Uzun süredir üzerinde konuşulan ve ne zaman yapılacağı merakla beklenen Musul operasyonu Irak Başbakanı Haydar el İbadi’nin “Zafer vakti geldi ve Musul’un özgürleştirilmesi için operasyon başladı” şeklindeki açıklamasıyla başladı. Kenti kuşatan Irak ordusu ve peşmerge güçlerine IŞİD karşıtı koalisyona ait güçler havadan destek sağlıyor. Musul’u IŞİD’den kurtarma operasyonuna Irak ordusunun yanı sıra peşmerge, Şii milis güç Haşdi Şabi, Sünni milis gücü, Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başika kampında eğitim verdiği Ninova Bekçileri, Saddam rejimine bağlı Baas askerlerinin oluşturduğu Nakşibendi Ordusu katılıyor.
Çeşitli kaynaklardan edinilen bilgilere göre Musul operasyonuna: 30 bin Irak askeri, Şii milis ve peşmerge. 3 bin Türkiye destekli Sünni yerel güç ve Irak ordusuna danışmanlık yapmak üzere 600 ABD askeri katılıyor. Buna karşın Musul’da 8 bin IŞİD militanının bulunduğu tahmin ediliyor.
İngiliz Reuters haber ajansına konuşan ve adı açıklanmayan bir Türk askeri kaynağı ise Başika’da eğitilen 3 bin savaşçıdan yarısının operasyona katıldığını, kalanların da yedekte beklediğini kaydetti. Türk askeri kaynağı birliklerde Şii, Yezidi, Hristiyan ve Türkmen savaşçıların da bulunduğunu açıkladı. Askeri kaynak, “Türk ordusu şu anda operasyona katılmıyor. Ancak gelişmeler çok yakından takip ediliyor” dedi.
Musul operasyonunda öncü gücün peşmerge olduğu belirtiliyor, Irak ordusunun peşmergenin açtığı alanda arkadan ilerleyeceği ifade ediliyor.
Irak Başbakanı İbadi Musul operasyonunun başladığını belirttiği açıklamasında Musul kent merkezine sadece ordu ve polis güçlerinin gireceğini söyledi.
Kuzey Irak’taki Kürt yönetimene bağlı peşmerge, Irak ordusunun eğittiği Şii milis gücü Haşdi Şabi Musul kent merkezine giremeyecek.
ABD Başkanı Barack Obama’nın IŞİD ile Mücadele Özel Temsilcisi Brett McGurk, Twitter mesajında Irak Başbakanı El İbadi’nin “IŞİD teröristleri altındaki iki yıllık karanlığın bitmesi için” operasyon emri verdiğini söyledi.
McGurk diğer mesajında “Tanrı kahraman Iraklı güçleri, Kürt Peşmergeleri ve Nineva gönüllülerine yardım etsin. Bu tarihi operasyonda sizinle yan yana olmaktan gururluyuz” ifadelerini kullandı. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) da Musul operasyonu için 600 ek asker görevlendirildiğini açıkladı. Pentagon Sözcüsü Albay Jeff Davis “Bu son. Bu IŞİD’e karşı Irak’taki son büyük nokta” dedi. Bölgedeki Amerikalı komutanlardan General Stephen Townsend ise zor bir mücadelenin kendilerini beklediğini ve operasyonun haftalar sürebileceğini söyledi.
Musul’u kurtarma operasyonuna ABD öncülüğündeki koalisyon güçleri de havadan destek veriyor.
Kara operasyonlarına ise Irak ordusu ve polisi, Kuzey Irak Kürt Yönetimi’nin silahlı güçleri peşmerge, İran tarafından eğitildiği iddia edilen Şii milis Haşdi Şabi ile Türkiye’nin Başika kampında eğittiği Ninova Bekçileri katılıyor.
IŞİD’in Musul’u ele geçirmesinden sonra Şii din adamı Ayetullah Ali es-Sistani’nin “cihat” çağrısı üzerine kurulan Haşdi Şabi, İran’a yakınlığıyle biliniyor.
Haşdi Şabi’nin Sünnilere karşı mezhepçi yaklaşımlarda bulunduğu iddiaları dillendiriliyor. Haşdi Şabi başlangıçta Musul, Tikrit ve Anbar’da IŞİD’e karşı direniş gösteremeyen Irak güvenlik güçlerine takviye olarak kuruldu, ancak Tikrit, Diyala ve diğer bölgelerde mezhepçi yaklaşım sergilediğine yönelik kuvvetli iddialar sürekli dile getirildi.
En az 15 ayrı silahlı grubu ve 43 şii aşireti tek çatı altında toplayan Haşdi Şabi kuvvetleri arasında Şii Kürt gruplarının da bulunduğu biliniyor.
Haşdi Şabi ile bazı Türkmen Tugayları’nın IŞİD’e karşı bazı bölgelerde ortak harekat düzenledikleri de öne sürülüyor.
İran’ın da açık şekilde yardım ettiği gruba müttefikimiz ABD de destek veriyor.
Haziran ayında ABD’nin Bağdat büyükelçisi Stuart Jones bu grupla temas içerisinde olduklarını ve IŞİD’le yürütülen savaşa yaptıkları katkıya “saygı duyduklarını” belirtmişti.
Haşbi Şabi’nin 300 bine yakın silahlı taraftarı olduğu tahmin ediliyor.
Milis güçlerinin Musul’a yönelik operasyonda Irak ordusu ile birlikte hareket etmesi bekleniyor ki Türkiye’nin “Musul’da ne işleri var?” dediği grupların başında geliyor.
