Kırmızı ışıkta durun, yeşil yanınca geçin… Bu cümle, dünya genelinde neredeyse herkesin içselleştirdiği evrensel bir trafik kuralı gibi. Hangi ülkede olursanız olun, hangi dili konuşursanız konuşun, bu renk kodları çoğu zaman hiç düşünmeden anlaşılır. Ancak Japonya’ya adım attığınızda, işler bu kadar net olmayabilir. Çünkü Japonya’da trafik ışıklarında karşınıza çıkan “yeşil” ışık, beklediğinizden çok daha mavi bir tona sahip olabilir! Üstelik bu sadece teknik bir aksilik değil; tamamen kültürel, dilsel ve tarihsel bir geçmişe dayanan bilinçli bir tercihin sonucu. Turistleri ilk anda şaşırtan bu “mavi ışık” meselesi, aslında Japon toplumunun renk algısıyla ilgili derin ve ilginç bir hikâyeyi barındırıyor. Japoncadaki renk kavramlarının evrimi, modern teknolojinin tasarım standartlarıyla birleşince ortaya çıkan bu sıra dışı durum, yalnızca bir trafik ışığından fazlasını anlatıyor. Bakalım Japonya’da neden trafik ışıkları mavi?
Trafik ışıkları dünyada neredeyse herkesin içgüdüsel olarak anladığı ortak bir dil gibi. Kırmızı = dur, yeşil = geç. Dil, din, kültür fark etmeden çoğumuz bu kodları anlarız. Ama işin içine Japonya girince, işler her zamanki gibi biraz farklılaşıyor
Dünyanın geri kalanı “yeşil ışık” dediğinde aklınıza nasıl bir ton geliyorsa, Japonya’da karşınıza bazen bildiğiniz maviye yakın bir ışık çıkabilir. Evet, gerçekten! Bu durum özellikle turistlerin kafasını karıştırıyor çünkü trafik ışıkları Japonya’da biraz… “kendine has.”
Tüm bu kafa karışıklığının temelinde aslında Japon dilinin tarihsel gelişimi yatıyor
Klasik Japoncada “ao” kelimesi hem mavi hem de yeşil renkler için kullanılıyordu. Yani Japonlar için uzun süre boyunca maviyle yeşil arasında net bir çizgi yoktu. Camgöbeği mi? Turkuaz mı? Yeşilin tonları mı? Hepsi “ao”ydu.
Tabii zamanla “midori” yani “yeşil” kelimesi Japoncaya yerleşti ama kültürel alışkanlık kolay değişmiyor. Hâlâ birçok Japon, trafik ışığının yeşil olduğunu bilse bile ona “mavi ışık” (ao shingō) demeye devam ediyor. Hatta “mavi elma” (aoringo) ya da “mavi dağlar” (aoyama) gibi ifadeler de hâlâ yaygın şekilde kullanılıyor.
Bu renk seçimi bilinçli yapıldı! 1973 yılında Japon hükümeti trafik ışıkları için resmi standartları belirlerken, özellikle maviye en yakın olan yeşil tonu seçti. Neden mi? Kültürel miras, dil alışkanlıkları ve halkın görsel algısını göz önünde bulundurdular
Hatta bazı eski trafik ışıkları o kadar mavimsi bir tonda ki, yabancı bir gözle bakıldığında bildiğiniz buzlu turkuaz gibi görünebilir.
Aslında hayır! Dünya çapında viral olan bir test var: ismy.blue. Bu çevrimiçi testte size çeşitli renk tonları gösteriliyor ve her seferinde size “Bu mavi mi, yeşil mi?” diye soruluyor. Sonuçlar şaşırtıcı: Aynı dili konuşan insanlar bile renk algısında oldukça farklı düşünüyor.
Yani mesele sadece Japonlar değil; hepimiz turkuaz, camgöbeği, açık yeşil gibi tonlar söz konusu olduğunda biraz farklı düşünüyoruz. Japonya’da neden trafik ışıkları mavi yazımızın sonuna geldik. Bu içerik de ilginizi çekebilir:
