2 Ocak 1935’te yürürlüğe giren soyadı kanunu, İsviçre’den alınarak düzenlenen bir kanundur. Bu kanun yürürlüğe girdiği ilk günden günümüze değişiklik göstermiş ve kadınların çabaları sonucunda bazı haklar kazanmalarına sebep olmuştur. Soyadının gerekliliği ve çıkışından bugüne aldığı son hali listeledik.
1. İhtiyaç olarak soyadı
Askere alma, okul, tapu ve miras işlerinde çıkabilecek olası karışıkları önlemek ve daha sistemli bir devlet oluşturmak için çıkarılmış ve İsviçre medeni hukukundan uyarlanmıştır.
2. Kullanıma uygun soyadı seçimi
Her soyadı kullanıma uygun değil elbette. Edebe aykırı ve gülünç soyadlarının, aşiret, yabancı ırk ve millet isimlerinin, rütbe ve memuriyet bildiren isimlerin soyadı olarak alınmasına izin verilmemektedir.
3. Soyadı kanunundan önce uygulanan sistemin yetersizliği
Soyadı kanunundan önce kullanılan sistemde baba adı,doğum yeri veya bağlı bulunduğu boy yazılırdı. Bunların hepsi devlet dairesinde ciddi karışıklıklara yol açabilecek yetersiz verilerdir.
4. Soyadı seçme hakkının ”koca”ya verilmiş olması
Soyadı kanunu çıkarıldığında her aile adına seçilecek soyadını seçme görevi kocaya verilmiştir. Kocaya verilen bu hak zaman içerisinde soyun erkek tarafından devam ettiği ataerkil sistemi güçlendiren ve kadınların kendi soyadlarında evlenince vazgeçeceği bir sistemi doğurdu.
5. Kadınların yıllar süren soyadı mücadelesi
Kadın mücadelesinin örgütlü bir hal almasından sonra, soyadı konusu sık sık kadınların gündeminde yer aldı. Bir çok kadın soyadının değişmemesi için mahkemelere başvurdu. 30 Eylül’de Anayasa Mahkemesi iki olumlu sonuçla mücadelenin boş yere olmadığını gösterir doğrultuda bir karar verdi.
6. Soyadı kazanımının hiç bir zaman yeterli olmaması
Kadınlar artık evlendiklerinde kendi soyadlarını kullanabilecekler. Ve olası boşanmalarda çocuğun soyadı da kadının soyadıyla aynı olabilecek. Ancak bir kadın evlendiğinde soyadı değişmesine rağmen kütüğü yine kocasına geçmiş olacak. Bu aile olmanın neredeyse ilk kuralı gibi bir şey. Zaten hali hazırda kullandığı soyadı da babasından almış olduğundan, bu değişimin çok uzun bir zamanla gerçek bir kazanıma dönüşmesi söz konusu.
7. Adım adım özgürleşen kadın kimliğinde bir adım daha
Evlenmeden önce kariyer sahibi olan ve isim yapmış bir kadının evlendikten sonra zorunlu olarak yaptığı soyadı değişimi onun sosyal ve iş hayatı için oldukça zorlayıcı bir durumken bunun şuanda değişiyor olması umut verici bir gelişme. Üstelik boşandıktan sonra çocuğuyla aynı soyadı kullanma hakkının da önü açıldı. Kadın hareketi tüm Dünya’da olduğu gibi ülkemizde de çok uzun zaman sonra sonuç veren yorucu bir süreci gerektiriyor. Her kazanım yarına bir ümit demek. Mücadeleye devam.
