Son Homo neanderthalensis, yani Neandertal’in yeryüzünden silinmesinin üzerinden 40.000 yıl geçti. Bugün, en yakın insan akrabamız olan Neandertaller, halen bilim dünyasının ve tarih meraklılarının ilgisini çekmeye devam ediyor. Adeta “uzak ve biraz sıra dışı bir amca” gibiler. Neandertaller hem fiziksel yapılarıyla hem de ilginç yaşam tarzlarıyla pek çok araştırmanın odağında. Peki bu insanlar hakkında ne biliyoruz? İşte Neandertaller hakkında gerçekler…
1. Neandertallerin varlığı 19. yüzyıla kadar bilinmiyordu
Avrupa ve Asya’da yaklaşık 400.000 yıl önce ortaya çıkan Neandertallerin varlığı, modern tarihin gözüne ancak 19. yüzyılda çarpabildi. Neandertaller, 1856 yılında Almanya’daki Neandertal Vadisi’nde bulunan kısmi bir iskelet sayesinde keşfedildi. Daha önce bazı Neandertal kemikleri, örneğin bir kadın kafatası bulunmuştu, ancak bu kemiklerin hangi türe ait olduğu sonradan netleşti.
2. Soğuk iklimlere uyumlulardı
Neandertaller, oldukça soğuk iklimlerde yaşamaya uyum sağlamışlardı. Daha geniş ve belirgin burun yapıları, soğuk havayı akciğerlerine ulaşmadan önce ısıtmak için evrimleşmiş olabilir. Yaklaşık 1.5 metre boylarında ve güçlü yapılı bedenleri, vücut ısısını koruma avantajı sunuyordu. Ancak tüm bilim insanları bu uyum teorisine katılmıyor. Bazı araştırmalar, sinüslerin soğuk hava ile küçülebileceğini ve bu özelliklerin soğuğa uyumdan ziyade genetik bir miras olabileceğini öne sürüyor.
3. Beklenenden çok daha zeki ve kültürlüydüler
“Mağara adamı” deyince akla gelen kaba, ilkel insan imajı, Neandertaller için oldukça yanlış. Araştırmalar, onların sosyal yapıya ve duygusal bir zekâya sahip olduklarını gösteriyor. Beyinlerinin duygusal ve bilişsel düşünceden sorumlu bölgesi, bizimle benzer büyüklükteydi. Ateş yakabiliyor, yaralı grup üyelerine bakabiliyor ve hatta ölülerini gömebiliyorlardı. Bu gömme davranışı, fosillerin korunmasını sağladığından bugünkü araştırmalar için oldukça değerli.
Neandertaller hakkında en çarpıcı bilgilerden biri de yamyamlık izlerinin bulunması. Genellikle hayvan eti ve bitkilerden oluşan bir diyete sahip olsalar da, bazı kalıntılarda diğer Neandertalleri yediklerine dair izler bulundu. Araştırmacılar, bunun oldukça nadir olduğunu ve muhtemelen açlık gibi zorlayıcı koşullarda yapıldığını belirtiyorlar. İlginçtir ki, Homo sapiens de benzer durumlarla karşılaştığında yamyamlık yapmış olabilir.
5. Muhtemelen konuşma yetenekleri vardı
Neandertallerin konuşup konuşmadıkları hala tam olarak bilinmese de, kemik yapıları sesleri duyabilecek frekansta işitebildiklerini gösteriyor. Bu da en azından birbirleriyle sesli iletişim kurabileceklerini düşündürüyor. Ancak bunun karmaşık bir dil mi yoksa sadece basit sesler mi olduğu bir muamma. Bazı bilim insanlarına göre, bu sesler, belki hayvanların çiftleşme çağrılarına benzer, iletişim amaçlı çıkardıkları sesler olabilir.
6. Neandertaller muhtemelen sanattan anlıyorlardı
Neandertallerin zihinsel becerilerinin sadece hayatta kalmaya yönelik değil, aynı zamanda sanatsal ifadelere de yönelebileceği düşünülüyor. Bu eski insan türünün mağara resimleri ve çeşitli sanat eserleri üretmiş olabileceğine dair kanıtlar, onların kavramsal düşünce kapasitesine sahip olduğunu işaret ediyor. Örneğin, Fransa’da bulunan bir sırtlan kemiğinin özenle oyulmuş olması, Neandertallerin estetik bir anlayışa sahip olabileceğini düşündürüyor. Ancak, bu oyma işleminin sanat amaçlı mı yoksa tesadüfi mi olduğuna dair bilim insanları arasında bir tartışma devam ediyor—tıpkı modern sanatta olduğu gibi!
Neandertaller sosyal varlıklardı; yalnız yaşamaktansa, topluluklar halinde yaşamayı tercih ediyorlardı. Yaklaşık yirmi kişilik akraba grupları halinde yaşayıp, bir arada kalıyorlardı. Bu grupların bir araya gelme amacı sadece dostluk değil, aynı zamanda soğuk iklimlerden korunmak ve kaynakları birlikte toplamak olabilir.
Ancak, topluluk içindeki ilişkiler her zaman dostane değildi. Kazılarda bulunan Neandertal kemiklerinde sıkça kırıklar ve savaş yaraları tespit edilmiştir. Kısa yaşam beklentileri nedeniyle 40 yaş sonrasında hayatta kalmak zordu. Yine de, hasta ve yaralı bireylerine yara pansumanı yaparak veya tıbbi bitkiler kullanarak yardımcı olduklarına dair bulgular, onların empati ve destek gösterebildiklerini ortaya koyuyor.
8. Kambur değillerdi
Kambur Neandertal algısı, gerçekte büyük ölçüde yanlış bir temsil. 1983’te İsrail’de bulunan bir Neandertal iskeletinin dijital analizi, bu eski insanların dik bir duruşa sahip olduklarını gösteriyor. Göğüs kafesleri geniş olup, akciğer kapasiteleri modern insanlardan daha büyüktü, bu da muhtemelen onların solunum sistemlerinin güçlü olduğunu işaret ediyor.
9. Neandertaller modern insanlarla çiftleşmişti
Neandertaller, Homo sapiens ile çiftleşmiş ve genetik miraslarını bizlere aktarmışlardır. Modern Avrupa ve Asya kökenli insanların DNA’sının %1 ila %4’ü Neandertal genlerini taşır. Ayrıca, Neandertaller, Sibirya’da Denisova Mağarası’nda keşfedilen Denisovalılarla da çiftleşmiştir. 2018 yılında yapılan analizler, Denisovalı bir baba ve Neandertal bir anneden doğan bir kızın varlığını ortaya çıkarmış, bu da türler arası etkileşimin oldukça karmaşık olduğunu göstermiştir.
10. Neandertallerin neden yok olduğu konusunda kesin bilgiye sahip değiliz
Neandertaller hakkında gerçekler yazımızın sonuna geldik. Neandertallerin neden yok olduğuna dair pek çok teori öne sürülüyor. Soğuk iklim koşulları Neandertalleri dönem dönem zorlamış ve nüfuslarını azalttığı düşünülüyor. Bir diğer görüş ise, Homo sapiens’in avcılık tekniklerinin Neandertallerin gücüne rağmen onları alt edecek kadar gelişmiş olması. Ayrıca, Homo sapiens’in direnç kazandığı hastalıklar Neandertallerin bağışıklık sistemine zarar vermiş olabilir.
