Bu liste elinde belgeyle konuşan oluşum Doğruluk Payı tarafından hazırlandı, haberiniz olsun.
7 Haziran 2015 Genel Seçimlerine yaklaşmakta olduğumuz bu günlerde, siyasilerin demeçlerinin ölçülebilir ve doğrulanabilir olmasının önemi artıyor. Doğruluk Payı’nın kamu yararına üstlendiği bu rol daha da büyük önem kazanıyor.
Türkiye’de siyasetin hesap verebilir, ölçülebilir ve şeffaf olması için çalışan Doğruluk Payı’nın bir yıllık Seçim Özel raporu yayımlandı.
20 Haziran 2014’ten beri Türkiye’de 159 siyasi aktörün, 408 adet demeci analiz edildi, beş seviyeli Doğruluk Payı kadranına göre derecelendirildi.
Son bir yıl içerisinde analiz edilen siyasi aktörlerin 49’u AK Parti’li, 57’si CHP’li, 23’ü MHP’li ve 14’ü HDP’li siyasilerden oluşuyor.
Analiz edilen iddiaların genel doğruluk payı ortalaması ise 5,7/10. Başka bir deyişle, Türkiyeli seçmenler son bir yılda ‘kısmen doğru’ iddialar ile karşılaştılar. Peki partiler ne durumda?
AK Parti’de 49 farklı siyasinin tam 169 iddiası analiz edildi
Özellikle Başbakan Ahmet Davutoğlu, 40’a yakın iddiası ile parti içinde önemli bir yer kapladı. AK Partili siyasilerin iddialarının ortalama doğruluk payı puanı ise 4,97/10 oldu. Yani Türkiye ortalamasına benzer bir şekilde, AK Partili siyasiler de ‘kısmen doğru‘ iddialar ile kamuoyunun karşısına çıktılar. AK Parti’de en çok konuşulan konuların başında ise Dış Politika geliyor. Özellikle Başbakan Ahmet Davutoğlu ve bakanlar bu alanda bir çok iddia dile getirdiler. AK Parti içinde diğer öne çıkan konular ise Büyüme ve İstihdam olarak belirlendi.
AK Partili siyasilerin büyüme ile ilgili demeçlerinde genel eğilim, 2002 öncesinin ekonomik performansını abartılı bir şekilde düşük göstermek ve AK Parti iktidarı dönemindeki ekonomik performansı da, farklı göstergeleri yanıltıcı şekilde kullanarak, olduğundan daha başarılı
gösterme üzerine seyretti. Ekonomik göstergelerin manipüle edilmeye açık yapısı ve büyümeyle ilgili birden fazla göstergenin yanıltıcı şekilde kullanılması, bu kategoride AK Partili siyasilerin doğruluk payı ortalamalarını kısmi ölçünün de altına düşürdü.
İstihdam konusunda ise genel olarak, AK Partili siyasilerin iddialarında ‘karşılaştırmalarda mevsimsel ve takvimsel etkilerden arındırılmış verilerin kullanılmaması’, bazı durumlarda da ‘yanlış yönlendirici verilerin kullanılması’ nedeniyle ilgili iddialarda doğruluk payı skoru düşük puanlarda seyretti. Bu nedenle, istihdam üzerine yapılan iddiaların genel ortalaması kısmi ölçüde olarak değerlendirildi.
CHP’de 57 siyasi aktörün 116 adet iddiası analiz edildi
Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu, analiz edilen 28 adet demeci ile partisi içinde ön sırada. CHP’nin ortalama doğruluk payı puanı ise 6,49/10 olarak belirlendi. Bir başka deyişle, CHP’li siyasi aktörler kamuoyuna kayda değer oranda doğru olan iddiaları ile seslendiler. CHP’nin gündeminde olan konular ise başta Toplumsal Cinsiyet, İstihdam ve Sosyal Politikalar olmak üzere geniş bir alana yayılıyor.
Örnek olarak, kadına yönelik şiddet konusunda konuşan Kemal Kılıçdaroğlu’nun, AK Parti iktidarında öldürülen kadınların sayısının 5 bin 406 olduğunu vurgulaması analize tabi tutularak, bu iddiada kayda değer ölçüde doğruluk payı bulunduğu tespit edildi. Ancak yine CHP liderinin bir başka demeci olan “kadına yönelik şiddet %1400 arttı.” iddiasında ise büyük oranda doğruluk payı yoktur sonucuna varıldı.
CHP’li isimlerin üzerinde durduğu bir diğer toplumsal cinsiyet konusu ise çocuk gelinler oldu. Bu konuda Akif Hamzaçebi’nin, 1998 yılındaki 8 yıllık zorunlu eğitim kararının ardından çocuk gelin sayısında azalma yaşandığına dair iddiası analiz edilerek, bu iddiada doğruluk payının olduğu görüldü.
Kemal Kılıçdaroğlu ve Hurşit Güneş, istihdam konusunda sıkça açıklama yapan CHP’li aktörler oldular. CHP’nin istihdam konusunda doğruluk payı puanı ise ‘kayda değer ölçüde doğruluk payı vardır’ olarak belirlendi. CHP’nin bu alanda iktidar partisine oranla bir hayli yüksek bir analiz sayısına sahip olduğu görülüyor.
MHP en çok güvenlik hakkında konuşuyor
En çok analiz edilen üçüncü parti konumundaki MHP’de ise son bir yıl içerisinde 23 farklı siyasi aktörün, 51 adet iddiası analiz edildi. Bu analizler sonucunda MHP’nin ortalama doğruluk payı puanı 5,94/10 olarak belirlendi. MHP’nin gündeminde ise ağırlıklı olarak Güvenlik, Enerji ve Büyüme ile ilgili iddialar yer aldı.
MHP’li vekillerin çoğunlukla açıklama yaptıkları güvenlik alanındaki iddialarının doğruluk payı ortalaması ise 4.5 olarak belirlendi. Bir başka deyişle, MHP’nin gündeminde kendine genişçe yer bulan güvenlikle ilgili iddialarda milletvekillerinin açıklamaları ‘kısmen doğru’ kategorisinde bulunuyor. Güvenlikle ilgili en doğru iddianın sahibi ise Oktay Vural oldu. Vural, İç Güvenlik Yasası’na dair yaptığı açıklamada, bu tasarıdan önceki yasal düzenlemelerde de Molotof kokteylinin silah sayıldığını ve yüzünü kapatarak gösteri yapanlara ceza öngörüldüğünü iddia etmişti. Yapılan doğruluk payı analizinde bu iddianın doğruluk payı olduğu görüldü.
Güvenlik kategorisindeki diğer iddialara bakıldığında da, MHP lideri Devlet Bahçeli’nin iki iddia ile bu kategoride yer aldığı görülüyor. Bahçeli iddialarında skalanın doğru tarafına yakın bir noktada duruyor. Bahçeli’nin “2002’de sıfırlanan terör, AKP’yle canlanmıştır” iddiasında kısmen doğruluk payı varken; “Dünyada terörden zarar gören ülkelerin başında Türkiye gelmektedir” iddiasında ise büyük oranda doğruluk payı var.
HDP’de ise, son bir yıl içerisinde 14 farklı siyasi aktör analiz edildi
Bu isimlerin toplamda 27 adet iddiası incelendi ve ortalama doğruluk payı puanı 7,11/10 olarak belirlendi. Yani kamuoyu HDP’li siyasilerin ‘kayda değer oranda doğru‘ iddiaları ile karşılaştı. Partide en çok analiz edilen isim olarak, 7 iddiası ile, Hasip Kaplan öne çıktı. Onu Eş Genel Başkan Selahattin Demirtaş ve Sebahat Tuncel izlediler.
Özellikle genel seçimlere parti olarak katılma kararı alan HDP’nin barajı geçip geçemeyeceğinin tartışıldığı bu dönemde, HDP’li milletvekillerinin ilgili iddiaları öne çıkardıkları görüldü. Altan Tan’ın yerel seçimlerde oylarını 1 milyon 25 bin kadar arttırdıklarını iddia etmiş; yapılan doğruluk payı analizine göre bu iddianın doğru olduğu gösterilmişti. Bir diğer örnek de Eşbaşkan Selahattin Demirtaş’ın HDP’nin barajı geçememesi durumunda yüzde 18 civarında bir oy potansiyelinin parlamentoya yansımayacağı şeklindeki iddiasıydı. Bu iddianın da 2011 genel seçim sonuçlarına göre doğruluk payı analizi yapıldığında ve kısmen doğru olduğu sonucuna ulaşılmıştı.
Genel politika ve gelir dağılımı konularında HDP’li siyasilerin doğruluk payı puanları 10 üzerinden sırasıyla 8.3 ve 6.3 oldu. Bir başka deyişle, HDP gündeminde yer alan bu iki konuda milletvekillerinin iddiaları ‘büyük oranda doğru’ ve ‘kısmen doğru’ olarak notlandırıldı. HDP’nin doğruluk payı düşük iddiaları da analizlere konu oldu. Eşbaşkan Figen Yüksekdağ’ın “PKK’nın son iki senedir kurşun sıkmadığı”na dair iddiası, basın taraması yoluyla incelediğinde, doğruluk payının olmadığı görüldü.
Analizlerin ayrıntılarına buradan ulaşabilirsiniz.
Doğruluk Payı Tespit Sistemi
Siyasi aktörlerin verdiği demeçlerin doğruluğunu ölçmek için kullanılan Doğruluk Payı ölçeği üç ana etmen üzerine kuruludur. Bunlar, iddiada geçen nitel ve nicel verilerin doğruluğu, başvurulan kaynakların kalitesi ve iddianın amacının, bağlamla uyuşması.
Doğruluk Payı editörleri her gün doğrulanabilir veya yanlışlanabilir özellik taşıyan iddiaları seçmeni yönlendirme gücüne göre seçerek, ölçekteki üç ana etmen üzerinden analizlerini yapmakta ve bulgularını kamuoyuyla paylaşmaktadırlar. Doğruluk Payı ölçeği beş dereceden oluşmaktadır:
1. …doğruluk payı vardır.
2. …kayda değer ölçüde doğruluk payı vardır.
3. …kısmen doğruluk payı vardır.
4. …büyük oranda doğruluk payı yoktur.
5. …doğruluk payı yoktur.
Doğruluk Payı editörleri bir demecin doğruluk payı analizini yaparken tarafsız değerlendirme yapmaya azami dikkat gösterirler. Siyasi aktörün kimliği ve siyasi aidiyeti değerlendirme dışındadır.
