Nevruz'un Tarihi Ne Kadar Eskiye Gidiyor? Nevruz Hangi Ritüellerle Kutlanıyor?

Nevruz Bayramı, binlerce yıldır farklı kültürler ve topluluklar tarafından coşkuyla kutlanan, doğanın uyanışını ve yeni başlangıçları simgeleyen özel bir gün. “Yeni yılın başlangıcı”, “bahar mevsiminin habercisi” ve “doğa bayramı” olarak kabul edilen Nevruz, kökleri 18 asırdan daha eskiye dayanan kadim bir gelenek. Günümüzde de çeşitli ritüellerle yaşatılan bu bayram, birçok toplum için birlik, dayanışma ve umudun sembolü olmaya devam ediyor. Peki, Nevruz’un kökenleri neler, hangi ritüellerle kutlanıyor?

Nevruz’un kökenleri

Nevruz’un kökenleri, yazılı kaynaklara göre M.Ö. 3. yüzyıla kadar uzanıyor. Çin kaynaklarında, Hunların bahar aylarında büyük şenlikler düzenlediği belirtiliyor, bu da Nevruz’un geçmişinin çok eskilere dayandığını gösteriyor. Türk kültüründe Nevruz, Ergenekon’dan çıkış günü olarak kabul ediliyor ve bu nedenle Türk mitolojisinde de önemli bir yere sahip.

Bu özel gün, yalnızca Türk kültürüyle sınırlı kalmayıp İran, Afganistan, Kazakistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Arnavutluk, Hindistan gibi geniş bir coğrafyada kutlanıyor. 21 Mart 2010 tarihinde Afganistan, Arnavutluk, İran, Kazakistan, Türkmenistan ve Türkiye’nin girişimleriyle Birleşmiş Milletler tarafından “Uluslararası Nevruz Günü” olarak ilan edildi.

Nevruz kelime olarak “yeni gün” anlamına geliyor

Farklı bölgelerde değişik isimlerle anılsa da ortak mesajı aynı: Yeniden doğuş, umut, bolluk ve bereket. Türkiye, Azerbaycan ve İran gibi ülkelerde “Nevruz” olarak adlandırılırken, Orta Asya’da “Navruz”, “Novrız”, “Navrız”, “Mevris”, “Saban Toy” gibi farklı isimlerle biliniyor. Özellikle Orta Asya’da “Ulusun Ulu Günü” olarak da anılan Nevruz, baharın gelişini müjdeleyen bir bayram.

Nevruz’un bir diğer anlamı ise toplumsal barış ve dayanışma. Baharın gelişiyle birlikte doğanın yeniden canlandığı gibi, insanlar da geçmişin kırgınlıklarını unutmaya, yeni başlangıçlar yapmaya teşvik ediliyor. Bayram süresince, birlik ve beraberlik duyguları pekiştiriliyor, yardımlaşma ve paylaşım ön plana çıkıyor.

Nevruz kutlamalarında yer alan gelenekler ve ritüeller

Nevruz, farklı kültürlerde farklı ritüellerle kutlansa da ortak noktası doğanın canlanışını ve yeni yılın başlangıcını simgelemesi. Dünyanın en geniş kültürel miraslarından biri olan Nevruz Bayramı, geleneksel olarak yedi aşamada kutlanıyor. Bunlar: kötü söz orucu, çevre temizliği, ateş yakma (alav alav), ölü bayramı, yaşlı ve hastaları ziyaret, çocuk günü, gençlik günü, yeddi levin (yedi çeşit yemek).

Uzun ve sert geçen kış aylarından sonra doğanın yeniden canlanmasını simgeleyen Nevruz, aynı zamanda toplumsal birlik ve beraberliği güçlendiren bir gelenek

Asırlardır süregelen bu bayram, yardımlaşma ve dayanışma ruhunu canlı tutarak toplumsal barışa katkı sağlıyor. Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan geniş bir coğrafyada kutlanan Nevruz, farklı kültürlerin ortak değeri olmayı sürdürüyor. Günümüzde hala renkli şenliklerle kutlanan bu bayram, insanların geçmişten gelen geleneklerini yaşatarak gelecek nesillere aktarmalarına vesile oluyor.

Nevruz’un kökeni ve ortaya çıkış hikâyesi toplumdan topluma farklılık gösteriyor

Bu geleneksel kutlamanın kökleri, her kültürde farklı mitolojik anlatılar ve tarihi olaylara dayanıyor. İran kültürüne göre Nevruz, mitolojik Kral Cemşid ile ilişkilendiriliyor. İranlılar, Nevruz’u Cemşid’in ülkeyi ölümcül kıştan kurtararak yeni bir döneme taşıdığı gün olarak kabul ediyorlar. Tarihçiler, Cemşid’in aslında İranlıların avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata ve tarıma geçişini temsil eden efsanevi bir figür olabileceğini öne sürüyor. Nevruz, İran coğrafyasında binlerce yıldır baharın başlangıcı olarak kutlanıyor ve günümüzde de en önemli geleneklerden biri olarak kabul ediliyor.

Türk mitolojisinde Nevruz’un kökeni, Ergenekon Destanı ile açıklanıyor. Destana göre, Türkler, dört bir yanı dik yamaçlı dağlarla çevrili Ergenekon Vadisi’nde 400 yıl boyunca mahsur kaldı. Nihayetinde, demirden bir dağı eriterek kendilerine yol açtılar. Bu olay 21 Mart’ta gerçekleşti. Bu nedenle Nevruz, Türkler için hem baharın gelişini hem de esaretten kurtuluşu simgeleyen kutsal bir bayram olarak kabul ediliyor. Ayrıca Çin tarih kaynaklarına göre, Nevruz’un Hunlar döneminden beri kutlandığı belirtiliyor.

