Gordan Savičić ve Selena Savić şehir mobilyalarının ardındaki gizli manipülasyonları arayan, bunların bizleri nasıl taciz ettiğine dair araştırmalar yapan ve bununla ilgili bir kitap yayınlayan iki arkadaş. Bu iki kafadar sayesinde aslında şehir mobilyalarının bizleri nasıl rahatsız ettiğini, nasıl yönlendirdiğini, şehri güzel göstermek adına evsizlere, kaykay yapan gençlere, otobüs bekleyen insanlara, vs. nasıl eziyetler yapıldığını daha iyi kavrıyoruz.
Bu ikili, birkaç yıl yaşama fırsatı buldukları Hollanda’da rahatsız edici şehir mobilyaları ile ilgili örnekler toplamaya başlıyor. Sonra fark ediyorlar ki bu Hollanda’ya özgü bir şey değil, dünyanın genelinde bu yönde bir eğilim var. Sonra dünyanın değişik ülkelerini dolaşarak örnekler toplamaya başlıyorlar.
Görüyorlar ki bu rahatsız edici tasarımlar her ülkede, her yerde yerini almış. Bu ne zaman bir trend halini aldı, şehir mobilyaları ne zamandan beri bizi yönlendiriyor bir fikirleri yok. “Bunun bir okulu mu var acaba?” diye düşündükleri zamanlar bile olmuş.
Bazıları gerçekten iyi amaçlara yönelik olarak kurgulansa da bazı şehir mobilyaları farkında olmadan bizi rahatsız ederek, onların istediği gibi davranmamızı sağlıyor. İşte Gordan Savičić ve Selena Savić’in “Rahatsız Tasarım” (Unpleasant Design) adlı kitaplarında yer verdikleri, belki ilk defa fark edeceğiniz rahatsız şehir mobilyaları.
Bu ikilinin internet sitesi için bakınız.
Kaykay yapan gençler istemiyoruz!
Bunu biz değil, şehri tasarlayanlar söylüyor. Kaykay yapan gençlerin üstüne çıkmalarını, kenarlarında hareketler yapmalarını önlemek için birçok bank, oturma grupları, vs. çeşitli aparatlarla donatılmış. İlk bakışta siz anlamıyorsunuz, ama emin olun hepsinin bir amacı var. Mesela kaykay kullanıcılarının, bisiklet ile akrobasi yapanların, patencilerin uzak durması için banklara bu borular monte edilmiş.
Ya da beton oturma bloklarına aralıklarla bu metal parçalar yerleştirilmiş, sizi belki rahatsız etmiyor ama zaten siz hedef grup değilsiniz.
İntihar etmek yasaktır.
Bu korkulukların iyi bir amacı var. Zımpara kağıdı gibi eli acıtan, tutunmayı zorlaştıran bu parmaklıklar özellikle yüksek köprülerde kullanılıyor ki intihar etmek isteyenlere izin vermesin. Bunlara dokunmak gerçekten çok rahatsız edici.
Tırmanmak, boyamak, grafiti çizmek, hırsızlık yapmak, vs. yasaktır.
Parkur sporunun hızla yayılması, şehirleri boydan boya grafitilerin kaplaması şehri yönetenleri bu yola itmiş. Tırmanmayı zorlaştıran, boya tutmayan bu duvarlar hızla yayılıyor. Aynı zamanda hırsızlık olaylarının önüne geçmeyi de düşünüyorlar böylece.
Çok oturma!
İnsanların uzun süre oturmasının önüne geçmeye yönelik, popo üşütücü paslanmaz çelik ve alüminyumdan imal banklar. Soğuk olması ve oturulduğunda ayaklar yere değmeyecek kadar yüksek monte edilmeleri sebebiyle uzun süre oturamıyorsunuz. Ayrıca evsizlerin yatmalarının da önüne geçmek isteniyor.
Biraz ayakta soluklan sonra git.
Artık bankların yerini bu yaslanma panelleri alıyor. Otobüsü, minibüsü, vs. ayakta bekle diyor, oturup soluklanmanıza izin yok.
Yatacaksan evine git, evsizsen de ortalarda görünme.
Kol dayama yerleri olan bu banklar sizin rahatınız için tasarlanmış gibi görünebilir ama esas amaçları evsizlerin, uyumak isteyenlerin, vs. huzur bulamaması.
Bu da başka bir uygulaması, ama burada hem yatmanın, hem kaykay, paten, vs. ile üstüne çıkmanın, hem de uzun süre oturmanın önene geçilerek kombo yapılmış.
Bu çöp kutusu gayet normal ki?
Evet, haklısınız size göre normal ama şehir plancıları üstüne çöp konulmasını engellemek, üstüne oturmayı zorlaştırmak için böyle köşesiz, eğimli bir çöp kutusu tasarlamışlar. Farkında değilsiniz ama şu çöp kutusu bile sizi yönlendirme amaçlı.
Yok artık?!
Bizde henüz görmüyoruz böyle şeyler ama Avrupa’da kuytu köşelerin, bankamatik kabinlerinin, vs. içerisi mavi ışıkla aydınlatılıyor. Bunun amacı uyuşturucu kullanıcılarının buraları kullanmasının önüne geçmek. Mavi ışıkta damarların bulunması imkansıza yakın olduğu için burada bu türden bir uyuşturucu kullanmak mümkün değil.
Ne kadar şirin, böyle pütür pütür…
Size hoş görünebilir, ancak bu noktacıklı, pütür pütür yapının sebebi reklam broşürlerinin, çıkartmaların bu direklere, çöp kutularına yapıştırılmasını engellemek.
Biz burada çiftleri sevmeyiz.
Evet, tek kişilik bankları da görmeye başladık, sanırız insanların asosyal olmalarını istiyorlar. Yoksa neden umumi alanlarda tek kişilik banklar olsun ki?
Yüksek topuklular uzak durun!
Arnavut kaldırımları ve delikli ızgaralar resmen topuklu ayakkabı giyen kadınlar için tuzak. Bunun böyle bir amacı var mı, neyimizi yönlendirmeye çalışıyorlar bilmiyoruz ama topuklu ayakkabı giyen kadınlar için şehirlerin pek çok yeri tuzaklarla dolu. İleride çıkar bunun amacının ne olduğu illaki.
İşemek yasaktır.
E bu normal artık, şehri sağına soluna işemenin manası da yok yani.
