Cinsiyet eşitliği mücadelesi uzun yıllardır dünyanın hemen hemen her yerinde devam ediyor. İkinci Dünya Savaşı’nda erkeklerin savaşa gidip, kadınların sosyal hayata katılması ancak erkekler savaştan döndüğünde yeniden ev işleriyle sorumlu olmaları, kadının toplumsal rolü konusundaki düşünceleri tetiklemişti. 1970’lerde ise kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda mücadeleler başladı. Bu döneme dek kadınlar üniversiteye gidemiyor, iş hayatında aktif rol alamıyorlardı. Ancak mücadelenin başlamasıyla birlikte kadınlar önce üniversiteye gitme hakkına sahip oldular, ardından da iş hayatına atıldılar. 70’lerin sonlarında ABD’de üniversitede okuyan kadınların sayısı erkeklerden fazlaydı. Ancak yine de iş yaşamında erkek egemen toplumun getirisi olarak cinsiyet hiyerarşisi söz konusuydu. Öte yandan maaş eşitsizlikleri de vardı. k saati 1 dolara çalışırken kadınlar bunun çok daha altında bir ücrete çalışıyorlardı. Nitekim zaman içerisinde kadınların hakimiyeti hem siyasi, hem sosyal hayatta arttı. Ancak hala tam anlamıyla kadın erkek eşitliği bulunmuyor. Özellikle üçüncü dünya ülkelerinde cinsiyet eşitsizliği son derece aşikar. Nitekim dünyanın her yerinde kadınlar haklarını kazanabilmek için mücadele etti ve etmeye de devam ediyor. Regl izni de kadınların kazanmaya çalıştığı haklardan biri. Dünyada birçok ülkede uygulanan regl izni, Türkiye’de bazı şirketler tarafından uygulanmaya başlandı. Regl izni hakkında bilmeniz gerekenleri yazdık.
Regl dönemi pek çok kadının ağır geçirdiği bir süreç. Kadınlar bu dönemde şiddetli ağrılarla başa çıkmak zorunda kalabiliyor, bazıları bu dönemi oldukça ağır geçiriyor
2012 yılında yapılan bir araştırma, kadınların yüzde 20’sinin günlük aktivitelere müdahale edecek kadar ağrılı dönemler yaşadığını buldu. Karın ve kasıklarda şiddetli ağrı, baş ağrısı, aşırı yorgunluk ve çalkantılı ruh hali yaşanan semptomlardan bazıları.
Bu dönemi ağır geçiren kadınlar özellikle reglinin ilk 2-3 gününde yataktan çıkmakta bile zorlanabiliyor. Okul döneminde rapor alınabilse de çalışma hayatında bu konuda durum kadınlar için hiç de kolay değil
Ancak bazı ülkelerde kadınlar regl döneminde ücretli izne çıkabiliyor. Ülkeler dışında bazı şirketler de kendi içlerinde bu kararı uyguluyorlar
Ne yazık ki toplumsal cinsiyet mücadelesi uzun yıllardır devam etmesine rağmen kadın haklarını yasalarla koruyan 6 ülke bulunuyor. Bu ülkelerde kadınlar ve erkekler tamamen eşit haklara sahip;
Danimarka, Fransa, Letonya, Lüksemburg, Belçika ve İsveç’te kadın ve erkeklere, ölçülen kriterlerde aynı haklar sunuluyor.
Öte yandan kadın ve erkeklere eşit hakları yasalarla tanımayıp regl izni tanıyan ülkeler de var. Regl izni kadınları bu dönemde işten bir ya da iki günlüğüne izin almak için yasal bir hak talep etmesi. Peki regl izni ilk nasıl ortaya çıktı?
Regl izni ilk olarak Japonya’da ortaya çıktı. İkinci Dünya Savaşı’ndan hemen sonra Japonya’da 1947 Çalışma Standartları Yasasına göre, ağrılı dönemleri olan veya dönem ağrılarını şiddetlendirebilecek bir işi olan herhangi bir kadına “seirikyuuka” yani “fizyolojik izin” verilmeye başlandı. Bu yasa bir öncüydü, çünkü o dönemde kadınların regl olması rahatça konuşulamayan bir tabuydu. 1989 yılında Japonya’da yapılan bir araştırmada 987 sendikanın yüzde 95.5’i kadın çalışanlarına regl izni verdiği belirlendi.
Regl izni kullanılabilen diğer ülkeler ise şöyle;
1. Filipinler
1987 yılında Filipinli Kadın İşçiler Hareketi, yürüttüğü kampanyayla, “ağrıların en dayanılmaz olduğu reglin ilk günlerinde ücretli izin kullanılması” için yasal düzenleme talebi içeren binlerce imzayı Çalışma Bakanlığına gönderdi. Bunun sonucunda ise regl izni hakkı kazandılar.
2. Tayvan
Bu arada, Tayvan’daki The Atlantic’teki yeni bir rapora göre , menstrüel izin yasası 2013 gibi yakın bir tarihte değiştirildi. Tüm işçilere verilen 30 günlük yarı ücretli hastalık iznine ek olarak, kadınlara yılda üç gün adet izni garanti ediyor.
Fazladan üç gün, bir politikacı koalisyonunun adet iznini normal hastalık iznine dahil etmenin kadın haklarının ihlali olacağını iddia etmesinden sonra geldi. Endonezyalı kadınlara da ayda iki gün adet izni veriliyor ve Güney Koreli işçiler VE öğrenciler, hastalık iznine sahip olduklarında izinli günler alma hakkına sahipler.
3. Çin
Çin’deki yasa ise biraz daha farklı. Ülkede regl döneminde olan kadın işçilerin düşük sıcaklıklarda ve yüksek performans gerektiren işlerde çalıştırılması yasaklandı. Birçok sektörde ise kadınların regl dönemlerinde iki günlük ücretli izin kullanmalarına yasalarla olanak tanınıyor. Ancak bu izni kullanabilmek için kadınlar idrar testi yaptırması gerekiyor.
4. Güney Kore
Güney Kore’de de kadınlara Kore’de bir günlük ücretli regl izni veriliyordu. 1994 yılında bu izin ücretsiz izne dönüştürüldü.
5. Endonezya
Endonezya yasalarına göre regl döneminde olan tüm kadın işçilerin 2 günlük izin kullanma hakkı bulunuyor. Bu hak ise kadın işçilerin grevleri sonucunda kazanıldı. 1995 yılında yaklaşık 15 bin kadın işçinin yarısı ülkenin en büyük tekstil ihracatçılarından olan Great River Industries Company’de greve çıktı. Kadın işçiler ücret zammını ve daha iyi çalışma koşullarıyla birlikte regl iznini de talep ettiler. Kadın işçiler yasalara göre bu haklara sahipti ancka yasa uygulanmıyordu. Çoğunlukla kadın işçilerin çalıştığı, ülkenin en büyük sigara üreticisi Indon Cigarette fabrikasında da kadın işçiler 14 Kasım 1997’de aynı taleplerle grev gerçekleştirdiler. Grev sonucunda kadın işçilerin diğer talepleriyle birlikte regl izni talebi de kabul edildi.
6. İtalya
İtalya’da da 2017 yılında 4 kadın milletvekili tarafından kadınların regl döneminde izin kullanabilmeleri üzerine hazırlanan yasa tasarısı parlementoya sunulmuştu. İtalyan Parlamentosu, şirketlerin şiddetli menstrual krampları olan kadınlara üç günlük ücretli izin teklif etmelerini gerektiren bir yasa tasarısını onaylamıştı. Ancak bu izinden faydalanabilmek için de doktor tarafından muayane edilmeniz ve döneminizi gerçekten ağır geçirip geçirmediğinizin belirlenmesi gerekiyor.
Türkiye’de regl izni konusunda durum ne?
