Pallas kedisi özellikle sosyal medyadaki viral videolarda sık paylaşılması sebebiyle hayatımıza giren bir kedi cinsi. Orta Asya ile Avrasya’nın otlaklarında ve bozkırlarında yaşayan bu kedi belki sosyal medya olmasaydı bu kadar günlük hayatımızda olmayacaktı. Ama isterseniz gelin her gün gördüğümüz viral videolarla sınırlı kalmayıp Pallas kedilerini (diğer adıyla manul) yakından tanıyalım.
1. Pallas kedisi, adını natüralist Peter Pallas’dan sonra aldı
Alman doğa bilimci Peter Pallas bu tüylü yaban kedisini ilk olarak 1776’da tanımladı ve ona “Felis manul” adını verdi. Pallas, bu kedinin yuvarlak yüzü, şaşaalı tüyleri ve tıknaz vücudu sebebiyle Fars kedisinin atası olduğu şeklinde bir teori ortaya attı ama yanılmıştı.
2. Pallas kedisinin bilimsel adı “çirkin kulaklı” anlamına geliyor?
Bilimsel adı “Felis manul” olan bu kedinin ismi daha sonra “Otocolobus manul” şeklinde değiştirildi. Tabii bu da pek iç açıcı bir isim değil çünkü Yunanca’da “otocolobus” kelimesi “çirkin kulaklı” anlamına geliyor.
3. Her ne kadar çirkin kulaklı dense de aslında o kulakların işe yarar bir özelliği var?
Bazıları Pallas kedisinin kulaklarının çirkin olduğunu düşünürken, bazıları ise onların sevimli olduğunu düşünebilir. Tartışmalar bir yana, bu kedinin başının yanlarına düz olarak oturan yuvarlak kulakları en ayırt edici özelliklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Ayrıca kulaklarının düşük pozisyonda durması Pallas kedisinin kendisini gizlemesine yardımcı oluyor. Bu sayede saklanırken veya avlanırken hayvanın konumunu belli etmek için harekete geçmiyorlar.
4. Pallas kedilerinin yoğun peluş tüyleri bulunur
Pallas kedilerinin tüyleri diğer Felid türlerinin tüylerine göre daha sık ve uzundur, hatta kışın daha da ağırlaşır. Göbeğindeki kısım ise vücudunun geri kalanını kaplayan kürkün iki katı uzunluğundadır.
Renk tonu ise gümüşi griden (kış aylarında) daha koyu, kırmızı tonlu bir tona (sıcak aylarda) kadar değişir. Geniş başının üzerinde koyu renkte çizgiler ve benekler bulunur. Gür kuyruğunda ise koyu renk çizgiler bulunur. Bu çizgiler ve işaretler yaz aylarında daha koyu görünme eğilimindedir.
5. Kürkü yırtıcı hayvanlardan gizlenmesine yardımcı olur
Pallas kedileri Pakistan ve kuzey Hindistan’dan orta Çin, Moğolistan ve güney Rusya’ya kadar değişen bölgelerde yaşar. Luke Hunter’ın yazdığı “Wild Cats of the World” kitabına göre Pallas kedisinin vücudu karlı havaya uygun değildir. Bu nedenle soğuk, kurak habitatlarda (özellikle onu yırtıcılardan gizlemeye yardımcı olan çimenli veya kayalık alanlara) yaşarlar. Yaklaşık 450 (1500 fit civarı) metre ile 5000 metre (17,000 fit civarı) arasında değişen yükseltiye sahip alanlarda yaşayabilirler.
Bu bodur kedi hızlı bir koşucu değildir bu yüzden bir tehlike hissettiğinde donakalır ve yerde düz ve hareketsiz bir şekilde çömelir ve kürkü çevresiyle uyum sağlamasına yardımcı olur.
6. Pallas kedisi ile ilgili şişman oldukları şeklinde bir algı vardır ama aslında kürkleri onları şişmanmış gibi gösterir
Pallas kedileri tipik olarak 5 kilonun altındadır (12 pound), vücut uzunlukları genellikle yalnızca 1 metre ya da 1 metreden daha azdır (yaklaşık 2 fit). Yani sıradan bir ev kedisinden daha büyük değildirler. Yine de yoğun kürkleri onları çok daha büyük gösteriyor.
7. Pallas kedisi diğer pek çok kedinin aksine yuvarlak göz bebeklerine sahiptir
- Pek çok kedinin göz bebeği dikeydir ama Pallas kedileri, bu konuda diğerlerinden farklıdır. Bu açıdan aslan, kaplan gibi daha büyük yaban kedilerine benzerler. Peki siz de neden her kedinin göz bebeği farklı diye merak ediyor musunuz? Berkeley, California Üniversitesi’ndeki araştırmacılar tarafından 2015 yılında yapılan bir araştırma, hayvanların göz bebeği şekillerinin avcı/ av besin zincirindeki rollerini gösterebileceğini buldu.
- Araştırmacılar kediler dahil olmak üzere 214 kara hayvanını analiz ettiler ve dikey göz bebeklerine sahip türlerin hem gündüz hem de gece aktif olan pusuya yatmış avcılar olma eğiliminde olduklarını belirttiler. Tersine, dikey göz bebeklerine sahip türler genellikle “aktif toplayıcılardı”, yani avlarını kendileri yakalayan canlılardı.
