adamcağızı anında idam ettiriyor ve ertesi gün yarışlar artık saat yönünün tersine yapılmaya başlanıyor.
Belki de bu karar sadece anlık bir öfkenin sonucuydu ama işte o gün bugündür bu yön bir geleneğe dönüşüyor. Circus Maximus’un yapısı da buna destek oluyor: İmparatorların oturduğu Palatine Tepesi’nin konumu nedeniyle pistin bitiş çizgisi, sporcunun sola dönerek koşmasını daha mantıklı kılıyor.
Ama tek sebep bu değil, fizikçiler de işin içine karışmış. Uzmanlara göre; Coriolis etkisi sporcuların saat yönünün tersine doğru koşmasının temel sebebi. Coriolis etkisi de ne? dediğinizi duyar gibiyiz. Hani şu Dünya’nın dönüşü nedeniyle rüzgârların bile yön değiştirmesine sebep olan etki…
Fizikçilere göre; “Saat yönünün tersine koşan bir atlet, Dünya’nın dönüşünden mikroskobik bir avantaj elde eder ve bu da zamanını birkaç salise bile olsa hızlandırır.” Ama burada duralım. Bu teori kulağa bilimsel geliyor olabilir, fakat ne yazık ki ortada bunu kanıtlayacak ikna edici bir veri yok. Ayrıca bu mantığı sürdürürsek, Güney Yarımküre’deki sporcuların saat yönünde koşması gerekirdi ki… öyle bir uygulama yok. Yani Coriolis etkisi, bu konuda belki ilginç bir fikir olabilir ama işin gerçeğini tek başına açıklayamıyor.
Şimdi biraz da işin biyolojik tarafına bakalım. İnsanların büyük bir çoğunluğu sağlak. Yani hem elleri hem de bacaklarıyla sağ tarafları daha baskın
Sola dönerken vücut dengesi, sağ bacağın itme gücü ve koordinasyon açısından daha doğal geliyor. Hatta bazı uzmanlara göre, saat yönünün tersine dönmek, vücudun dengesini daha iyi korumasını sağlıyor. Düşünsenize, basket oynarken bile sola dönüp turnike atmak daha rahat gelir birçoğumuza. İşte bu alışkanlıklar zamanla büyük organizasyonlara da yön vermiş olabilir. Yani dönüşlerde sağ bacağınızla daha uzun ve güçlü adımlar atıyorsunuz. Bu da “dönüşlerde ekstra itiş gücü” ve dolayısıyla daha fazla hız demek.
Saat yönünün tersine koşmak bilinçli bir karar olmayabilir. İnsanlar içgüdüsel olarak da sol taraflarına doğru dönmeye meyilli
Yani biri zamanında “Arkadaşlar, bugünden itibaren hep sola döneceğiz!” dememiş olabilir. Ama insan davranışlarını inceleyen küçük çaplı araştırmalar, olayın biraz içgüdüsel olabileceğini gösteriyor. Mesela bir araştırmada katılımcılardan, bomboş ve simetrik bir alanda sadece daire çizerek koşmaları istenmiş. Ne bir tabela var, ne yön gösteren bir işaret. Sonuç olarak katılımcıların %80’den fazlası içgüdüsel olarak saat yönünün tersine koşmuş! Hiç yön verilmeden, doğrudan “koş” denildiğinde bile insanlar sola dönmeye meyilliymiş. İlginç değil mi? Bu davranış, vücut simetrisinin, beyin algısının ve hatta görsel yönelimimizin bir karması olabilir. Vücut kendini en dengeli hissettiği yönde ilerlemeyi seçiyor.
Sporcuların saat yönünün tersine koşması, görsel olarak da daha hoş bir deneyim sunuyor
Çünkü biz insanlar (özellikle soldan sağa okuyan kültürlerde yaşayanlar) görsel akışı o yönde takip etmeye alışkınız. Tıpkı bir kitabı okumak gibi… Gözler sola gitmektense sağa gitmeyi seviyor!
İşin içinde biraz da gelenek ve pratiklik var. Koşu pistleri, ekipmanlar, antrenman sistemleri hep bu düzene göre tasarlanmış durumda
Pist çizgileri bu yönde çiziliyor, sporcular bu yönde antrenman yapıyor, tribün düzeni bile bu düzene göre planlanıyor! Bir gün “hadi hep birlikte saat yönünde koşalım” desek, sistem komple şaşar. Hem kargaşa çıkar hem de alışkanlıklarını o yönde geliştirmiş sporcular haksızlığa uğrar. Yani bir nevi, sistemin standardı böyle kurulduğu için artık bu düzeni değiştirmek mantıksız olurdu.
Sporcular neden saat yönünün tersine koşuyor öğrendik! Bu içerik de ilginizi çekebilir:
