Luthier ingilizce bir kelime olup etimolojisi fransızcadan gelmektedir ve “Lüthiye” şeklinde telaffuz edilir. Her müzisyen enstrümanının; kırılması, bozulması veya ayarının kaçması gibi durumlarla sık sık karşı karşıya kalır. Eğer Luthierler olmasaydı böyle bir durumda enstrümanlarımızı çöpe atmak zorunda kalacaktık. Gelin bu eli öpülesi insanları daha yakından tanıyalım…
Luthierler, luth tamiri yapan kişilerdir…
Araplar, Farslar sayesinde tanıştıkları ud’u beraberlerinde Endülüs’e de götürürler. Arapçada “ud” değil de “el-ud” olarak anılan bu enstrüman İspanyollara ve onlardan da diğer Avrupa dillerine ‘lut’ olarak geçer. Bu tanım, hem bildigimiz lavta enstrümanı için hem de genel itibariyle tüm telli enstrümanlar için kullanılan bir tabir olmuştur. Luthier kelimesi de “lut”un Fransızcasi olan “luth” kelimesinden gelmektedir ve telli enstrüman yapan, tamir eden kişi anlamına gelir.
Luthier olmak için iyi derecede ahşap işleme yeteneği ve bilgi birikimi gerekir…
Luthierlik son derece zor bir meslektir. Enstrüman tamiri hem zaman hem de sabır gerektirir. Çünkü enstrümanlar milimetrik hesaplamalarla yapılmaktadır. Bir luthier eğer yeterli derecede bilgi birikimine sahip değilse tamir edeceğim diye enstrümanı tamamen işlemez hale getirebilir. Aynı zamanda bir enstrümanı baştan yapabilmek için bu hesaplamaların yanında iyi bir ahşap işleme yeteneği ve yeterli düzeyde bilgi birikimine sahip olmak şarttır. Bir luthier, enstrümanı baştan yaratabilecek kadar bilgili olmalıdır. Ufak tefek tamiratlar yaparak luthier olunmaz.
Bu mesleği anlamak için önemli olan: “Ağacı anlamak ve ağacı dinlemek”tir…
Lütherlerin atölyeleri genellikle en soğuk günlerde bile sıcak olmak zorundadır. Aşırı soğuk enstrümana zarar verebileceği gibi aşırı sıcak da aynı etkiyi gösterir. Bu meslek için ağacı anlamak ve ağacı dinlemek önemlidir. Bir örnek verecek olursak; bildiğiniz gibi gitarlar sap ve gövde kısmından oluşur. Eğer bir gitar yapmak istiyorsanız; hem sapta kullanılan ağaç, hem de gövdeyi oluşturacak olan ağacın rezonans yani titreşim değerleri birbirine yakın olmalıdır. Aksi durumlarda düşük performanslı bir gitar elde edersiniz. Geçmişte bu işten anlayan luthierler bunu ağaca parmaklarıyla tıkı tıkı vurarak anlarmış ancak şimdilerde rezonans değerini tam olarak gösterebilen dijital cihazlarda mevcut.
Luthierlik, ancak usta- çırak ilişkisiyle öğrenilebilir…
Luthierlik usta çırak ilişkisiyle öğrenilen bir meslektir ancak günümüzde konservatuvarlarda ve bazı meslek liselerinde eğitimi verilmektedir. Luthierlik saygı duyulası ve imrenilesi fantastik meslekler arasındadır. Hem ağaca şekil vermek hem de ağacın sakladığı gizli tınıları bulmak sabır gerektirir. Bir anlamda ağaçla konuşmaktır. Geppetto Usta olmak gibi bir şeydir. Günümüzde büyük müzik dükkanları bünyelerinde enstrüman tamiri hizmetini de vermektedir. Ancak enstüumanınızı tamir ettirmek için bu alanda kendini kanıtlamış insanlara teslim etmek daha garantili bir yoldur. Ayrıca luthierler genellikle samimi ve hoşsohbet insanlardır.
Luthier ustalarının beşiği, İtalya’da bulunan Crémone kentidir…
15. yüzyıldan beri süregelen luthierlik mesleğinin beşiği İtalya’daki; Milano’dan bir saatlik tren yolculuğu sonunda ulaşılan Crémone kentidir. Crémone geçmişte olduğu gibi bugün de en ünlü luthierlere ev sahipliği yapmaktadır. Şehirde bu işin erbabı olan kişilere “Maestro liutaio” denilir. Dünyanın en ünlü lüthierlerinden keman üreticisi Antonio Stradivari bu kentte yaşamıştır. Şehirde bu mesleğe gönül vermiş olan hevesli gençler usta – çırak ilişkisi içerisinde eğitilmektedir.
Özel yapım enstrümanların adresi de yine luthierlerdir…
Fender, Gibson, İbanez gibi dünya çapında enstrüman üreten şirketlerin pahalı veya butik gitarları her müzisyenin hayallerini süslemektedir elbette. Ancak bu enstrümanlar fabrikalardan seri üretim şeklinde elimize ulaşan enstrümanlardır. Dolayısıyla bazı yönleriyle her isteğinizi karşılayamayabilirler. Enstrüman üzerinde modifiyeler yaparak da eksiklikleri giderebilirsiniz ancak tamamen size özel ve tam anlamıyla istediğiniz gibi bir enstrümana sahip olmak istediğinizde çalacağınız kapı bir luthier kapısı olacaktır. Özel yapım bir enstrümana sahip olmak demek dünyada o enstrümanın eşi ve benzerinin olmaması demektir. İsteğinize göre ağaç tipini, enstrümanın şeklini, teknik özelliklerini vs. kendi zevkinize göre belirler ve Luthiere teslim edersiniz. Sonuçta resimdekine benzer şekilde (Tabii enstrümana göre değişir) tamamen size uygun olan bu enstrümana sahip olursunuz.
Ünlü luthierler…
En bilinen luthierlerden biri olarak, dünyanın en ünlü keman üreticisi Antonio Stradivari gösterilebilir. Çağdaş luthierlere örnek olarak; Gauthier Louppe, Marshall Bruné örnek verilebilir.
Ülkemizde de luthierlik mesleği birçok isim tarafından başarılı olarak sürdürülmektedir. Hamit Özkuşak, Erkan Sızarlar, Kenan Turgut, Ekrem Özkarpat, Murat Sezen, Özgür Mehmet Yıldırım gibi isimler ülkemizin önde gelen luthierlerindendir. Ayrıca cümbüşün mucidi ve üreteni olarak Zeynel Abidin Cümbüş ünlü bir luthierdir. Kendisine soyadı bizzat Atatürk tarafından verilmiştir.