- Ayrıca, ev kedileri gibi yere daha yakın olan yırtıcılar dikey göz bebeklerine sahip olmaya eğilimliyken, daha büyük yaban kedilerinin gözbebekleri yuvarlaktı. Pallas kedileri ise küçüktür ve esasen pusu avcılarıdır. Bu nedenle jüri, araştırmanın bulgularının tüm canlılar için doğru olup olmadığı konusunda hala karar verememiş durumda.
8. Pallas kedisi çoğunlukla pika ile karnını doyurur
Pallas kedileri pusu avcılarıdır ve zamanlarının çoğunu pika (ıslıklı tavşangiller takımı içindeki bir memeli familyası), küçük bir memeli ve gerbiller (kemirgenler) gibi diğer küçük canlılar, tarla fareleri, tavşanlar, yer sincapları, kuşlar ve genç dağ sıçanları gibi diğer yaratıkları avlayarak geçirirler. Pika, tipik olarak kedinin beslenme düzeninin yüzde 50’den fazlasını oluşturur.
9. Pallas kedisi ile leoparların uzaktan akrabalıkları olduğu düşünülüyor
Peter Pallas, hayvanın İran kedisiyle akraba olduğunu düşünüyordu. Ancak uzmanlar, yaban kedisinin en yakın – ancak yine de oldukça uzak olan – akrabasının leopar kedisi olabileceğine dair kanıtları ortaya çıkardı.
10. Sosyal hayvanlar değillerdir
Pallas kedisi herkesin bildiği gibi zor türlerdir ve zamanının çoğunu mağaralarda, yarıklarda veya terk edilmiş yuvalarda saklanarak geçirir.
11. Pallas kedileri birbirlerinden pek hoşlanmaz
Pallas kedileri hayranlık uyandıracak kadar kabarık olabilir, ancak dünyanın en tatlı, en sevimli yaratıkları değildirler. Aslında çok agresifdirler. The Wild Cat Book’un yazarlarından Fiona ve Mel Sunquist, Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nin hayvan araştırma müdürü Bill Swanson tarafından sağlanan bir anekdotta bu kedilerin ne kadar sinirli olduğunu anlatıyor: Hayvanat bahçesi görevlileri bir grup yeni doğmuş Pallas kedisinin nefes almakta güçlük çektiğini düşündü ancak yakından dinlediklerinde, duydukları sesin daha gözlerini açmadan önce birbirlerine hırlayan ve tıslayan yavru kedilere ait olduğunu fark ettiler!
12. Çiftleşmeleri oldukça kısa sürer
Pallas kedileri Aralık ve Mart arasında çiftleşir. Dişi Pallas kedileri 66-75 günlük bir hamilelik süresinin sonunda mart ya da mayıs ayının sonu gibi doğum yaparlar. Genelde 3 ya da 4 yavru doğururlar ama bu sayı bazen 8’e çıkabilir. Yavru Pallas kedileri 4 ila 5 ay arasında bağımsız hale gelirler ve 9 ila 10 aylık olduklarında üreyebilecek kadar olgunlaşırlar.
13. Pallas kedileri “tehdit altında tür” olarak sınıflandırılmışlardır?
Pallas kedilerinin vahşi doğada altı yıla kadar yaşayabileceği tahmin ediliyor, ancak yırtıcı hayvanlar ve diğer tehlikeler nedeniyle ömürlerinin bu uzunluğun yarısı kadar olması muhtemel. Esaret altındayken yaklaşık 12 yıldır hayatta kaldıkları biliniyor.
BONUS 1: Nesli tehdit altında olan Pallas kedileri için geçtiğimiz yıl bilim insanları harekete geçmişti. Yapılan girişim bir anda her şeyi çözmese bile en azından önemli bir adımdı diyebiliriz ?
- 2002 yılında, Uluslararası Doğa Koruma Birliği, Pallas kedisini “tehdit altında” olarak sınıflandırdı ve bu durum günümüzde de devam ediyor. Pika ve dağ sıçanı popülasyonlarını azaltmayı amaçlayan çiftçilik, tarımsal faaliyetler, madencilik ve zehirleme kampanyaları gibi pek çok faktör Pallas kedilerinin sayısının düşmesine sebep oluyor. Bunun dışında Pallas kedileri tilki ve kurtlar için tuzaklarda veya evcil köpekler tarafından öldürülürler. Kimi zaman bazı ülkelerde yasalara aykırı olsa bile Pallas kedileri kürkleri yüzünden ya da ilaç yapımı için insanlar tarafından avlanırlar?
- Bilim insanları, Pallas kedisinin popülasyon büyüklüğünü tahmin etmek için yeterli veriye sahip değil ama kıtlıkları ve karşılaştıkları birçok tehdit nedeniyle, uzmanlar sayılarının son on yılda yüzde 10 ila 15 düştüğüne inanıyor.
- Pallas kedisini daha iyi anlamak ve korumak için uluslararası bir koruma ekibi, Altay Dağları’nda nadir bulunan kediler için bir sığınak olan Sailyugemsky Doğa Parkı’nda 12 millik bir araziyi güvence altına aldı. Bilim insanları orada Pallas kedisinin popülasyonunu gözlemlemeyi, yaşam alanını incelemeyi ve onunla karşılaşmaları detaylandıran bir bilgi veritabanı oluşturmayı umuyor.
BONUS 2: Eğer kedilerle ilgili yeni şeyler öğrenmek ilginizi çektiyse bir de dünyanın en zeki kedilerini öğrenmeye ne dersiniz ? Yazımızı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz
Kaynak: 1