Toplumsal cinsiyet eşitliği mücadelesinin yoğun olarak sürdüğü ülkelerden biri Türkiye. Türkiye’de regl izni ilk olarak 2004 yılında yalnızca “ağır ve tehlikeli işler” kapsamına giren işlerde çalışan kadınlara tanınmıştı. İzin süresi ise 5 gün olarak belirlenmiş. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği’nde yer alan bu madde pratikte uygulamaya ne yazık ki geçmedi.
Sonraki süreçte ise özellikle tekstil ve konfeksiyon sektöründe yer alan bazı işler “ağır ve tehlikeli işler” kapsamına alındı. Nitekim büyük tartışmalarının yaşanmasının ardından tekstil ve konfeksiyon sektöründe yer alan bazı işler “ağır ve tehlikeli işler” kapsamından çıkartıldı. 2013 yılında ise çıkarılan bir yönetmelikle Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı. Dolayısıyla kadınlara regl iznine yönelik atılan bu adımlar silindi. Ancak ülkemizde böyle bir yasa olmasa da bazı kurumlar ve kuruluşlar kadın çalışanlarına regli izni tanıyor.
Türkiye’de regl izni veren kurumlar hangileri?
Türkiye’de regl izni yasal değil. Ancak bazı kurum ve kuruluşlar insiyatif kullanarak kadın çalışanlarına regl izni tanıyor.
Zomato
Dünyanın en büyük gıda tedarik şirketlerinden Zomato’nun Türkiye de dahil olmak üzere 24 ülkede geniş bir çalışma ağı bulunuyor. Şirket, kadın çalışanlarına bir yıl içerisinde kullanmak üzere 10 günlük “regl izni” getireceğini duyurdu.
Zomato Türkiye Ülke Müdürü Cankut Aydın konu ile ilgili olarak yaptığı açıklamada; “Menstrüasyon dönemi sebebiyle fizyolojik ve/veya ruhsal olarak kötü hissetmenin ve bu sebeple çalışamayacak olmanın iş hayatında rahatlıkla dile getirebileceği, biyolojik farkların, anlayış, güven ve saygıyla karşılandığı bir kültüre sahip olmaktan gurur duyuyoruz. Bu bağlamda, ihtiyacı olan kadın ve transgender çalışanlarımız için senede 10 gün adet izni uygulamamızı hayata geçiriyoruz. Ek olarak tüm Zomato çalışanları, kadın, erkek, eşcinsel, transgender ayırt etmeksizin 6 ay ücretli doğum iznine hak kazanmaktadır. Ayrıca, doğan bebek için de 1000 Amerikan Doları aile desteği sağlanmaktadır. Zomato bizim evimiz ve insanın evini daha güzel hale getirmek için yapmayacağı şey yoktur.” şeklinde konuştu.
İzmir Barosu
İzmir Barosu geçtiğimiz yılın eylül ayında her alanda kadını güçlendirmeye çalıştıklarını ifade ederek, kadın çalışanlarında ayda bir gün regl izni verilmesini kararlaştırırdı. İzmir Barosu regl izni kararını Twitter hesabından duyurmuştu.
Tunceli Belediyesi
Tunceli Belediyesi de İzmir Barosu’ndan sonra kadın çalışanlarına menstrüasyon izni verdiğini açıkladı. Belediye konuya ilişkin şu açıklamaları yaptı; “Kadınların güncel taleplerini tespit edip, bu sorunları çözmeyi önümüze hedef koyup eylül ayında yapılan belediye meclis toplantısında Toplumsal Cinsiyet Eşitlik Komisyonu kurulması kararı almıştık. Belediyenin tüm hizmetlerinin ve gerçekleştireceği projelerin, her türlü ayrımcılığa karşı cinsiyet eşitliğini esas alacak biçimde dizayn edilmesine katkı sunmak için kadın meclislerimiz ve komisyonumuz bu çalışmalarını sürdürüyor. Bu anlamda toplumsal cinsiyet eşitliği ilkemize dayanarak kadın çalışanlarımıza, her ayın belirledikleri bir günü regl izni verme kararı aldık.”