Türkiye’nin Irak’ın kuzeyindeki Başika kampında eğittiği eski adı “Haşdi Vatani” olan Ninova Bekçileri adlı Sünni milis güçleri de harekata katılıyor.
Türkiye’nin sürekli dile getirdiği üzere Musul’daki çatışmaların bir mezhep savaşına dönmemesi için bu Sünni grubun operasyona katılması “dengeleyici” bir faktör olarak görülüyor.
Nakşibendi Ordusu Musul’u savunmak için IŞİD ve Şiilere karşı ayaklanma ve seferberlik çağrısı yaptı.
Musul’da Sünni silahlı grupların en önemlilerinden olan Nakşibendi Odusu, otoritesini tanımayacağını açıkladığı IŞİD ile çatışıyor.
Musul kentinde devrik lider Saddam Hüseyin’in yardımcısı İzzet İbrahim el-Duri’nin kurduğu Nakşibendi Ordusu ile IŞİD militanları arasında uzun süre şiddetli çatışmalar yaşanmıştı.
IŞİD’e biat etmeyeceğini açıklayan ve çoğunluğunu Baas rejimi askerlerinin oluşturduğu Nakşibendi Ordusu ile hilafet ilan eden IŞİD militanları arasında yaşanan çatışmalarda onlarca kişinin öldüğü iddia ediliyor.
Esasen Nakşibendi Ordusu, Musul kentinin ele geçirilmesi operasyonunda IŞİD ile birlikte hareket etmişti.
Daha çok Kerkük’ün güneyinde etkili olan Nakşibendi Ordusu geçtiğimiz günlerde Peşmerge güçlerine karşı savaşmayacaklarını açıklamıştı.
Kuzey Irak Kürt Yönetimi’nin silahlı gücü olan peşmerge, Musul’u IŞİD’den kurtarma operasyonunda öncü güç olarak rol alıyor.
Peşmerge güçleri, Musul çevresindeki operasyonlarda yer alacak ancak kent merkezine girmeyecek. Iraklı bir peşmerge komutanı, Musul’a üç koldan saldıracaklarını, operasyonlara yaklaşık 18 bin peşmergenin katılacağını açıklamıştı.
Musul operasyonu öncesi Irak ordusu, havadan on binlerce broşür dağıtarak şehirde yaşayanlara kendi güvenlikleri için almaları gereken önlemleri hatırlatmıştı.
Peki Türkiye’nin bu operasyona karşı tutumu ne?
Türkiye Şii milislerin, milisler ise Türkiye destekli grupların Musul operasyonuna yer almalarına karşı çıkıyor.
Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu Pazar günü Ankara’da yaptığı açıklamada, “Biz Türkiye olarak Musul’da istediğimiz çerçevede gerçekleşecek tüm operasyonlara her türlü katkıyı vereceğimizi söylüyoruz. Güvenliğimizi tehdit edecek her türlü gelişmeye karşı uluslararası hukuktan kaynaklanan haklarımızı sonuna kadar kullanırız” dedi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Musul operasyonuna katılma konusunda kararlı olduklarını ifade etti.
“Musul’u Musulludan alıp birilerine vermenin hesapları var. Biz de ‘Hayır’ diyoruz” şeklinde konuştu.
Irak Başbakanı Haydar El İbadi ise bilindiği üzere gerilimi arttıran: “Türk askerlerinin operasyona katılmalarına izin vermeyeceğiz” sözlerini sarf etmişti.
Türkiye ise, tarihsel bağları nedeniyle kendini bölgedeki Sünni ve Türkmenlerin hamisi olarak görüyor. Operasyona dahil olması istenmeyen Türkiye, Musul kurtarılırken, İran’ın etkisinde olan Iraklı Şii milislerin şehre girmesini istemiyor. Musul kurtarıldıktan sonra demografik yapının değişebileceğini düşünüyor. Türkiye, Musul’da Türkmen nüfusa sahip olan Telafer İlçesi’nde Şii ve Sünni Türkmenler arasında mezhepsel bir çatışma çıkmasından endişe duyuyor.
İşin bir de Rusya tarafı var elbette.
Her ne kadar operasyona dahil olmasa da Rusya’nın Irak hükümeti ile yakın teması var. Musul’daki demografik dengelerin önemine dikkat çeken Rusya hem Bağdat hükümetine hem de Erbil’e silah yardımı yaptı. Savaş helikopterlerini Bağdat hükümetinin emrine tahsis etti.
Bu operasyonun sivil boyutu da ihmal edilecek bir olgu değil, Uluslararası yardım kuruluşları ise Musul operasyonunun insani bir krize yol açmasından kaygılı.
BM daha önce, operasyon sonucu Musul’da yaşayan bir buçuk milyon kişiden üçte ikisinin evlerini terk etmek zorunda kalacağı uyarısında bulunmuştu. IŞİD ise Musulluların kenti terk etmelerine izin vermemişti.
Gelen son bilgiler ise ABD tarafından şöyle aktarıldı:
“İlk belirtiler, Irak güçlerinin şimdiye kadarki hedeflerine ulaştıklarını gösteriyor. Hatta ilk gün için belirlenen takvimin önündeler. Bu, Irak planına göre gidiyor fakat henüz erken, düşman burada seçim yapacak. Karşı koyup savaşıp savaşmayacaklarını göreceğiz. Ne olursa olsun, Iraklıların bu işi yapma kapasitesi olduğuna güveniyoruz ve Koalisyon’un geri kalanıyla birlikte onlara destek vermeye hazırız.”
Bakalım önümüzdeki günler Türkiye ve bölge adına ne gibi yeni gelişmeler doğuracak.