Ege Üniversitesi Türk Folklorü Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Alimcan İnayet, Nevruz’un kökeni hakkında farklı görüşler bulunduğunu belirtiyor

Bazı araştırmacılar, Nevruz’un kökeninin tamamen Türk kültürüne ait olduğunu ve buradan Asya ve Avrupa’ya yayıldığını ileri sürüyor. Ergenekon Destanı’nın Türklerin varoluş mücadelesinin sembolü olduğu düşünülüyor. Nevruz, Türklerin Ergenekon’dan çıkışını anmak için kutlanıyor ve zamanla birçok farklı kültürde kabul görüyor.

Bugün Nevruz, İran, Türkiye, Azerbaycan, Afganistan, Orta Asya ülkeleri ve Balkanlar başta olmak üzere geniş bir coğrafyada kutlanıyor. UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras olarak kabul edilen Nevruz, birçok toplum için doğanın uyanışı ve yeni başlangıçların habercisi olmaya devam ediyor.

Nevruz gününe temiz bir başlangıç yapmak isteyenler, geçmiş yılın kötü enerjilerinden arınmak için farklı ritüeller gerçekleştiriyor

Ateşin üzerinden atlamak, bunlardan en yaygın olanı. Bu ritüelin, insanın tüm kötü enerjilerden ve günahlardan arınarak yeni yıla temiz bir ruh haliyle girmesini sağladığına inanılıyor. Ateşin yanı sıra suyun da arındırıcı gücüne olan inanç, bazı topluluklarda yıkanma veya sudan atlama geleneğini de beraberinde getiriyor.

Bolluk ve bereket için nevruz sofrası

Nevruz, aynı zamanda paylaşım ve bereketin sembolü olan büyük sofralarla kutlanıyor. Nevruz sofrası, topluca oturulan ve herkesin her yemekten yediği bir ritüel olarak öne çıkıyor. Bu geleneğin ardında, yeni yılın bolluk içinde geçmesi ve sofraların her zaman dolu olması dileği yatıyor. Özellikle Orta Asya ve İran’da, yedi çeşit yemekten oluşan sofralar hazırlanıyor ve her biri farklı bir anlam taşıyor.

İran kültüründe, “Haft Sin” adı verilen özel bir masa düzeni bulunuyor. Bu masada, isimleri Farsça’da “S” harfiyle başlayan yedi farklı gıda maddesi yer alıyor. Örneğin, sarımsak (sir) hastalıklardan korunmayı, sirke (serkeh) uzun ömür ve sabrı, buğday ekini ise bereketi simgeliyor. Ayrıca masaya Kur’an, şiir kitapları veya farklı dilekleri temsil eden objeler de konulabiliyor. Türkiye de ise yedi çeşit kuruyemiş alma geleneği bulunuyor. Kuruyemişlerin dışında insanlar yeddi levin tepsileri hazırlayarak birbirleriyle hediyeleşiyor. Bu gelenek Anadolu’nun birçok şehrinde devam ediyor.

“Semeni” geleneği

Nevruz’un bereketi ve doğanın yeniden canlanmasını simgeleyen en önemli geleneklerden biri de “Semeni” ritüeli. Bu gelenekte, Nevruz’dan önce arpa ve buğday çimlendirilerek sofralara konuluyor. Bu yeşeren bitkiler, tarımda bereketli bir yılın habercisi olarak görülüyor.

Temizlik ve yenilenme

Yeni bir yılın başlangıcı olarak kabul edilen Nevruz’da, birçok kültürde evlerin temizlenmesi, onarımlar yapılması ve yeni kıyafetler giyilmesi önemli bir gelenek. İnsanlar, yeni yılı daha iyi bir şekilde karşılamak için evlerini boyuyor, tamirat yapıyor ve bayramlık kıyafetlerini hazırlıyor. Bu uygulamalar, sadece fiziksel bir temizlik değil, aynı zamanda ruhsal bir yenilenmeyi de simgeliyor.

Mezarlık ziyaretleri ve atalara saygı

Nevruz’da en sık görülen ritüellerden biri de mezarlık ziyaretleri. Bu ziyaretler, geçmiş nesillerle bağları güçlendirmek, atalara saygı göstermek ve onların ruhları için dualar etmek amacıyla gerçekleştiriliyor.

Eğlence ve spor etkinlikleri

Nevruz, yalnızca dini ve geleneksel ritüellerle değil, aynı zamanda eğlenceli etkinliklerle de kutlanıyor. Yumurtaların boyanıp tokuşturulması, bolluk ve bereket dileğini temsil ediyor. Bunun yanında, halk dansları, şarkılar, şiir okumaları ve çeşitli spor müsabakaları düzenleniyor. Özellikle ata sporu olan güreş, at yarışları ve “Kökpar” gibi geleneksel oyunlar, Nevruz’un coşkusunu artırıyor.

Demir dövme geleneği

Türk dünyasında Nevruz, aynı zamanda Ergenekon Destanı ile ilişkilendiriliyor. Destana göre, zor şartlardan çıkmayı başaran Türkler, Nevruz’da demir döverek Ergenekon’dan çıkışlarını kutluyor. Bu ritüel, gücü, dayanıklılığı ve birlikteliği simgeliyor.

Kaynak: 1 2